Google, Meta và TikTok kiện California vì luật hạn chế tính năng “gây nghiện” ở trẻ

Hôm thứ Tư (4/11) Google, Meta và TikTok đã kiện bang California để chặn thi hành luật cấm các nền tảng cung cấp tính năng gây nghiện cho trẻ dưới 16 tuổi. Các hãng cho rằng luật vi phạm quyền tự do ngôn luận.

Mỗi hãng nộp một đơn kiện riêng. Reuters cho biết Google nộp đơn tại tòa án liên bang ở San Jose, Meta kiện ở San Francisco, còn TikTok kiện ở Los Angeles. Bị đơn duy nhất là Tổng chưởng lý California Rob Bonta, người thực thi luật của bang. Văn phòng ông Bonta chưa trả lời ngay yêu cầu bình luận hôm thứ Năm (5/11).

Luật này mang số hiệu AB 1827, do Dân biểu bang Josh Lowenthal (Dân chủ, Long Beach) đề xuất. Luật cấm các nền tảng cung cấp cho người dùng dưới 16 tuổi những “tính năng khai thác tâm lý”, tức tính năng nhằm tăng tối đa mức tương tác và có thể lường trước là sẽ dẫn đến việc sử dụng mất kiểm soát.

Các tính năng bị cấm gồm dòng tin đề xuất nội dung theo từng người dùng, tính năng tự động phát video và những tính năng khác mà Tổng chưởng lý bang sẽ quy định sau. Thông cáo của Văn phòng Thống đốc California nêu ví dụ là tính năng tự động phát và dòng tin do thuật toán chọn dựa trên lịch sử, hồ sơ của người dùng. Luật cũng buộc xóa những tài khoản của trẻ em đang có các tính năng này, Reuters cho biết.

AB 1827 dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Nền tảng vi phạm có thể bị phạt dân sự tới 50.000 USD cho mỗi trẻ bị ảnh hưởng nếu cố ý, và tới 25.000 USD nếu do sơ suất, theo văn bản luật được trích trong đơn kiện của TikTok.

Trong đơn kiện, cả ba hãng lập luận rằng luật đã sai khi buộc họ phải trình bày nội dung cho trẻ theo cách mà bang ưa chuộng và khi lấy đánh giá của bang thay cho đánh giá của cha mẹ. Họ cho rằng luật còn vi phạm quyền tự do ngôn luận mà Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ bảo vệ, và trái với Mục 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông của liên bang. Mục 230 miễn trách nhiệm rộng rãi cho các nền tảng trực tuyến đối với nội dung do người dùng đăng.

Meta, công ty mẹ của Facebook và Instagram, viết trong đơn kiện rằng bang không thể “gạt bỏ các quyết định biên tập của Meta về cách tuyển chọn và hiển thị… hàng tỷ bài đăng là ngôn luận của bên thứ ba” mà vẫn phù hợp với Tu chính án thứ nhất.

Google (chủ sở hữu YouTube, thuộc Alphabet) và TikTok (thuộc ByteDance của Trung Quốc) cũng đưa ra lập luận tương tự.

Thống đốc Newsom: Luật “nhắm vào chính các tính năng”

Thống đốc California Gavin Newsom ký luật AB 1827 hôm 10/9 tại quận Marin, cùng 12 dự luật khác trong gói bảo vệ trẻ em trên mạng.

“Sự an toàn của con em chúng ta xứng đáng được đặt ở trung tâm mọi cuộc thảo luận về công nghệ,” ông Newsom nói trong thông cáo. Ông cho biết luật mới cho thấy rõ California “sẽ không đứng nhìn trong khi công nghệ thiếu quản lý đặt con em chúng ta vào vòng nguy hiểm”.

Ông Newsom, cha của 4 người con, nói luật của California tốt hơn quy định của Úc cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, một quy định mà theo ông dễ bị lách. “Điều này nhắm vào chính các tính năng, nhằm giải quyết vấn đề: việc cuộn trang, các thuật toán,” ông nói, theo đài FOX40.

Dự luật được hai đảng ủng hộ, qua cả hai viện của Cơ quan Lập pháp bang mà không có phiếu chống nào.

Một số người chỉ trích cho rằng California đã đi quá xa khi hạn chế trẻ em truy cập internet. Quỹ Biên giới Điện tử (EFF), tổ chức phi lợi nhuận bảo vệ quyền tự do dân sự trên internet, gọi luật này là “một cơn ác mộng lớn về quyền riêng tư và tự do ngôn luận”. Tổ chức này cũng cho biết luật sẽ đẩy các nền tảng đến việc xác minh tuổi bằng quét sinh trắc học hay giấy tờ tùy thân do chính quyền cấp, qua đó trao thông tin cá nhân của người dùng cho các công ty công nghệ.

Hàng ngàn vụ kiện cáo buộc các hãng tìm cách khiến trẻ nghiện

Nhiều bang của Mỹ đã có quy định về việc trẻ em dùng mạng xã hội. Nhiều nước trên thế giới cũng có hạn chế tương tự, trong đó có Úc.

Hồi tháng 8, Meta đồng ý trả tới 18 tỷ USD và hạn chế thiếu niên dùng Facebook, Instagram theo các thỏa thuận với gần như mọi bang của Mỹ. Các bang này đã cáo buộc Meta vi phạm luật về quyền riêng tư và bảo vệ người tiêu dùng.

Cả ba hãng và Snap (công ty mẹ của Snapchat) vẫn đang đối mặt với hàng ngàn vụ kiện của cá nhân, khu học chánh, chính quyền địa phương và các cơ quan nhà nước khác. Bên khởi kiện cáo buộc các hãng tìm cách khiến trẻ em nghiện, gây ra khủng hoảng sức khỏe tâm thần với những hậu quả như lo âu, trầm cảm và tự tử.