Liệu pháp miễn dịch ung thư: Tác dụng phụ nặng liên quan tế bào miễn dịch

Các nhà khoa học Đại học Pittsburgh (Mỹ) phát hiện liệu pháp miễn dịch ung thư gây ra tác dụng phụ nặng liên quan đến rối loạn hoạt động tế bào miễn dịch. 

• Sự kính ngưỡng khiến hệ miễn dịch trở nên mạnh mẽ như thế nào?

Liệu pháp miễn dịch trong nghiên cứu là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, nhóm thuốc ung thư hoạt động bằng cách “gỡ phanh” cho tế bào T (một loại tế bào miễn dịch) để chúng chống lại khối u hiệu quả hơn. Tuy nhiên, việc gỡ phanh cũng tác động lên các mô khác. Ở một số người bệnh, tế bào miễn dịch hoạt động quá mức và tấn công cả mô lành.

Tình trạng này gọi là tác dụng phụ liên quan đến miễn dịch. Tùy loại thuốc, 20–40% người bệnh gặp phải, có khi nặng tới mức phải gián đoạn điều trị.

Thông cáo của Đại học Pittsburgh cho biết có tới 25% người dùng nhóm thuốc này gặp tác dụng phụ nặng, phải nhập viện và ngừng điều trị. Hiện Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ chưa phê duyệt phương pháp nào để điều trị các tác dụng phụ này.

“Tác dụng phụ liên quan đến miễn dịch là vấn đề rất lớn, có thể ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng sống của người bệnh. Trong nhiều trường hợp, vấn đề này ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục liệu pháp miễn dịch hay hưởng lợi từ việc điều trị của họ”, tác giả chính Abigail Overacre-Delgoffe, giáo sư trợ lý Khoa Miễn dịch học, Trường Y thuộc Đại học Pittsburgh, nói.

Chế độ ăn ảnh hưởng như thế nào đến tác dụng phụ trên hệ miễn dịch

Tác dụng phụ này biểu hiện rất khác nhau ở từng người bệnh nên rất khó nghiên cứu trên người. Các mô hình thí nghiệm ở động vật trước nay cũng chưa tái hiện được mức độ phức tạp của tình trạng viêm do miễn dịch ở người.

“Phần lớn mô hình chuột hiện có dựa vào chuột biến đổi gen hoặc điều kiện thí nghiệm không thực sự phản ánh sự khác biệt mà chúng tôi thấy ở người bệnh”, tác giả thứ nhất Dipyaman Patra, nghiên cứu viên sau tiến sĩ trong phòng thí nghiệm của bà Overacre-Delgoffe, cho biết. Theo ông, điều đó khiến nhóm đặt câu hỏi liệu các yếu tố lối sống phổ biến, nhất là chế độ ăn và hệ vi sinh vật đường ruột, có tác động lên hệ miễn dịch ngay cả trước khi người bệnh bắt đầu điều trị hay không.

Nghiên cứu trước đó của bà Overacre-Delgoffe đã cho thấy chế độ ăn và hệ vi sinh vật đường ruột có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị và mức đáp ứng với liệu pháp miễn dịch của người bệnh ung thư. Trong nghiên cứu, chuột được cho ăn theo kiểu “phương Tây”, tức ít chất xơ, nhiều chất béo và carbohydrate tinh chế, từ hai tuần trước khi dùng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. Mô hình này tái hiện được nhiều đặc điểm về miễn dịch và hệ vi sinh vật của các tác dụng phụ ở người.

“Chúng tôi đã tạo ra mô hình chuột tiền lâm sàng đầu tiên về tác dụng phụ mà không cần loại bỏ hoàn toàn gen”, bà Overacre-Delgoffe nói. Bà cho biết khi kết hợp mô hình này với dữ liệu người bệnh, nhóm đã tìm ra một cơ chế rất mới. Nhóm hy vọng từ đó tìm được các liệu pháp nhắm trúng đích, giúp người bệnh ung thư tiếp tục điều trị và tránh phải nhập viện.

Tế bào T điều hòa trở nên “mong manh”

Những con chuột ăn kiểu phương Tây không chỉ dễ gặp tác dụng phụ khi dùng thuốc. Chúng còn có dấu hiệu tế bào T điều hòa trở nên mất ổn định.

Tế bào T điều hòa có nhiệm vụ kìm hãm phản ứng miễn dịch quá mức. Khi chịu tác động bất lợi, các tế bào này có thể mất ổn định.

Nhóm nghiên cứu sau đó cũng thấy tình trạng tương tự ở tế bào T điều hòa lấy từ những người bệnh gặp tác dụng phụ nặng khi dùng liệu pháp miễn dịch. Người bệnh không gặp tác dụng phụ thì không có dấu hiệu này.

Trên chuột, khi các tế bào này ổn định trở lại, tác dụng phụ nhẹ đi đáng kể. Nhóm cho rằng điều này gợi ý tế bào T điều hòa bất ổn định là một nguyên nhân chính gây ra tác dụng phụ.

Họ khôi phục sự ổn định bằng 3 cách: chặn một protein truyền tín hiệu miễn dịch chỉ có trên tế bào T điều hòa, chuyển chuột sang chế độ ăn nhiều chất xơ, hoặc bổ sung các chất do cơ thể hay vi khuẩn tạo ra trong quá trình trao đổi chất.

Hướng điều trị mới

Nhóm nghiên cứu cho biết mô hình chuột mới sẽ giúp lý giải vì sao một số người bệnh gặp tác dụng phụ nặng và tìm các dấu hiệu báo trước ai dễ gặp nhất.

“Hiện chúng tôi đang theo đuổi một số đích điều trị tiềm năng, có vẻ hạn chế được tác dụng phụ liên quan đến miễn dịch mà không ảnh hưởng xấu đến liệu pháp miễn dịch. Đây sẽ là cách làm đầu tiên như vậy, và điều đó khá thú vị”, bà Overacre-Delgoffe nói.

Tú Liên (t/h)