Phân tích: Quân đội Mỹ công khai năng lực kiểm soát không gian nhằm kiềm chế TQ

Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink gần đây lần đầu xác nhận Mỹ đã triển khai vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo Trái đất, nhưng không tiết lộ thông tin cụ thể. Động thái này được xem là một biện pháp răn đe chiến lược nhằm vào Trung Quốc và Nga, trong đó trọng tâm được cho là Trung Quốc. Các chuyên gia Đài Loan phân tích rằng không gian có thể trở thành chiến trường đầu tiên trong một cuộc xung đột giữa các cường quốc. Nếu xảy ra xung đột quân sự tại eo biển Đài Loan, quân đội Mỹ có thể sử dụng năng lực này để gây nhiễu các vệ tinh tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) của Trung Quốc, qua đó làm suy giảm đáng kể độ chính xác của các cuộc tấn công.

Chuyên gia: Mỹ công khai vũ khí không gian, chủ yếu nhằm kiềm chế Bắc Kinh

Khung tác chiến không gian được Lực lượng Không gian Mỹ công bố năm 2025 xác định “kiểm soát không gian” là một chức năng cốt lõi để giành ưu thế trong không gian, bao gồm các hoạt động chống không gian như tấn công quỹ đạo, tấn công từ mặt đất và đánh chặn liên kết không gian.

Đánh chặn liên kết không gian là việc sử dụng các biện pháp phi động năng như tác chiến điện từ hoặc mạng để gây nhiễu, ngăn chặn hoặc làm suy yếu các liên kết không gian quan trọng của đối phương. Khung tác chiến không gian cũng bao gồm các biện pháp phòng thủ chủ động và thụ động, chẳng hạn cảnh báo mối đe dọa và đáp trả.

Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink tiết lộ chương trình đánh chặn không gian đang được phát triển và là một phần trong hệ thống phòng thủ tên lửa “Golden Dome” của Tổng thống Donald Trump. Không quân Mỹ cũng đang tăng cường các hệ thống tự động, dự kiến đến năm 2032 lực lượng này sẽ có những thay đổi căn bản, trong đó máy bay không người lái tấn công một chiều có thể thay thế pháo binh trở thành lực lượng tấn công chủ yếu. Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi chiến trường và quân đội Mỹ cần nhanh chóng nâng cao năng lực tác chiến.

Ông Tô Tử Vân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Tài nguyên thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, nói với Epoch Times rằng năng lực mà Mỹ triển khai có thể là khả năng kiểm soát quỹ đạo, chẳng hạn vệ tinh tự sát hoặc hệ thống có thể bắt giữ vệ tinh đối phương. Ông giải thích: “Tức là trên vệ tinh của mình có một cánh tay robot nhỏ, khi cần thiết có thể bắt vệ tinh của đối phương, hoặc ném, đẩy nó ra khỏi quỹ đạo.”

Theo CBS, Lực lượng Không gian Mỹ đã kết luận rằng cả Trung Quốc và Nga đều coi không gian là một lĩnh vực tác chiến. Ông Trump thành lập Lực lượng Không gian Mỹ vào năm 2019. Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 cấm triển khai vũ khí hủy diệt hàng loạt trên quỹ đạo, nhưng vẫn để ngỏ việc quản lý các loại vũ khí khác. Trung Quốc gia nhập hiệp ước này vào năm 1983.

Tô Tử Vân cho biết Mỹ hiện là cường quốc không gian lớn nhất thế giới, sở hữu hơn 10.000 vệ tinh, trong khi Trung Quốc có hơn 1.000 và Nga chưa tới 400. Ông nhận định: “Đối tượng mà Washington chủ yếu muốn kiềm chế vẫn là Bắc Kinh.”

Phân tích: Mỹ phô diễn sức mạnh để thúc đẩy đàm phán và tìm kiếm thỏa thuận mới

Ông Tô Tử Vân cho rằng việc Mỹ công bố thông tin trước cuộc gặp Trump–Tập Cận Bình có hai mục đích: một mặt thể hiện sức mạnh để gửi tín hiệu răn đe; mặt khác tạo thêm đòn bẩy cho Trump, sử dụng sức mạnh quân sự để thúc đẩy đàm phán và khiến Trung Quốc chấp nhận một thỏa thuận mới.

Ông nói: “Luật pháp về không gian hiện nay đã có từ những năm 1960.”

Theo ông, bối cảnh mới là nền kinh tế không gian đang phát triển nhanh chóng, khiến quyền kiểm soát thực tế đối với không gian trở nên quan trọng hơn. Cạnh tranh về vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) và nhu cầu thị trường viễn thông ngày càng tăng, trong khi về trung và dài hạn còn có việc khai thác tài nguyên trên Mặt Trăng.

Mỹ và Trung Quốc đều đang đẩy nhanh việc chuẩn bị khai thác các khoáng sản quý hiếm trên Mặt Trăng. Để ứng phó với sự gia tăng nhanh chóng năng lực không gian của Trung Quốc, Mỹ muốn thể hiện năng lực kiểm soát không gian và sử dụng sức mạnh quân sự để thúc đẩy đàm phán.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn ngày 15/9 cho biết Bắc Kinh phản đối việc vũ khí hóa, biến không gian thành chiến trường và chạy đua vũ trang trong không gian, đồng thời kêu gọi Mỹ ngừng mở rộng quân sự và chuẩn bị chiến tranh trong không gian. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng kêu gọi duy trì trạng thái không có vũ khí trong không gian và thúc đẩy phi quân sự hóa hoàn toàn không gian.

Ông Tô Tử Vân cho rằng trên thực tế Trung Quốc và Nga có thể đã bí mật triển khai những năng lực tương tự. Trung Quốc bắt đầu thử nghiệm tên lửa phá hủy vệ tinh từ năm 2008 và trong 10 năm qua tiếp tục tiến hành thêm hai cuộc thử nghiệm.

Ông nói: “Nga, Trung Quốc và Mỹ thực sự đều có khả năng sử dụng vũ lực trong không gian. Vấn đề là năng lực của họ lớn đến đâu. Điều này cho thấy không gian thực sự đã trở thành một lĩnh vực tác chiến trực tiếp.”

Ông nhấn mạnh trọng tâm cần theo dõi trong tương lai là liệu có xuất hiện những thỏa thuận mới về việc sử dụng không gian hay không. Khi nhu cầu của nền kinh tế không gian, năng lực kiểm soát và khả năng xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng ngày càng rõ nét, luật pháp quốc tế hoặc các thỏa thuận liên quan sẽ trở thành vấn đề được chú ý tiếp theo.

Phân tích: Mỹ công khai vũ khí không gian nhằm tạo hiệu ứng răn đe thực chất

Một vệ tinh trinh sát của Trung Quốc được cho là có mục đích quân sự được phóng hồi tháng 3 năm nay gần đây đã phân rã trên quỹ đạo Trái đất. Lực lượng Không gian Mỹ tuần trước đã theo dõi một lượng lớn mảnh vỡ.

Jonathan McDowell, cựu chuyên gia phân tích quỹ đạo tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard–Smithsonian, đăng trên X rằng vệ tinh “Yaogan-50 (02)” đã phân rã trên quỹ đạo ngược, với ít nhất 43 mảnh vỡ có mức độ nguy hiểm cao được đưa vào danh sách theo dõi.

Trên mạng xã hội xuất hiện tin đồn cho rằng Mỹ đã phá hủy vệ tinh này để trả đũa. Tuy nhiên, McDowell cho biết: “Không, hoàn toàn không phải. Hoặc là do pin phát nổ, hoặc do va chạm với mảnh vỡ không gian gây ra.”

Ông Thẩm Minh Thất, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, nói với Epoch Times rằng các cường quốc thường giữ bí mật về hệ thống vũ khí. Việc Mỹ công khai triển khai vũ khí kiểm soát không gian có thể xuất phát từ việc Trung Quốc đã nhận định Mỹ có khả năng sở hữu loại vũ khí này. Vì vậy, Washington chính thức công bố để biến những suy đoán thành sự thật, qua đó tạo hiệu ứng răn đe đối với Bắc Kinh.

Ông nói: “Việc Mỹ công bố chính là thể hiện sự răn đe cụ thể và thực chất hơn, cho thấy kế hoạch tác chiến không gian và công nghệ của Mỹ đã trưởng thành, đồng thời đã có năng lực tác chiến thực tế.”

Theo ông, Mỹ công khai sự tồn tại của vũ khí kiểm soát không gian nhưng không tiết lộ tính năng, qua đó tạo hiệu ứng răn đe trong khi khiến Trung Quốc và Nga không thể nắm được chi tiết cũng như điểm yếu của hệ thống, từ đó đạt hiệu quả phòng thủ chiến lược.

Tuy nhiên, sự thiếu minh bạch cũng có thể làm gia tăng tâm lý nghi kỵ và nguy cơ phán đoán sai theo kiểu Chiến tranh Lạnh, thúc đẩy các đối thủ đẩy nhanh phát triển vũ khí đối phó và dẫn tới một cuộc chạy đua vũ trang tiêu cực trong không gian.

Nếu eo biển Đài Loan xảy ra xung đột: “Đôi mắt” của bên nào sẽ mù trước?

Tô Tử Vân phân tích rằng nếu xảy ra xung đột quân sự tại eo biển Đài Loan, việc Mỹ gây nhiễu các vệ tinh ISR của Trung Quốc sẽ tương đương với việc che khuất “đôi mắt” của tên lửa chống hạm và hỏa lực tầm xa của quân đội Trung Quốc.

Ông nói: “Nếu bị Mỹ gây nhiễu, quân đội Trung Quốc sẽ ngay lập tức mất khả năng nắm bắt động thái của lực lượng Đài Loan; khả năng theo dõi hạm đội Mỹ trên biển cũng sẽ suy giảm đáng kể.”

Theo ông, trong chiến tranh hiện đại, các vệ tinh ISR trong không gian hoặc khí quyển chính là đôi mắt và đôi tai của chiến trường. Nếu không có chúng, hỏa lực sẽ không thể tấn công chính xác.

Ngược lại, nếu Trung Quốc tấn công các vệ tinh GPS, thông tin liên lạc hoặc cảnh báo sớm của Mỹ, hệ thống quan sát, liên lạc và định vị của Mỹ sẽ bị ảnh hưởng. Ông cho rằng “hiện tại có vẻ Mỹ có lợi thế về số lượng và đã phóng một lượng lớn vệ tinh quỹ đạo thấp, có thể nhanh chóng bổ sung, vì vậy khả năng toàn bộ vệ tinh GPS, thông tin liên lạc và cảnh báo sớm của Mỹ bị vô hiệu hóa là tương đối thấp.”

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng nếu chiến tranh xảy ra tại eo biển Đài Loan, đây sẽ là phép thử đối với khả năng tiến hành các hoạt động tấn công và phòng thủ của quân đội Mỹ tại Tây Thái Bình Dương với sự hỗ trợ của các nguồn lực không gian.

Nếu Trung Quốc muốn vô hiệu hóa hoàn toàn hệ thống của Mỹ, nước này sẽ phải tiến hành một cuộc tấn công bão hòa quy mô lớn trên nhiều quỹ đạo, nhưng điều đó cực kỳ khó khăn. Ông nói: “Khi đó sẽ là cuộc so tài về độ bền bỉ của vệ tinh và năng lực không gian của mỗi bên. Bên có khả năng chống chịu tốt hơn thường cũng là bên sống sót cuối cùng.”

Ông chỉ ra rằng chức năng của không gian hiện không còn giới hạn ở tình báo, giám sát và trinh sát, mà đã trở thành một chiến trường tác chiến thực sự phối hợp với các lực lượng lục quân, hải quân, không quân và tác chiến mạng.

Việc quân đội Mỹ chính thức thừa nhận triển khai vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc và Nga cũng tích cực phát triển vệ tinh quỹ đạo thấp, hệ thống đánh chặn quỹ đạo, laser chống vệ tinh và thiết bị gây nhiễu vi sóng công suất cao.

Ông Thẩm Minh Thất nói: “Cạnh tranh và chiến tranh giữa các cường quốc đã từ mặt đất vươn lên không gian. Trong tương lai, đòn tấn công đầu tiên của một cuộc chiến tranh toàn diện có thể không xảy ra trên mặt đất mà sẽ diễn ra trong không gian”.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng nếu quân đội Mỹ sử dụng vũ khí gây nhiễu quỹ đạo để vô hiệu hóa các vệ tinh ISR của Trung Quốc, tỷ lệ tên lửa hoặc rocket tầm xa của Trung Quốc đánh trúng và tiêu diệt các mục tiêu cơ động sẽ giảm xuống.

Ngược lại, nếu Trung Quốc tấn công các vệ tinh GPS, thông tin liên lạc hoặc cảnh báo sớm của Mỹ, điều này có thể kích hoạt một cuộc đáp trả quân sự toàn diện của Mỹ nhằm vào cơ sở hạ tầng hoặc chuỗi chỉ huy của Trung Quốc, bởi mục tiêu bị tấn công liên quan trực tiếp đến lãnh thổ Mỹ.

Theo các chuyên gia được bài viết dẫn lời, nếu xảy ra biến cố tại eo biển Đài Loan, khả năng duy trì “đôi mắt” của chiến trường và khả năng chống chịu của hệ thống không gian sẽ có ảnh hưởng lớn đến diễn biến của cuộc xung đột.