Lợi ích của việc ăn đồ cay

Thực phẩm cay thường được mô tả là có tính “ôn” (nóng) và điều này có thể liên quan đến cách chúng tác động lên cơ thể.

Một chuyên gia dinh dưỡng Tây y sẽ giải thích rằng ớt có tác dụng nhờ capsaicin, một hợp chất giúp làm giảm cảm giác đau và thúc đẩy quá trình trao đổi chất. Trong khi một bác sĩ Trung y sẽ cho biết cũng loại ớt đó có tác dụng “trừ hàn” (loại bỏ cái lạnh) và thúc đẩy khí huyết lưu thông. Cả hai đều đang mô tả cảm giác cay nóng tương tự nhau và cả hai đều có lý.

Từ các loại sốt salsa của Mexico đến lẩu cay Tứ Xuyên, những nguyên liệu cay đã góp phần tạo nên hương vị cho các bữa ăn suốt nhiều thế kỷ qua. Điều thay đổi là hiện nay, cả hai trường phái đều nghiên cứu nghiêm túc hơn về lý do những nguyên liệu này dường như có lợi cho cơ thể.

Ba hợp chất có hoạt tính sinh học

Khoa học dinh dưỡng phương Tây tập trung vào ba hợp chất có hoạt tính sinh học chính: piperine (trong hạt tiêu đen), capsaicin (trong ớt) và gingerol (trong gừng). Các phân tử này tạo nên vị cay nóng và hương thơm đặc trưng của các loại gia vị, đồng thời mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khác nhau.

Giá trị đáng kể nhất của piperine là khả năng ức chế các tế bào gốc ung thư và ngăn chặn hoạt động của một số enzyme ở gan và ruột, vốn thường phân giải các chất dinh dưỡng trước khi chúng đi vào máu.

Capsaicin giúp làm giảm chất P, một chất dẫn truyền thần kinh có nhiệm vụ truyền tín hiệu đau đến não. Đó là lý do capsaicin thường có trong các loại kem bôi ngoài da dùng để giảm đau do viêm khớp và đau dây thần kinh. Tuy nhiên, việc ăn các thực phẩm chứa capsaicin không mang lại hiệu quả tương đương với việc bôi ngoài da.

Capsaicin còn kích thích quá trình sinh nhiệt, cơ chế tạo ra nhiệt tự nhiên của cơ thể, từ đó làm tăng lượng calo được đốt cháy. Đặc tính này khiến thực phẩm cay trở nên phổ biến đối với những người muốn kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, hiệu quả giảm cân này là khá khiêm tốn và không thể thay thế chế độ ăn uống hợp lý hay tập thể dục.

Các nghiên cứu cho thấy capsaicin có thể giúp giảm huyết áp và cholesterol, qua đó làm giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Trong khi đó, các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã ghi nhận rằng gừng có tác dụng kháng vi sinh vật, có thể hỗ trợ sức khỏe miễn dịch.

Các hợp chất chống viêm trong gừng có thể giúp giảm đau nhức cơ và đau khớp. Gừng cũng giàu chất chống oxy hóa, giúp chống lại tình trạng stress oxy hóa, một yếu tố góp phần gây lão hóa và các bệnh mạn tính.

Lợi ích của tính ấm

Trung y không tách biệt thực phẩm với thuốc. Theo quan niệm này, mọi thứ bạn ăn đều được cho là có thể làm thay đổi sự cân bằng bên trong cơ thể, bao gồm khí (năng lượng sống), huyết cùng sự tương tác qua lại giữa âm và dương, hai lực đối lập nhưng bổ trợ cho nhau, cùng tương tác để giữ cho vũ trụ luôn ở trạng thái cân bằng.

Các nguyên liệu cay được xếp vào nhóm có tính “ôn” hoặc “nhiệt” (ấm hoặc nóng). Theo quan niệm Trung y, chúng giúp thúc đẩy tuần hoàn máu và loại bỏ “hàn khí” (cái lạnh) cùng tình trạng “ứ trệ” (ứ đọng). Vì vậy, gừng, quế và hoa tiêu Tứ Xuyên thường được sử dụng theo truyền thống vào mùa đông hoặc cho những người có cơ địa dễ bị lạnh.

“Gừng tươi, hành lá và cành quế thường có thể được sử dụng để ngăn chặn virus cảm lạnh và cúm trước khi chúng thực sự xâm nhập sâu vào cơ thể”, bà Sharon Sherman, chuyên gia châm cứu và thảo dược được cấp phép, chia sẻ với The Epoch Times.

Bà cho biết một công dụng truyền thống khác của gừng là giảm buồn nôn, tác dụng trực tiếp hơn đến hệ tiêu hóa.

Theo bác sĩ Trung y và châm cứu Maz Roginski thì trong hệ thống lý luận này, bản thân hương vị cũng mang ý nghĩa riêng. Các vị cay nồng được cho là thúc đẩy đổ mồ hôi; vị đắng có tác dụng “giáng” (hướng xuống), được cho là giúp giảm chứng ợ nóng hoặc táo bón; vị nhạt được cho là có khả năng hấp thụ lượng dịch dư thừa; còn vị chua được cho là kích thích tiết nước bọt và các dịch thể khác.

Các loại gia vị hiếm khi được sử dụng riêng lẻ. Bà giái thích: “Sự kết hợp hiệp đồng giữa các loại thảo dược và gia vị chính là cốt lõi của y học thảo dược Trung Hoa. Các bác sĩ Trung y hiếm khi chỉ dựa vào một loại thảo dược duy nhất để xử lý một triệu chứng hay tình trạng mất cân bằng nào đó”.

Một ví dụ điển hình là bài thuốc sắc gừng và cam thảo được ghi chép trong cuốn Thương hàn luận, một cổ y thư có từ thời Đông Hán. Bà giải thích: “Gừng làm ấm và thúc đẩy hoạt động tiêu hóa, trong khi vị ngọt của cam thảo giúp cân bằng tác dụng kích thích và sinh nhiệt, đồng thời ngăn ngừa các tác dụng phụ như nấc cụt, ợ nóng hoặc thậm chí là phát ban”.

Nguyên tắc cốt yếu ở đây là sự điều độ. Bác sĩ Reuben Chen, một bác sĩ Trung y, chuyên gia thảo dược đồng thời là cố vấn y khoa trưởng tại Sunrider, một công ty chuyên về chăm sóc sức khỏe và thực phẩm bổ sung, chia sẻ với The Epoch Times: “Các dấu hiệu của tình trạng dư thừa nhiệt gồm khát nước, khô miệng, dễ cáu gắt hoặc rêu lưỡi màu vàng cho thấy bạn cần giảm sử dụng các loại gia vị có tính ôn” (nóng).

Bác sĩ Chen cho biết nếu đã sử dụng quá nhiều các loại gia vị có tính nóng, Trung y có những biện pháp làm mát cơ thể như chè đậu xanh để “thanh nhiệt trong huyết”, trà hoa cúc để giảm đỏ mắt và tình trạng dễ cáu gắt cùng trà bạc hà giúp tán nhiệt qua bề mặt da.

Những điểm giao thoa giữa hai hệ thống

“Đối với hầu hết mọi người, việc sử dụng gia vị khi nấu ăn là một thói quen an toàn và có lợi”, bà Sophia Deahl, chuyên gia dinh dưỡng được cấp phép tại The Nourished Method, chia sẻ với The Epoch Times. “Gia vị là một trong những cách tôi yêu thích nhất để tăng hương vị và bổ sung thêm nhiều hợp chất có nguồn gốc thực vật vào chế độ ăn mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào muối hoặc đường”.

Bà Deahl cho biết lượng gia vị dùng trong nấu ăn nhìn chung được xem là an toàn, trong khi các loại thực phẩm bổ sung lại chứa hàm lượng cô đặc hơn nhiều.

Bà nói: “Chẳng hạn, những người đang dùng thuốc chống đông máu nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng các chất bổ sung nghệ, gừng hoặc tỏi liều cao vì chúng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ chảy máu”.

Bà cũng lưu ý những người mắc bệnh gan nên thận trọng khi sử dụng nghệ hoặc quế dạng cô đặc và phụ nữ mang thai nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung thảo dược hoặc gia vị nào.

Những lời khuyên thiết thực để sử dụng gia vị an toàn

Để lựa chọn và bảo quản gia vị an toàn, bạn nên mua gia vị nguyên hạt rồi tự xay tại nhà. Cách này giúp giảm thiểu nguy cơ gia vị bị pha trộn hoặc chứa các chất độn, vốn thường gặp ở các sản phẩm đã xay sẵn.

Ông David Goldman, nhà nghiên cứu thỉnh giảng tại Khoa Y, Đại học Helsinki và là thành viên của Viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng (Academy of Nutrition and Dietetics), chia sẻ với The Epoch Times rằng gia vị xay sẵn có thể bị pha trộn theo hai cách: một loại chỉ gây khó chịu còn loại kia thì thực sự tiềm ẩn rủi ro.

Ông Goldman cho biết: “Kiểu phổ biến nhất là pha thêm các chất độn thông thường”. Theo ông, một số cơ sở chế biến trộn thêm tinh bột, bột gạo, phấn, mùn cưa, gạch nghiền, thậm chí cả cát để tăng khối lượng gia vị xay sẵn. Họ còn tận dụng cả những gia vị đã bị chiết xuất hết tinh dầu rồi đem bán như thể đó là gia vị tươi mới. Ông nói: “Thông thường, những chất này chỉ làm mất đi hương vị vốn có, một sự bất tiện gây khó chịu chứ không hẳn là gây hại cho sức khỏe”.

Loại pha trộn nguy hiểm hơn là sự hiện diện của các chất gây dị ứng không được công bố trên nhãn mác. Ông Goldman dẫn chứng một nghiên cứu về bột nghệ thương mại, trong đó tất cả các mẫu được kiểm tra đều chứa lúa mì, nhưng không mẫu nào ghi thành phần này trên nhãn. Ông nói: “Đối với người mắc bệnh celiac (không dung nạp gluten) thì đây là chính là mối nguy hiểm tiềm ẩn trong một sản phẩm mà họ chẳng bao giờ ngờ tới”.

Ngoài ra, việc lựa chọn các thương hiệu đạt chứng nhận hữu cơ cũng giúp giảm mức phơi nhiễm với thuốc trừ sâu và kim loại nặng như chì. Ông Goldman cho biết: “Người mua thường chọn loại nghệ có màu vàng sáng nhất trên kệ hàng, vì vậy một số cơ sở chế biến sẽ bỏ thêm chì cromat, một loại chất màu công nghiệp, vào nghệ”. Ông dẫn một nghiên cứu năm 2024 kiểm tra 356 mẫu nghệ từ Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka và Nepal thì có tới 14% số mẫu được phát hiện có chứa chì.

Ông nói: “Tại những thị trường có tình trạng nghiêm trọng nhất, hàm lượng chì cao đến mức nếu một đứa trẻ thường xuyên ăn loại nghệ này thì nồng độ chì trong máu có thể cao gấp mười lần ngưỡng mà CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) xem là mức đáng lo ngại”.

Việc bảo quản đúng cách là rất quan trọng. Hãy đựng gia vị trong hộp thủy tinh kín khí, đặt ở nơi tránh xa nguồn nhiệt, độ ẩm và ánh nắng trực tiếp để duy trì hoạt tính của chúng. Đồng thời, hãy kiểm tra hạn sử dụng và loại bỏ những loại gia vị đã mất đi hương thơm đặc trưng vì đây là dấu hiệu cho thấy các hợp chất có hoạt tính sinh học có lợi cho sức khỏe đã bị phân hủy.

Tăng dần lượng gia vị

Hãy bắt đầu với lượng nhỏ, chẳng hạn như một nhúm gia vị, để hệ vi sinh đường ruột có thời gian thích nghi dần với các hợp chất có hoạt tính sinh học mới.

Bạn cũng nên chế biến gia vị với một loại chất béo lành mạnh như dầu ô liu. Cách này giúp kích hoạt các dưỡng chất tan trong chất béo và làm giảm các chất gây kích ứng dạ dày vốn có trong gia vị ở trạng thái thô.

Để tăng khả năng hấp thu nên luôn luôn kết hợp nghệ với hạt tiêu đen vì sự kết hợp này có thể giúp tăng khả năng hấp thu curcumin lên đến 2.000%.

Để giảm lượng natri nạp vào cơ thể, nên sử dụng các loại gia vị đậm đà hương vị như thì là Ai Cập, ớt paprika xông khói và bột tỏi thay cho muối ăn.

Việc hiểu rõ những rủi ro liên quan đến các loại gia vị thông dụng cũng rất quan trọng. Nếu sử dụng quế hằng ngày, nên hạn chế quế cassia và ưu tiên quế Ceylon để tránh nguy cơ ngộ độc gan tiềm ẩn liên quan đến chất coumarin.

Nên sử dụng nhục đậu khấu ở mức vừa phải, không quá 1/4 thìa cà phê mỗi ngày vì nếu dùng lượng lớn hơn thì hàm lương myristicin để gây ngộ độc.

Nếu bạn đang kiểm soát đường huyết, nên theo dõi chặt chẽ mức đường huyết khi sử dụng cỏ cà ri hoặc quế với liều có tác dụng điều trị, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc điều trị tiểu đường.

Cuối cùng, nên tránh sử dụng các loại chiết xuất từ tỏi, gừng hoặc bạch quả với liều cao trong ít nhất hai tuần trước khi phẫu thuật vì chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.