Điều trị I-131: Vũ khí hiệu quả trong quản lý bệnh tuyến giáp

Nếu bạn hoặc người thân từng được chẩn đoán mắc các bệnh tuyến giáp như cường giáp hay ung thư tuyến giáp, có thể bác sĩ đã đề cập đến một phương pháp điều trị gọi là I-131. Nghe đến chữ ‘phóng xạ’, nhiều người không khỏi lo lắng. Nhưng thực tế, I-131 là một công cụ điều trị rất an toàn, hiệu quả và đã được sử dụng hàng chục năm qua trên toàn thế giới. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cách điều trị bằng I-131.

Nguyên lý hoạt động

Iodine-131 (I-131) là một đồng vị phóng xạ được sử dụng trong điều trị các bệnh tuyến giáp, đặc biệt là cường giáp và ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. Sau khi được uống vào cơ thể, I-131 được hấp thu chủ yếu tại tuyến giáp – nơi nó phát ra tia beta phá hủy các tế bào tuyến giáp hoạt động quá mức hoặc còn sót sau phẫu thuật. Đồng thời, tia gamma đi kèm cho phép theo dõi mức độ hấp thu và phân bố qua các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Nhờ khả năng tác động có chọn lọc lên mô tuyến giáp, phương pháp này giúp giảm triệu chứng nhanh chóng mà không cần phẫu thuật can thiệp.

Chỉ định điều trị I-131 trong các bệnh tuyến giáp

I-131 được chỉ định phổ biến cho hai nhóm bệnh lý chính.

Với cường giáp, nó thường được sử dụng trong các trường hợp bệnh Basedow (Graves), bướu nhân độc hoặc bướu giáp đa nhân nhiễm độc khi bệnh nhân không đáp ứng hoặc không dung nạp thuốc kháng giáp.

Trong ung thư tuyến giáp biệt hóa (chủ yếu là thể nhú và thể nang), I-131 thường được chỉ định sau khi đã cắt tuyến giáp gần toàn phần hoặc toàn phần nhằm tiêu diệt mô giáp còn sót, xử lý di căn vi thể và hỗ trợ chẩn đoán cũng như theo dõi sau điều trị.

Chế độ ăn uống trước, trong và sau điều trị

Trước khi điều trị 2 tuần

Bắt buộc tuân thủ chế độ ăn ít iốt để tăng hấp thu I-131 vào tuyến giáp:

Tránh:

• Muối iốt, nước mắm công nghiệp, các loại nước sốt, tương ớt, tương cà bán sẵn, hải sản, rong biển, đậu nành, thực phẩm chế biến sẵn (xúc xích, đồ hộp).
• Các sản phẩm sữa, lòng đỏ trứng, bánh mì có chứa bột nở iốt.
• Dưa củ muối, rau cải.
• Các loại nước đóng chai.

Nên dùng:

• Gạo trắng, mì ống, thịt nạc, trứng lòng trắng, trái cây tươi, rau củ không có màu sẫm.
• Lượng thịt nên ăn trong một ngày: khoảng 80g.
• Dầu thực vật, đường, cà phê đen, nước lọc.

Trong khi cách ly phóng xạ (1–3 ngày đầu sau điều trị)

Tăng cường uống nước: ≥2–3 lít/ngày để đào thải phóng xạ.

Ăn nhạt: tránh hải sản, thức ăn nhiều muối.

Tránh thực phẩm gây buồn nôn: dầu mỡ, gia vị mạnh.

Sau điều trị

Có thể trở lại chế độ ăn bình thường sau 3–5 ngày, nhưng tiếp tục tránh hải sản và muối iốt trong khoảng 1 tuần nếu bác sĩ yêu cầu.

Nếu có viêm tuyến nước bọt (đau, khô miệng): Nhai kẹo cao su không đường, ngậm chanh tươi để kích thích tiết nước bọt.

Dinh dưỡng phục hồi: bổ sung đủ protein, rau xanh, vitamin C để cơ thể phục hồi nhanh.

Tác dụng phụ và lưu ý an toàn

I-131 là phương pháp điều trị tương đối an toàn nhưng vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ, thường là nhẹ và tạm thời. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, đau vùng cổ, buồn nôn, khô miệng hoặc sưng đau tuyến nước bọt. Một số phụ nữ có thể gặp rối loạn kinh nguyệt ngắn hạn.

Trong điều trị cường giáp, tình trạng suy giáp thường xuất hiện vài tháng sau điều trị và cần được bổ sung hormone tuyến giáp suốt đời. Phụ nữ được khuyến cáo tránh mang thai ít nhất 6 đến 12 tháng sau điều trị.

Sau khi uống I-131, bệnh nhân cần tuân thủ các quy định cách ly an toàn phóng xạ, bao gồm tránh tiếp xúc gần với người khác (đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ có thai), dùng nhà vệ sinh riêng nếu có thể, không dùng chung chăn màn, bát đũa và giặt riêng quần áo trong vài ngày. Mọi vật dụng cá nhân cần được xử lý theo hướng dẫn của cơ sở y tế.

Hiệu quả và tiên lượng

Điều trị bằng I-131 mang lại hiệu quả rất cao trong kiểm soát cường giáp và điều trị ung thư tuyến giáp biệt hóa. Trong cường giáp, hơn 80% bệnh nhân trở về bình giáp hoặc chuyển sang suy giáp ổn định sau một lần điều trị, số ít cần lặp lại liều.

Ths.BS Nguyễn Thanh Hà