Chùm ngây: Thực phẩm cổ xưa tốt cho não bộ và hệ miễn dịch

Cây chùm ngây là một trong những loài thực vật giàu dinh dưỡng nhất thế giới, với những đặc tính tiềm năng giúp chống viêm và bảo vệ hệ thần kinh.

Các xu hướng chăm sóc sức khỏe đến rồi đi, nhưng cây chùm ngây đã được trồng trong các khu vườn ở châu Phi và châu Á suốt nhiều thế kỷ. Hiện nay, khoa học phương Tây đang dần bắt kịp những giá trị của loại cây này.

Có nguồn gốc từ Ấn Độ, cây chùm ngây là một loại thảo dược được đánh giá cao trong y học Ayurveda, nơi nó còn được gọi là “shigru”. Loài cây này có nhiều tên gọi khác nhau như “cây sự sống”, “cây dùi trống” (nhờ hình dạng của các quả giống chiếc dùi trống) và “cây cải ngựa”, vì rễ của nó có thể được nghiền thành một loại bột nhão có hương vị tương tự cải ngựa.

Các nghiên cứu đang tìm hiểu cách chùm ngây có thể giúp giảm viêm, chống lại vi khuẩn, hỗ trợ khả năng sinh sản, thúc đẩy quá trình lành vết thương và thậm chí bảo vệ tế bào.

Mặc dù phần lớn các nghiên cứu về chùm ngây cho đến nay được thực hiện trên động vật, trong phòng thí nghiệm hoặc trong các nghiên cứu nông nghiệp trên gia súc và gia cầm, vẫn có những nghiên cứu được tiến hành trên người.

Một bài tổng quan tường thuật được công bố vào tháng 1 trên tạp chí Thiết kế, phát triển và điều trị thuốc cho thấy chùm ngây giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, cải thiện khả năng điều hòa đường huyết, cung cấp các hợp chất giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương và mang lại lợi ích sức khỏe trong thời kỳ mang thai cũng như giai đoạn nhũ nhi.

Một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên Tạp chí khoa học thực phẩm Ý cho thấy việc bổ sung chùm ngây giúp giảm đáng kể cân nặng, vòng eo và chỉ số khối cơ thể (BMI).

Một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên tạp chí Khoa học y tế châu Phi cho thấy chùm ngây mang lại lợi ích cho hệ miễn dịch ở những bệnh nhân nhiễm HIV đang được điều trị bằng liệu pháp kháng vi-rút .

Một siêu thực phẩm đúng nghĩa

Chùm ngây hoàn toàn xứng đáng được gọi là một siêu thực phẩm, không chỉ nhờ thành phần dinh dưỡng ấn tượng mà còn vì nhiều lý do khác. Chùm ngây là nguồn thực phẩm và dược liệu quan trọng, đặc biệt ở những khu vực khô hạn và thiếu an ninh lương thực, nơi loài cây này phát triển mạnh nhất.

“Chùm ngây thường được gọi là ‘Cây kỳ diệu’ vì gần như mọi bộ phận của cây đều có công dụng thực tiễn”, Esther Spencer thuộc Quỹ cây xanh quốc tế—một tổ chức từ thiện đã tham gia trồng cây và phục hồi rừng trên khắp châu Phi và Vương quốc Anh trong hơn một thế kỷ—cho biết trong một email gửi tới The Epoch Times.

“Lá, hoa, quả và hạt của cây đều có thể ăn được, trong khi các bộ phận khác nhau của cây cũng được sử dụng trong y học cổ truyền, xử lý nước, làm thức ăn chăn nuôi và trong các hệ thống nông lâm kết hợp”.

Theo Spencer, cây chùm ngây phát triển nhanh, đạt độ trưởng thành chỉ trong vòng một năm và cho năng suất đáng kể. Một cây chùm ngây có thể cho khoảng 300 quả vào năm thứ hai, từ 400 đến 500 quả vào năm thứ ba, và những cây có năng suất cao có thể cho từ 1.000 quả trở lên.

“Chùm ngây là một trong nhiều loài cây hữu ích có thể hỗ trợ sinh kế của cộng đồng và góp phần phục hồi môi trường”, Spencer nói.

Tuy nhiên, bà lưu ý rằng các dự án của quỹ không tập trung vào một loài cây duy nhất mà thúc đẩy các phương pháp trồng đa dạng các loài cây phù hợp với từng địa phương.

Cây chùm ngây được trồng rộng khắp châu Á và châu Phi, nơi nó đã được sử dụng trong nhiều thế kỷ và được cho là có thể chữa trị hơn 300 loại bệnh.

Giàu dinh dưỡng

Hàm lượng dinh dưỡng chính là điều khiến chùm ngây được biết đến nhiều nhất.

“Điều khiến chùm ngây đặc biệt thú vị là nó cung cấp sự kết hợp của nhiều chất dinh dưỡng và các hợp chất chống oxy hóa, thay vì chỉ nổi bật nhờ một thành phần duy nhất”, Laurie White, bác sĩ trị liệu tự nhiên, đồng thời là chuyên gia về y học chức năng và liệu pháp dinh dưỡng, chia sẻ với The Epoch Times qua email.

Mặc dù mọi bộ phận của cây chùm ngây đều có thể được sử dụng—bao gồm rễ, thân, lá, quả non, hạt non và hoa—lá chùm ngây là phần được sử dụng làm thực phẩm phổ biến nhất và đặc biệt giàu dinh dưỡng, chứa nhiều vitamin A, B và C, cùng với protein, canxi, sắt, kali và đầy đủ các axit amin thiết yếu.

Lá chùm ngây thường được cho là chứa nhiều vitamin C hơn cam, nhiều kali hơn chuối, nhiều sắt hơn rau chân vịt và nhiều canxi hơn sữa—dựa trên so sánh theo cùng khối lượng khô.

Lá non có thể được dùng như một loại rau và thêm vào các món salad, súp và món hầm. Hoa có thể dùng để pha trà; hạt giàu protein và axit béo omega-3; hạt trưởng thành có thể rang và ăn như đậu phộng; còn quả dài của cây đặc biệt giàu vitamin C. Đối với những người sống ngoài vùng phân bố của cây, bột lá chùm ngây và trà chùm ngây hiện được bán khá phổ biến.

Chùm ngây giàu các hợp chất chống oxy hóa, bao gồm beta-carotene, vitamin C, quercetin và axit chlorogenic. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy những hợp chất này có khả năng trung hòa các gốc tự do gây hại, giảm stress oxy hóa và giảm viêm—những cơ chế có liên quan đến các bệnh như bệnh tim, đái tháo đường và viêm khớp.

Thanh lọc và giải độc

Hạt chùm ngây là những chất giải độc tự nhiên mạnh mẽ, hoạt động như các chất tạo phức, có khả năng gắn kết với kim loại nặng và các chất độc trong máu và gan, sau đó giúp loại bỏ chúng khỏi cơ thể. Các nghiên cứu cho thấy hạt chùm ngây có tác dụng bảo vệ gan, đặc biệt trước độc tính của các kim loại nặng như cadimi, thủy ngân và chì.

Tác dụng thanh lọc của chùm ngây không chỉ giới hạn trong cơ thể.

“Một trong những công dụng ít được biết đến của chùm ngây là làm sạch nước”, Spencer cho biết.

Hạt chùm ngây từ lâu đã được sử dụng để làm sạch nước ở những nơi trên thế giới không có điều kiện tiếp cận nguồn nước uống sạch. Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí các quy trình hiện hành trong vi sinh cho thấy hạt của cây chùm ngây có thể làm giảm từ 90% đến 99,99% lượng vi khuẩn trong nước chưa qua xử lý.

“[Chùm ngây] có thể được xem là một trong những loài cây hữu ích nhất trên thế giới”, tác giả nghiên cứu Michael Lea cho biết trong một tuyên bố. “Không chỉ có khả năng chịu hạn, cây còn cho dầu dùng để nấu ăn và thắp sáng, phân bón cho đất, cũng như nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao từ quả, lá, hạt và hoa. Có lẽ quan trọng nhất là hạt của nó có thể được sử dụng để làm sạch nước uống với chi phí gần như bằng không”.

Sức khỏe tiêu hóa

Lá chùm ngây là nguồn cung cấp tuyệt vời cả chất xơ hòa tan và chất xơ không hòa tan, giúp thúc đẩy sự di chuyển của thức ăn trong đường tiêu hóa và nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi trong ruột. Các nghiên cứu cho thấy bột lá chùm ngây khô chứa từ 12% đến 25% chất xơ thực phẩm, trong khi quả non chứa khoảng 47% chất xơ, khiến cả hai đều trở thành những lựa chọn hiệu quả để hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa.

Các hợp chất chống oxy hóa trong chùm ngây, chẳng hạn như quercetin và isothiocyanates, giúp giảm viêm đường ruột và, trong các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, có thể hỗ trợ kiểm soát các bệnh viêm như viêm dạ dày và viêm đại tràng. Các đặc tính kháng khuẩn của chùm ngây cũng góp phần duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và ngăn ngừa các triệu chứng như đầy hơi, tiêu chảy và táo bón.

Chùm ngây cũng hoạt động như một chất tiền sinh học, cung cấp nguồn dinh dưỡng cho các vi khuẩn như bifidobacteria và lactobacilli—một số loại vi khuẩn quan trọng và có lợi nhất trong đường ruột—đồng thời ức chế các vi khuẩn có hại có thể gây bệnh, chẳng hạn như E. coli, theo các nghiên cứu trên tế bào, động vật và các nghiên cứu thử nghiệm.

Hỗ trợ sức khỏe não bộ

Chùm ngây đã cho thấy tiềm năng mạnh mẽ trong việc bảo vệ hệ thần kinh. Các nghiên cứu gần đây đã khám phá tác dụng bảo vệ thần kinh của nó cũng như khả năng chống lại độc tính thần kinh do nhiều tác nhân khác nhau gây ra, bao gồm kim loại nặng, thuốc trừ sâu và rượu.

Các nghiên cứu về đặc tính bảo vệ thần kinh của chùm ngây chủ yếu vẫn ở giai đoạn tiền lâm sàng, nghĩa là chúng được thực hiện chủ yếu trong phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật. Tuy nhiên, chùm ngây chứa nhiều hợp chất, bao gồm quercetin và axit chlorogenic, vốn được biết đến với khả năng chống lại hai cơ chế chính gây ra các bệnh thần kinh: tình trạng viêm não mạn tính và tổn thương tế bào thần kinh do stress oxy hóa.

Một số bài tổng quan gần đây về tác dụng bảo vệ não bộ của chùm ngây cho thấy những tác dụng này chủ yếu xuất phát từ các hợp chất chống oxy hóa và chống viêm của nó, có liên quan đến các bệnh như bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson.

“Từ góc độ y học chức năng, tôi xem chùm ngây là một loại thực vật giàu dinh dưỡng có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe não bộ nói chung như một phần của chiến lược toàn diện, bao gồm ngủ đủ giấc, kiểm soát đường huyết, hoạt động thể chất, quản lý căng thẳng và duy trì chế độ ăn giàu dinh dưỡng”, White cho biết.

Các nghiên cứu trên người hiện đang được tiến hành, và các nhà nghiên cứu cho rằng kết quả của chúng sẽ rất quan trọng trong việc xác định liệu những hứa hẹn của chùm ngây trong các nghiên cứu tiền lâm sàng có thể chuyển thành lợi ích điều trị thực sự trong đời sống hay không.

Tính an toàn của chùm ngây

Chùm ngây nhìn chung được dung nạp tốt, nhưng cũng có những lưu ý về an toàn. Những người đang sử dụng thuốc kiểm soát đường huyết, thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc thuốc chống đông máu nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng chùm ngây, vì nó có thể tương tác với các loại thuốc này. Phụ nữ mang thai cũng nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng chùm ngây.

Nếu bạn muốn sử dụng chùm ngây trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú, hãy thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia thảo dược y học để đảm bảo sử dụng an toàn. Ở một số nơi trên thế giới, chùm ngây thường được dùng để hỗ trợ dinh dưỡng trong thai kỳ và cho phụ nữ đang cho con bú, vì nó có thể làm tăng tiết sữa. Lá và quả chùm ngây thường được xem là an toàn, nhưng rễ, vỏ cây và hoa thường được khuyến cáo tránh sử dụng trong thời kỳ mang thai.

White cho biết phần lớn dữ liệu an toàn hiện có đều liên quan đến lá chùm ngây. Do đó, các sản phẩm có nguồn gốc từ rễ hoặc vỏ cây có hồ sơ nguy cơ chưa được nghiên cứu và mô tả đầy đủ.

Chùm ngây có nhiều dạng khác nhau, bao gồm bột lá, viên nang, viên nén và trà, đồng thời có thể được mua trực tuyến hoặc tại các cửa hàng thực phẩm sức khỏe.

“Bột lá là một trong những dạng phổ biến nhất và có thể được pha vào sinh tố, đồ uống lắc, súp hoặc các loại thực phẩm khác”, White cho biết. “Khi bắt đầu sử dụng chùm ngây, tôi thường khuyến nghị nên dùng với lượng nhỏ trước rồi tăng dần tùy theo khả năng dung nạp, đặc biệt ở những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm”.

Theo The Epoch Times