Tổng thống Donald Trump và ông Tập Cận Bình tại Nhà Trắng hôm 24/9. (Ảnh: Nhà Trắng)
Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình có chuyến thăm cấp nhà nước đến Mỹ từ ngày 23 đến 25/9, và Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức hội kiến ông tại Nhà Trắng hôm 24/9. Sau thượng đỉnh Trump-Tập, ông Trump và Quốc hội Mỹ liên tiếp có những động thái nhạy cảm.
Hôm 28/9, Thượng viện Mỹ nhất trí thông qua Đạo luật Bảo vệ Pháp Luân Công và Nạn nhân Cưỡng bức Thu hoạch Nội tạng. Hôm 29/9, ông Trump công khai tuyên bố không hợp tác với ĐCSTQ về trí tuệ nhân tạo.
Sau thượng đỉnh, trong kỳ nghỉ lễ “Quốc khánh” 1/10 của ĐCSTQ, quân đội Mỹ có 3 động thái lớn liên quan đến Đài Loan chỉ trong 3 ngày. Hôm thứ Sáu (2/10), lô chiến đấu cơ F-16V đầu tiên của Mỹ đến Đài Loan. Cùng ngày, các doanh nghiệp quốc phòng Mỹ thông báo sẽ sản xuất tại Đài Loan những mẫu máy bay không người lái (UAV) quân sự đã dày dạn trận mạc. Hôm Chủ nhật (4/10), thông tin được công khai cho thấy Lầu Năm Góc sẽ cử hai quan chức làm việc thường trực tại Bộ Quốc phòng Đài Loan.
Cũng trong ngày 4/10, bà Trương Uyển Oánh, người phụ nữ gốc Hoa bị cáo buộc theo dõi con trai Tổng thống Lại Thanh Đức, bị FBI bắt giữ. Hôm thứ Hai (5/10), cựu Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc Thái Anh Văn bắt đầu chuyến thăm và giao lưu kéo dài một tuần tại Mỹ, lần đầu tiên kể từ khi rời nhiệm sở. Hôm thứ Ba (6/10), Thượng nghị sĩ Mỹ Michael Bennet và 3 hạ nghị sĩ đến thăm Đài Loan.
Mỹ và Đài Loan dồn dập hoạt động ngoại giao sau thượng đỉnh Trump-Tập, nhất là việc quân đội Mỹ nâng cấp hợp tác quân sự với Đài Loan, phát đi tín hiệu bảo vệ hòn đảo. Các động thái này mở ra những biến số và điểm đáng chú ý mới cho quan hệ Mỹ-Trung, tình hình eo biển Đài Loan và chính trường ĐCSTQ.
Thượng đỉnh Trump-Tập vừa kết thúc, hai chiếc đầu tiên trong lô F-16V (Block 70) mới mà Mỹ bán cho Đài Loan đã hạ cánh xuống căn cứ Chí Hàng ở Đài Đông vào trưa 2/10. Chính phủ Đài Loan cho biết các chiếc tiếp theo sẽ lần lượt được bàn giao.
Không quân Trung Hoa Dân Quốc đặt mua 66 chiếc F-16V (Block 70) mới của Mỹ. Hai chiếc đầu tiên cất cánh từ bang Texas hôm 17/8 theo giờ miền Đông nước Mỹ, rồi hạ cánh xuống Hawaii để kiểm tra, bảo dưỡng. Ngày 1/9, hai máy bay rời Hawaii đến Guam. Sáng 2/10, chúng cất cánh từ Guam và đến Đài Loan lúc 12h trưa, đáp xuống căn cứ không quân Chí Hàng ở Đài Đông.
Các chuyên gia an ninh quốc phòng Đài Loan cho rằng việc Mỹ tiếp tục thúc đẩy thương vụ vũ khí với Đài Loan đã xua tan những nghi ngại mà thượng đỉnh Trump-Tập gây ra trước đó. Họ nhận định điều này còn giúp Đài Loan tăng cường phòng không, tăng sức răn đe cho quan hệ Mỹ-Đài, và một lần nữa cho thấy quan hệ Mỹ-Đài sẽ không thay đổi.
Tờ Taipei Times hôm 4/10 dẫn lời một quan chức quân đội cấp cao Đài Loan cho biết Mỹ sẽ cử hai đại diện làm việc lâu dài tại tòa nhà Bộ Quốc phòng ở Đài Bắc. Văn phòng Thứ trưởng phụ trách Chính sách của Bộ Chiến tranh Mỹ và Viện Phân tích Quốc phòng (IDA) mỗi bên cử một người.
Kế hoạch mang tên “Đánh giá hợp tác chung Đài Loan-Mỹ” có kinh phí khoảng 14.770.000 USD, kéo dài đến năm 2028.
Một người phụ trách điều phối chính sách. Người còn lại sử dụng dữ liệu và mô phỏng để đánh giá sức chiến đấu của Đài Loan, tham gia sâu vào hoạch định phòng thủ, diễn tập mô phỏng chiến tranh, tác chiến bất đối xứng và đánh giá các thương vụ mua vũ khí lớn.
Quân nhân Mỹ, cả tại ngũ lẫn đã nghỉ hưu, đến Đài Loan huấn luyện, tư vấn và tham gia tập trận “Hán Quang”: điều này từ lâu đã là “bí mật công khai”. Tuy nhiên, bố trí nhân sự ngay bên trong Bộ Quốc phòng Đài Loan là bước nhạy cảm hơn, cho thấy hợp tác quân sự trực tiếp Mỹ-Đài đã được nâng lên một tầm cao mới.
Hôm 2/10, AEVEX và Shield AI, hai doanh nghiệp quốc phòng Mỹ đều phát triển UAV, lần lượt tổ chức họp báo và buổi thuyết trình cho truyền thông. Hai công ty chia sẻ tình hình hợp tác với các đối tác Đài Loan và triển vọng đưa sản phẩm vào lĩnh vực quốc phòng Đài Loan.
Ông Craig Anders, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách chiến lược tăng trưởng của AEVEX, thông báo công ty sẽ hợp tác với Công ty Robot Thông minh Trung Quang Điện (CiRC) của Đài Loan để sản xuất hai mẫu UAV VANDAL và ONYX. Ông nhấn mạnh:
“Điều chúng tôi đang làm là đưa công nghệ vào Đài Loan và cùng các đối tác giúp những công nghệ này được ứng dụng ngay tại Đài Loan.”
Hai mẫu UAV này đã được triển khai thành công trên diện rộng tại chiến trường Ukraine, và đều được thiết kế để hoạt động khi tín hiệu định vị vệ tinh suy yếu hoặc mất hẳn. Khả năng này có thể đóng vai trò then chốt trong một cuộc xung đột ở eo biển Đài Loan, nơi quân đội ĐCSTQ được dự báo sẽ sử dụng rộng rãi tác chiến điện tử.
Trương Uyển Oánh, 34 tuổi, nhân viên môi giới bất động sản sống tại Irvine, bang California, bị FBI bắt giữ tại sân bay Los Angeles hôm 4/10, khi chuẩn bị lên chuyến bay đi Thượng Hải. Bà bị cáo buộc hoạt động như một đặc vụ chưa đăng ký của ĐCSTQ và bị tình nghi theo dõi Lại Đình Dữ (Ting-Yu Lai), con trai ông Lại Thanh Đức, hiện làm việc tại Seattle.
Trương Uyển Oánh tốt nghiệp Học viện Quan hệ Quốc tế Bắc Kinh, cùng trường với cựu Ngoại trưởng ĐCSTQ Tần Cương và nữ gián điệp Phương Phương. Phương Phương bị cáo buộc dùng mỹ nhân kế để mua chuộc chính khách Mỹ, rồi trốn về Trung Quốc sau khi vụ việc bị phát giác. Trường này có quan hệ mật thiết với ngành an ninh quốc gia của ĐCSTQ.
Giám đốc FBI Kash Patel viết trên X: “Các đối thủ nước ngoài hãy lưu ý, nước Mỹ không còn là nơi để các người yên ổn tiến hành hoạt động gián điệp. Có người đã thay ĐCSTQ theo dõi gia đình một nhà lãnh đạo nước ngoài ngay trên lãnh thổ Mỹ, rồi tìm cách lên máy bay về Thượng Hải”.
“Cục sẽ truy lùng bất kỳ mục tiêu nào đe dọa an ninh quốc gia Mỹ, dù chúng ẩn náu ở đâu, và đưa chúng ra trước công lý,” ông viết.
Cựu Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc Thái Anh Văn đến San Francisco tối 5/10 theo giờ miền Tây nước Mỹ, bắt đầu chuyến thăm và giao lưu kéo dài một tuần. Đây là chuyến thăm Mỹ đầu tiên của bà kể từ khi rời nhiệm sở.
Bà Thái dự kiến có bài phát biểu chính khai mạc “Hội nghị Công nghệ và An ninh Quốc gia 2026” (Stanford DEFCON) tại Đại học Stanford hôm 7/10. Hội nghị thường niên năm nay tập trung vào AI tự hành trên chiến trường, tác chiến bất đối xứng và cách cùng các nước đồng minh định hình lại chuỗi cung ứng quốc phòng an toàn.
Các chuyên gia am hiểu vấn đề quốc tế cho rằng chuyến đi lần này, khi bà Thái được mời làm diễn giả chính khai mạc hội nghị, không chỉ là chuyến thăm Mỹ đầu tiên của bà sau khi mãn nhiệm. Đây còn là lần đầu tiên một cựu nguyên thủ Đài Loan tham dự diễn đàn quốc phòng lớn này.
Hôm 6/10, Thượng nghị sĩ Michael Bennet đến thăm Đài Loan. Đây là chuyến thăm Đài Loan đầu tiên của nghị sĩ Mỹ kể từ thượng đỉnh Trump-Tập.
Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan (AIT) ra thông cáo báo chí cùng ngày, cho biết ông Bennet thăm Đài Loan từ ngày 6 đến 8/10. Ông sẽ có một loạt cuộc hội đàm với các lãnh đạo cấp cao Đài Loan về quan hệ Mỹ-Đài, an ninh khu vực và những vấn đề khác liên quan đến lợi ích hai bên.
Ông Bennet hiện là thành viên các Ủy ban Tình báo, Tài chính, Nông nghiệp và Quy tắc của Thượng viện. Ông chủ trì nhiều hoạt động lập pháp nhằm tăng cường hợp tác tình báo giữa Mỹ và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, tăng cường hỗ trợ tình báo của Mỹ cho Ukraine, cải thiện hợp tác Mỹ-Ukraine trong lĩnh vực UAV và củng cố quan hệ đối tác không gian Mỹ-Đài.
Ngoài ra, Hạ nghị sĩ Brendan Boyle, thành viên cấp cao phe Dân chủ tại Ủy ban Ngân sách Hạ viện Mỹ, dẫn đầu các Hạ nghị sĩ Andrea Salinas, Tim Kennedy cùng các trợ lý thăm Đài Loan từ ngày 6 đến 9/10.
Trong 5 tháng qua, Tổng thống Mỹ đã hai lần gặp ông Tập Cận Bình, và vấn đề Đài Loan trở thành một trong những chủ đề trọng tâm của quan hệ ngoại giao Mỹ-Trung cũng như các cuộc thượng đỉnh Trump-Tập. Sau thượng đỉnh tháng 9, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue trả lời phỏng vấn CNBC hôm 25/9, tái khẳng định Mỹ không ủng hộ Đài Loan độc lập và chính sách, lập trường của Mỹ đối với Đài Loan không thay đổi.
Tối 30/9, ĐCSTQ tổ chức tiệc chiêu đãi kỷ niệm 77 năm thành lập chính quyền tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh. Khi phát biểu về quan hệ hai bờ eo biển, ông Tập nói cần “làm sâu sắc giao lưu hợp tác hai bờ, kiên quyết trấn áp các thế lực chia rẽ ‘Đài Loan độc lập’”. Ông cũng kêu gọi “phản đối thế lực bên ngoài can thiệp, thúc đẩy quan hệ hai bờ phát triển hòa bình, thúc đẩy đại nghiệp thống nhất tổ quốc”.
Dư luận chú ý rằng lời lẽ của ông Tập năm nay cứng rắn hơn năm ngoái. Trong bài phát biểu tại tiệc chiêu đãi “Quốc khánh” năm 2025, ông dùng cụm “kiên quyết phản đối”, năm nay đổi thành “kiên quyết trấn áp”.
Trả lời phỏng vấn The Epoch Times, nhà nghiên cứu Thẩm Minh Thất của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan cho rằng bài phát biểu này cho thấy ông Tập đang coi tình hình eo biển và vấn đề Đài Loan là việc cấp bách. Ông Thẩm giải thích, việc ông Tập năm nay đặc biệt nâng “phản đối” lên thành “trấn áp” trước hết liên quan đến lịch trình chính trị nội bộ ĐCSTQ. Hội nghị Trung ương 5 sẽ diễn ra vào tháng 10, nên thái độ cứng rắn có ý nghĩa nhất định với ông Tập trong việc duy trì chế độ và giành tái nhiệm tại Đại hội 21.
Giọng điệu cứng rắn của ông Tập cũng có thể nhắm vào tình hình chính trị Đài Loan, nhất là khi không khí bầu cử trên đảo đang dần nóng lên, ông Thẩm nói. Theo nhà nghiên cứu này, ông Tập muốn tỏ ra cứng rắn để gây sức ép lên Đài Loan. Ngoài ra, việc ông nâng giọng về Đài Loan sau thượng đỉnh Trump-Tập còn nhằm thu hẹp dư địa để Mỹ ủng hộ Đài Loan.
Trước thềm Hội nghị Trung ương 5 của ĐCSTQ, trong hai lần thượng đỉnh Trump-Tập, ông Tập liên tục dồn ép về vấn đề Đài Loan, nhưng ông Trump từ chối đưa ra bất kỳ cam kết công khai nào. Sau khi ông Tập nâng giọng về Đài Loan tại tiệc chiêu đãi kỷ niệm ngày thành lập chính quyền, Mỹ và Đài Loan dồn dập hoạt động ngoại giao trong kỳ nghỉ lễ “Quốc khánh”, đặc biệt là quân đội Mỹ liên tiếp nâng cấp hợp tác quân sự với Đài Loan. Chính quyền Trump đã phát đi tín hiệu rõ ràng về việc bảo vệ Đài Loan.
Một năm nữa, Đại hội 21 của ĐCSTQ dự kiến diễn ra vào khoảng tháng 10/2027. Năm 2028, Mỹ và Đài Loan sẽ tổ chức bầu cử. Vấn đề Đài Loan đã trở thành một trong những yếu tố nhạy cảm quan trọng, tác động đến chính trị cấp cao và quan hệ ngoại giao Mỹ-Trung.
Ông Tập Cận Bình hiện lún sâu vào khủng hoảng sức khỏe và quyền lực, nhất là khi cuộc đại thanh trừng trong quân đội liên tục leo thang khiến Quân ủy và hệ thống chỉ huy quân sự gần như tê liệt, quyền lực quân sự bất ổn. Vào thời khắc then chốt của cuộc đấu tranh nhân sự cấp cao trước Đại hội 21, thất bại ngoại giao với Mỹ và thế bế tắc ở eo biển Đài Loan có thể bị các đối thủ chính trị lợi dụng để chống ông Tập, khiến khủng hoảng quyền lực của ông thêm trầm trọng.
Vấn đề Đài Loan có thể trở thành một trong những ngòi nổ cho làn sóng biến động chính trị mới ở Trung Nam Hải.
Hơn 2.300 con heo tại một trang trại ở xã Tân An, TP Đồng Nai…
Cựu lãnh đạo Standard Chartered khai trước tòa Mỹ rằng Huawei từng nói sai lý…
Tác giả Stu Cvrk cho rằng “IPO” ngành vũ trụ Trung Quốc là cơ chế…
Trong hơn 10 ngày qua, khu vực đèo Đa Mi xảy ra ít nhất 16…
Chính quyền Trump hành động pháp lý với Học khu Los Angeles ở Mỹ vì…
Ông Vương Hách cho rằng tâm điểm Hội nghị Trung ương 5 của Đảng Cộng…
