Vương Hữu Quần: ĐCSTQ bài Nhật cực đoan dẫn đến 6 hệ quả ngược

Ngày 7/11/2025, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi phát biểu khá thận trọng rằng “Đài Loan có chuyện thì Nhật Bản cũng có chuyện”. Kể từ đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) phản ứng dữ dội, làm dấy lên một làn sóng bài Nhật mới và gia tăng sức ép lên Nhật Bản trên các lĩnh vực quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa, ngoại giao và du lịch, nhằm buộc bà Takaichi rời ghế thủ tướng và khiến Nhật Bản khuất phục.

Thế nhưng lực ĐCSTQ tác động càng mạnh thì phản lực từ phía Nhật Bản càng lớn. Đến nay, ĐCSTQ không những chưa đạt được ý đồ mà còn gây ra ít nhất 6 hệ quả ngược.

Thứ nhất: Nhật Bản hạ cấp quan hệ Nhật–Trung

Ngày 10/4, Chính phủ Nhật Bản công bố Sách Xanh Ngoại giao 2026, trong đó thay cách mô tả quan hệ Nhật–Trung từ “một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất” trong bản năm 2025 thành “nước láng giềng quan trọng”.

Kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972, cả ĐCSTQ và Nhật Bản từ lâu vẫn mô tả quan hệ song phương là “một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất”. Hai bên duy trì quan hệ “láng giềng hữu nghị” và hợp tác cùng có lợi.

Nhật Bản khó hiểu trước việc ĐCSTQ liên tục đẩy làn sóng bài Nhật lần này lên cao. Chính phủ Nhật Bản cho rằng phát biểu của bà Takaichi đơn giản chỉ là nêu lên một thực tế.

Trung Quốc cũng có câu thành ngữ “cửa thành cháy, vạ lây cá dưới ao”.

Nếu ĐCSTQ phát động chiến tranh tại eo biển Đài Loan, Nhật Bản với tư cách là nước láng giềng chắc chắn sẽ chịu những tác động nghiêm trọng. Trước hết, eo biển Đài Loan là tuyến đường biển quan trọng đối với nguồn cung năng lượng của Nhật Bản. Nếu ĐCSTQ tấn công Đài Loan và khiến tuyến đường này bị gián đoạn, điều đó sẽ trở thành mối đe dọa lớn đối với nền kinh tế và an ninh quốc gia Nhật Bản.

Kế đến, điểm gần nhất giữa Nhật Bản và Đài Loan chỉ cách nhau khoảng 110 km. Chỉ cần một quả tên lửa của ĐCSTQ đi chệch hướng cũng có thể rơi xuống lãnh thổ, lãnh hải hoặc vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản. Trong cuộc tập trận bao vây Đài Loan ngày 4/8/2022, ĐCSTQ đã phóng 11 tên lửa Đông Phong, trong đó 5 quả rơi vào vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản.

Ngoài ra, Nhật Bản phụ thuộc rất lớn vào chip cao cấp và nhiều mặt hàng khác của Đài Loan. Một khi chiến tranh nổ ra ở eo biển Đài Loan, kinh tế và quốc phòng Nhật Bản chắc chắn sẽ hứng chịu cú sốc lớn.

Đó chính là bối cảnh quan trọng khi bà Takaichi nói về cách Nhật Bản sẽ ứng phó nếu eo biển Đài Loan xảy ra “tình huống xấu nhất”.

Logic của ĐCSTQ rất đơn giản: Dù họ tấn công Đài Loan, phong tỏa eo biển Đài Loan, để tên lửa rơi xuống vùng biển gần Nhật Bản hay làm gián đoạn nguồn cung chip tiên tiến của Nhật Bản, Tokyo vẫn phải đứng ngoài, không được “tùy tiện lên tiếng”, càng không được hành động để tự vệ. Nếu không, bà Takaichi sẽ bị coi là “đại nghịch bất đạo” và phải bị gạt khỏi chức vụ, còn Nhật Bản phải chịu khuất phục.

Nhận định của bà Takaichi dựa trên lẽ thường, trong khi cách nhìn của ĐCSTQ lại dựa trên kiểu “mọi việc đều do một người quyết định”, hoàn toàn trái với lẽ thường.

Khi “lẽ thường” đối đầu với “phi lý”, hai bên gần như không thể tìm được tiếng nói chung. Vì vậy, Nhật Bản quyết định không tranh luận thêm mà hạ thấp mức độ quan hệ Nhật–Trung. Như câu nói “phía đông không sáng thì phía tây sáng, phía nam tối thì còn phía bắc”, Nhật Bản vẫn còn rất nhiều quốc gia khác muốn thúc đẩy quan hệ song phương.

Thứ hai: Nhật Bản tăng cường phòng vệ

Nhật Bản có hai bước đi chính để tăng cường năng lực phòng vệ: sửa đổi “3 văn kiện an ninh” và sửa đổi Điều 9 Hiến pháp.

“3 văn kiện an ninh” gồm Chiến lược An ninh Quốc gia, Chiến lược Quốc phòng Quốc gia và Kế hoạch Xây dựng Năng lực Phòng vệ.

Ngày 24/6, bà Takaichi lần lượt nhận kiến nghị sửa đổi “3 văn kiện an ninh” từ đảng cầm quyền Dân chủ Tự do và Đảng Duy tân Nhật Bản. Chính phủ Nhật Bản dự kiến chính thức sửa đổi bộ văn kiện này tại cuộc họp nội các vào cuối năm nay. Nội dung sửa đổi gồm tăng chi tiêu quốc phòng, sửa “3 nguyên tắc phi hạt nhân”, dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu vũ khí và tăng cường mạnh năng lực tấn công của lực lượng quân sự.

Hiến pháp hiện hành của Nhật Bản, còn được gọi là “Hiến pháp hòa bình”, được soạn thảo dưới sự chỉ đạo của Tướng Douglas MacArthur, Tổng tư lệnh Lực lượng Đồng minh tại Nhật Bản, sau khi Nhật Bản đầu hàng trong Thế chiến II và có hiệu lực từ năm 1947. Điều 9 có 3 nội dung cốt lõi: từ bỏ chiến tranh, không duy trì lực lượng có khả năng tiến hành chiến tranh và không công nhận quyền tham chiến của quốc gia.

Bản hiến pháp này ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt và mang yếu tố “áp đặt từ bên ngoài”. Tuy nhiên, văn bản này vẫn đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và phát triển kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh. Một mặt, hiến pháp góp phần đưa Nhật Bản từ một quốc gia quân phiệt trở thành một nền dân chủ hiện đại. Mặt khác, nhờ được Mỹ bảo đảm an ninh dưới “ô hạt nhân” và có lực lượng Mỹ đồn trú, Nhật Bản từng duy trì mức chi tiêu quân sự tương đối thấp, qua đó có thể tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân.

Tình hình quốc tế hiện nay đã thay đổi sâu sắc. Xung quanh Nhật Bản có 3 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân: Trung Quốc dưới sự cai trị của ĐCSTQ, Triều Tiên và Nga. Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, không ngừng tăng chi tiêu quốc phòng, mở rộng lực lượng quân sự và chuẩn bị cho chiến tranh, đồng thời gia tăng hoạt động quân sự tại biển Bột Hải, Hoàng Hải, eo biển Đài Loan, biển Hoa Đông và Biển Đông.

Tàu chiến của ĐCSTQ thường xuyên di chuyển qua các eo biển Miyako, Tsushima và Soya quanh Nhật Bản. Máy bay ném bom chiến lược có khả năng mang vũ khí hạt nhân của Trung Quốc và Nga nhiều lần tiến hành tuần tra chung trên vùng biển và vùng trời xung quanh Nhật Bản. Trong khi đó, Triều Tiên thường xuyên phóng thử tên lửa xuống các vùng biển gần Nhật Bản.

Trước tình hình này, ngày càng có nhiều ý kiến tại cả phe cầm quyền và phe đối lập ở Nhật Bản kêu gọi sửa đổi Điều 9 Hiến pháp.

Lần này, ĐCSTQ tiếp tục khơi lên làn sóng bài Nhật gay gắt, trong khi sức ép quân sự đối với Nhật Bản cũng ngày càng gia tăng. Tờ báo của quân đội ĐCSTQ thậm chí cảnh báo: “Hiroshima và Nagasaki của ngày hôm qua chưa chắc không trở thành ngày mai của Nhật Bản.” Đây là một lời đe dọa hạt nhân công khai nhằm vào Nhật Bản, một quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân.

ĐCSTQ từng bước leo thang đe dọa quân sự, khiến Nhật Bản đẩy nhanh tiến trình sửa Điều 9 Hiến pháp.

Ngày 12/4, tại Đại hội Đảng Dân chủ Tự do (LDP), bà Takaichi tuyên bố: “Đã đến lúc sửa đổi Hiến pháp.” Bà đặt mục tiêu thúc đẩy việc trình đề xuất sửa đổi Hiến pháp lên Quốc hội trong năm tới.

Thứ ba: Liên minh Nhật–Mỹ lên tầm mới

Ngày 19/1, Thủ tướng Takaichi chính thức tuyên bố giải tán Hạ viện vào ngày 23/1 và tổ chức tổng tuyển cử sớm, bỏ phiếu vào ngày 8/2.

Trước cuộc bầu cử, ĐCSTQ đã gán cho bà Takaichi “9 tội danh” và liên tục công kích nhằm gây sức ép, buộc bà phải từ chức. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai lên tiếng ủng hộ bà Takaichi.

Ngày 5/2, ông Trump đăng bài trên mạng xã hội, ca ngợi: “Bà Sanae Takaichi đã chứng tỏ mình là một nhà lãnh đạo cứng rắn, mạnh mẽ và sáng suốt, hơn nữa là một người yêu nước thực sự.”

“Những gì Thủ tướng Takaichi và liên minh cầm quyền của bà đã làm rất đáng được ghi nhận. Vì vậy, với tư cách Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, tôi rất vinh dự dành cho bà và liên minh cầm quyền đáng kính của bà ‘sự ủng hộ hoàn toàn và trọn vẹn’,” ông viết.

“Tôi mong được đón Thủ tướng Takaichi đến thăm Nhà Trắng vào ngày 19/3. Trong chuyến thăm Nhật Bản, tôi và mọi thành viên phái đoàn đều có ấn tượng cực kỳ sâu sắc về bà.”

Cuối bài, ông Trump khẳng định: “Bà ấy tuyệt đối sẽ không làm người dân Nhật Bản thất vọng!”

Bà Takaichi đã không phụ sự kỳ vọng. Dưới sự lãnh đạo của bà, Đảng Dân chủ Tự do giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử ngày 8/2, với 316 ghế, mức cao kỷ lục đối với một đảng kể từ sau Thế chiến II và vượt ngưỡng siêu đa số hai phần ba. Bà Takaichi tiếp tục được bầu làm thủ tướng, qua đó nhận được sự ủy nhiệm từ cử tri Nhật Bản.

Sau đó, ông Trump gửi lời chúc mừng nồng nhiệt tới bà Takaichi, chúc bà “gặt hái nhiều thành công trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự bảo thủ và theo đuổi hòa bình thông qua sức mạnh.”

Kể từ khi bà Takaichi nhậm chức thủ tướng vào tháng 10 năm ngoái, hai nhà lãnh đạo thường xuyên liên lạc và đã có các chuyến thăm lẫn nhau. Sau mỗi lần ông Trump điện đàm với ông Tập, thăm Trung Quốc hoặc sau chuyến thăm Mỹ của lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình, ông Trump đều nhanh chóng điện đàm với bà Takaichi. Tại nhiều diễn đàn song phương và đa phương, hai bên cũng thể hiện sự ủng hộ lẫn nhau, đưa quan hệ đồng minh Nhật–Mỹ lên một tầm cao mới.

Đồng minh quan trọng nhất đứng sau Nhật Bản là Mỹ. Người ủng hộ quan trọng nhất đứng sau Thủ tướng Takaichi là Tổng thống Trump.

ĐCSTQ phản đối bà Takaichi cũng đồng nghĩa với việc đối đầu với ông Trump. ĐCSTQ càng gia tăng các hoạt động bài Nhật cực đoan thì càng thể hiện sự đối đầu với Mỹ. Đây là điều có thể thấy rõ, không cần phải viện đến những lập luận quá phức tạp.

Ông Tập dường như không nhận ra mối liên hệ và logic cơ bản đó. Khi ông Trump thăm Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Tập từng trực tiếp chỉ trích bà Takaichi trước mặt ông Trump, và ông Trump đã lên tiếng đáp lại. Đến tháng 9, trong chuyến thăm Mỹ, ông Tập lại chỉ trích bà Takaichi trước mặt ông Trump, và một lần nữa ông Trump đáp trả.

ĐCSTQ chèn ép bà Takaichi, chèn ép Nhật Bản, không những không làm tan rã liên minh Nhật–Mỹ mà còn khiến liên minh này càng thêm vững chắc.

Nhật Bản đang triển khai khoản đầu tư trị giá 550 tỷ USD vào Mỹ. Theo cách gọi của ông Trump, hợp tác Nhật–Mỹ trên các lĩnh vực thuế quan và thương mại, khoáng sản và công nghệ then chốt, cũng như an ninh và quốc phòng, đang bước vào “thời kỳ hoàng kim”.

Thứ tư: Quan hệ Nhật–Đài thêm khăng khít

Trong khi ĐCSTQ khiến quan hệ Trung–Nhật xuống mức thấp nhất kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao hơn 50 năm trước, quan hệ giữa Nhật Bản và Đài Loan lại ngày càng trở nên nồng ấm.

Các nghị sĩ và chính khách Nhật Bản thuộc nhiều đảng thường xuyên đến thăm Đài Loan. Một số nghị sĩ còn công khai đề xuất xây dựng “Luật Quan hệ Đài Loan phiên bản Nhật Bản” và “Luật Du lịch Đài Loan phiên bản Nhật Bản”. Mục tiêu là đưa giao lưu cấp cao và hợp tác an ninh Nhật–Đài thoát khỏi thế bị động “việc nào biết việc đó”, hướng tới một khuôn khổ hợp tác được bảo đảm bằng pháp luật và thể chế.

Khởi đầu từ việc TSMC xây nhà máy thứ nhất và thứ hai tại Kumamoto, Nhật Bản, hợp tác Đài–Nhật về bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), máy bay không người lái và chuỗi cung ứng vật tư then chốt đang nhanh chóng thành hiện thực.

Là thành viên nòng cốt của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Nhật Bản nhiều lần công khai tuyên bố sẽ giúp Đài Loan gia nhập hiệp định này.

Tại nhiều hội nghị thượng đỉnh năm 2026, Chính phủ Nhật Bản đều chủ động đưa vào tuyên bố chung điều khoản “tái khẳng định tầm quan trọng của hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan”.

Ngày 28/7, một trận động đất xảy ra tại Kumamoto. Người dân và doanh nghiệp Đài Loan đã tích cực quyên góp, huy động khoảng 300 triệu Đài tệ, tương đương khoảng 1,4–1,5 tỷ yên, để hỗ trợ phía Nhật Bản.

Thứ năm: Hàng không dân dụng Trung Quốc thua lỗ nặng

ĐCSTQ kêu gọi người dân hạn chế đến Nhật Bản, nhằm gây sức ép với Tokyo, nhưng cuối cùng lại khiến chính các hãng hàng không Trung Quốc rơi vào tình trạng thua lỗ.

Theo PRESIDENT Online của Nhật Bản, báo cáo tài chính nửa đầu năm công bố đến cuối tháng 8 cho thấy 3 hãng hàng không quốc doanh lớn nhất Trung Quốc là Air China, China Eastern Airlines và China Southern Airlines ghi nhận tổng mức lỗ khoảng 8,2 tỷ nhân dân tệ.

Các nhà phân tích của HSBC thậm chí ước tính 3 hãng này có thể lỗ tổng cộng 16,8 tỷ nhân dân tệ trong cả năm 2026. Trước đó, thị trường từng dự báo các hãng sẽ đạt lợi nhuận khoảng 1,3 tỷ nhân dân tệ, nhưng nay triển vọng đã chuyển từ có lãi sang thua lỗ nặng.

Thứ sáu: Doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục rút khỏi Trung Quốc

Công ty Teikoku Databank hôm thứ Hai (28/9) công bố kết quả khảo sát mới nhất, cho thấy tính đến tháng 6/2026, có 10.118 doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Trung Quốc, giảm 2.916 doanh nghiệp so với năm 2024. So với mức đỉnh 14.394 doanh nghiệp vào năm 2012, con số này đã giảm gần 30%, đồng thời là mức thấp nhất kể từ khi Teikoku Databank bắt đầu thống kê vào năm 2010.

Trong giai đoạn 2024–2026, chỉ có 1.221 doanh nghiệp Nhật Bản mới đầu tư vào Trung Quốc, trong khi số doanh nghiệp “rút khỏi thị trường hoặc không còn xác định được tình trạng hoạt động” lên tới 4.137, mức cao kỷ lục.

Thượng Hải vẫn là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp Nhật Bản nhất tại Trung Quốc, nhưng trong vòng hai năm qua đã giảm 1.085 doanh nghiệp, tương đương khoảng 20%. So với năm 2022, số doanh nghiệp Nhật Bản tại Thượng Hải đã giảm khoảng 30%. Tại Bắc Kinh hiện chỉ còn 555 doanh nghiệp, giảm khoảng một nửa so với năm 2022.

Một số doanh nghiệp Nhật Bản đã chuyển hướng đầu tư sang Việt Nam và các nước Đông Nam Á khác, hoặc quay về Nhật Bản.

Học giả kinh tế Mỹ Hoàng Đại Vệ nhận định các nhà đầu tư nước ngoài không còn xem Trung Quốc là “công xưởng của thế giới” không thể thay thế, mà chỉ coi đây là một trong nhiều địa điểm sản xuất.

Ông cho rằng: “Thời kỳ hoàng kim của Trung Quốc với vai trò công xưởng thế giới đang bước vào giai đoạn cuối”.

Lời kết

Những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc suy giảm, nợ nần gia tăng, nhu cầu trong nước yếu, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên cao, dòng vốn nước ngoài rút đi và nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa. Từ chính quyền đến trường học đều nhắc đến việc “sống những ngày thắt lưng buộc bụng”. Trong bối cảnh đó, duy trì quan hệ tốt với Nhật Bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ĐCSTQ trong nỗ lực phục hồi kinh tế và cải thiện đời sống người dân.

Thế nhưng, chỉ vì một câu nói thật của bà Takaichi, ĐCSTQ không ngại nổi giận, trở mặt với Nhật Bản, buộc Tokyo phải hạ thấp quan hệ Nhật–Trung và gọi ĐCSTQ là “thách thức chiến lược lớn nhất chưa từng có” với Nhật Bản.

Vì vậy, ít nhất 6 hệ quả ngược nói trên đã nhanh chóng bộc lộ.

Lý do lớn nhất mà ĐCSTQ đưa ra để đánh vào bà Takaichi và Nhật Bản là bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh quốc gia.

Vấn đề cốt lõi là ai cũng biết ĐCSTQ là “đảng bán nước lớn nhất thế giới”. Riêng phần lãnh thổ Trung Quốc mà ĐCSTQ được cho là đã nhượng vô điều kiện cho Nga đã lên tới hơn 1 triệu km². Một đảng bị coi là “bán nước” như vậy thì làm sao có thể bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh quốc gia?

Rốt cuộc, làn sóng bài Nhật cực đoan lần này của ĐCSTQ đang nhằm vào điều gì?

Tự lừa dối mình, hay rốt cuộc lại gây hại cho chính mình?

Vương Hữu Quần

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của cá nhân tác giả, bản gốc tiếng Trung được đăng trên Epoch Times)

Xem thêm: