Cuộc chiến pháp lý Musk–Altman có thể định hình lại cuộc đua AI toàn cầu

Một phiên tòa được xem là “cuộc đại chiến AI của thế kỷ” đang diễn ra tại tòa án liên bang ở Oakland, bang California, giữa tỷ phú công nghệ Elon Musk và CEO Sam Altman. Từ những người đồng sáng lập OpenAI vào năm 2015, hai nhân vật hàng đầu Thung lũng Silicon giờ trở thành đối thủ pháp lý trong vụ kiện có thể làm thay đổi cục diện ngành trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Ông Musk cáo buộc OpenAI và ban lãnh đạo công ty đã phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu khi chuyển hướng sang mô hình thương mại hóa và hợp tác sâu rộng với Microsoft. Trong đơn kiện, ông yêu cầu tòa án cách chức Altman cùng Chủ tịch Greg Brockman, khôi phục cấu trúc phi lợi nhuận của OpenAI và bồi thường tới 150 tỷ USD. Theo phía Musk, toàn bộ khoản tiền bồi thường nếu thắng kiện sẽ được chuyển cho tổ chức phi lợi nhuận mẹ của OpenAI.

Phiên xét xử dự kiến kéo dài nhiều tuần với sự tham gia của nhiều nhân chứng quan trọng, trong đó có cựu Giám đốc công nghệ OpenAI Mira Murati. Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers nhấn mạnh rằng danh tiếng, tiền bạc hay quyền lực sẽ không mang lại ưu đãi đặc biệt trước pháp luật.

Theo hồ sơ tại tòa, OpenAI được thành lập năm 2015 với mục tiêu phát triển AI “vì lợi ích nhân loại”, không bị chi phối bởi lợi nhuận. Musk là một trong những nhà tài trợ lớn nhất, đóng góp khoảng 38 triệu USD và hỗ trợ tuyển dụng nhân tài, hạ tầng tính toán cũng như định hướng chiến lược. Trong lời khai tại tòa, Musk khẳng định OpenAI ban đầu được thiết kế như một tổ chức từ thiện nhằm ngăn AI rơi vào tay các tập đoàn thương mại.

Tuy nhiên, mâu thuẫn bắt đầu xuất hiện từ năm 2017 khi chi phí phát triển AI tăng mạnh. Ban lãnh đạo OpenAI cho rằng mô hình phi lợi nhuận không còn đủ nguồn lực cạnh tranh với các tập đoàn lớn như Google. Theo các email được công bố tại tòa, Musk từng đề xuất nắm quyền kiểm soát đa số, giữ ghế CEO và đưa OpenAI sáp nhập vào Tesla. Đề xuất này bị từ chối và Musk rời hội đồng quản trị vào năm 2018.

Sau khi Musk rút lui, OpenAI chuyển sang mô hình “lợi ích công cộng”, nhận đầu tư hàng tỷ USD từ Microsoft và nhanh chóng bùng nổ nhờ sự ra đời của ChatGPT cuối năm 2022. Giá trị của OpenAI hiện được cho là tiến gần mốc 1.000 tỷ USD. Trong khi đó, Musk thành lập công ty AI riêng là xAI vào năm 2023 để cạnh tranh trực tiếp.

Hai bên hiện đưa ra những quan điểm hoàn toàn trái ngược về tương lai AI. Musk cho rằng OpenAI đã trở thành “cỗ máy kiếm tiền”, bị chi phối bởi lợi ích doanh nghiệp và đánh mất mục tiêu bảo vệ nhân loại khỏi rủi ro AI. Ông cảnh báo việc biến một tổ chức phi lợi nhuận thành công ty thương mại sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm cho hệ thống từ thiện Mỹ.

Ngược lại, OpenAI lập luận rằng thương mại hóa là điều cần thiết để huy động nguồn vốn khổng lồ phục vụ nghiên cứu AI tiên tiến. Công ty cho rằng Musk chỉ bất mãn vì không giành được quyền kiểm soát và hiện muốn cản trở đối thủ nhằm tạo lợi thế cho xAI.

Các chuyên gia nhận định vụ kiện không chỉ là xung đột cá nhân giữa hai tỷ phú công nghệ mà còn phản ánh cuộc chiến lớn hơn về quyền lực, đạo đức và mô hình quản trị AI trong tương lai. Nếu Musk thắng kiện, OpenAI có thể phải tái cấu trúc sâu rộng, ảnh hưởng tới hàng nghìn nhân viên và toàn bộ ngành AI. Ngược lại, nếu OpenAI chiến thắng, mô hình AI thương mại hóa sẽ được củng cố mạnh mẽ hơn trên toàn cầu.