Làm mẹ thời hiện đại: Thiếu đi sự trợ giúp và kinh nghiệm truyền thống

Maggie Gordon-Walker nhớ rằng cô đã khóc mỗi ngày sau khi trở thành mẹ, nhưng luôn giấu kín điều đó. Cô không cảm thấy mình bị suy sụp, nhưng cũng không còn cảm thấy là chính mình. Một em bé luôn cần được chăm sóc, những đêm mất ngủ, những khoảnh khắc hoài nghi – tất cả những điều này sẽ dễ vượt qua hơn khi được sẻ chia. Nhưng Gordon-Walker không có ai giúp cô hiểu và thích nghi với bước chuyển đổi làm thay đổi cuộc đời khi trở thành mẹ.

• Trầm cảm sau sinh: Triệu chứng, Nguyên nhân, Điều trị và Liệu pháp tự nhiên

Trong phần lớn lịch sử loài người, việc làm mẹ không phải là điều mà phụ nữ phải tự học hỏi. Việc chăm sóc trẻ được chia sẻ trong gia đình và cộng đồng. Bà, dì, anh chị em và hàng xóm đều đóng vai trò tích cực, tạo nên một hệ thống trong đó kiến thức được truyền lại qua đời sống hàng ngày. Các bà mẹ học hỏi bằng cách trở thành một phần của cộng đồng đó.

Khái niệm về một “ngôi làng” thường được dùng theo nghĩa rộng, nhưng trên thực tế, nó được cấu thành từ những vai trò nhỏ, cụ thể, định hình cách các gia đình vận hành trong đời sống hằng ngày.

Phụ nữ học những điều cơ bản của việc làm mẹ bằng cách quan sát và trải nghiệm trong môi trường đó. Sinh nở, cho con bú, cách dỗ dành một em bé đang khóc, cách quán xuyến một gia đình có nhiều con không phải là những bài học riêng biệt mà là một phần của cuộc sống hàng ngày. Trong các gia đình đông con, vốn từng là điều phổ biến, luôn có thêm nhiều bàn tay trợ giúp. Các chị gái lớn học cách bế em trên hông trong khi vẫn chăm sóc các em nhỏ hơn. Trẻ nhỏ được giao những công việc phù hợp với độ tuổi. Việc nấu nướng, dọn dẹp và quán xuyến gia đình được phân chia theo độ tuổi, giới tính và khả năng. Mọi người đều cùng chung tay giúp đỡ nhau.

Gia đình lớn cũng giữ vai trò trung tâm. Một người dì có thể trông em bé vào buổi chiều để người mẹ mới sinh có thể chợp mắt nghỉ ngơi, điều mà họ rất cần. Các bà ngoại, bà nội đưa ra lời khuyên, cả về thực tế lẫn tinh thần, xuất phát từ kinh nghiệm đã nhiều lần làm mẹ của mình. Hàng xóm để ý khi một đứa trẻ về nhà muộn sau giờ học hoặc sẵn sàng giúp khi ai đó cần chạy đi giải quyết công việc.

Điều khiến hệ thống này vận hành hiệu quả là sự tích lũy của vô số đóng góp nhỏ. Việc nhà, chăm sóc em bé mới sinh hay chuẩn bị bữa tối không dồn lên vai một người. Công việc được san sẻ qua lại, thường theo những cách ít được chú ý nhưng lại được cảm nhận sâu sắc và trân trọng.

Ngày nay ở nhiều nơi trên thế giới, môi trường kiểu “ngôi làng” như vậy hiếm khi còn tồn tại.

Các gia đình giờ đây phân tán khắp các thành phố và nhiều phụ nữ bắt đầu nuôi con ở những nơi rất xa quê hương mình. Kiến thức nuôi dạy con đến từ các bài báo, sách, chuyên gia và lời khuyên trên mạng, thay vì được tiếp nhận qua nhiều năm sống gần gũi với các thế hệ đi trước.

Khi sự trợ giúp từ nhiều thế hệ không còn là một phần sẵn có trong cấu trúc gia đình, phần lớn gánh nặng nhọc nhằn của việc làm mẹ đổ dồn lên vai một người.

Tỷ lệ trầm cảm sau sinh đã tăng vọt, với mức tăng hơn gấp đôi trong thập niên qua.

Bà Katie Bodendorfer Garner, nhà nghiên cứu kiêm giám đốc điều hành của International Association of Maternal Action and Scholarship, đã dành nhiều năm phỏng vấn các bà mẹ về sự thay đổi này. Bà nói với The Epoch Times: 

“Các bà mẹ vốn không được sinh ra để làm mẹ một mình”.

Năm đầu tiên làm mẹ: Trải nghiệm thực tế

Bác sĩ chuyên khoa Tâm thần Sản phụ Dr. Susan Hatters-Friedman chia sẻ với The Epoch Times: “Trong xã hội chúng ta, việc làm mẹ thường được lãng mạn hóa. Người ta kỳ vọng các bà mẹ phải được hạnh phúc”.

Tuy nhiên, thực tế là một em bé mới sinh cần được chăm sóc vài giờ một lần. Giấc ngủ bị gián đoạn, cơ thể người phụ nữ vẫn đang hồi phục và cảm xúc có thể thay đổi nhanh chóng trong từng khoảnh khắc. Năm đầu tiên là một chu kỳ liên tục của việc cho con bú, dỗ dành và tìm cách giải quyết mọi thứ. Người mẹ thường không có nhiều thời gian để thực sự cảm nhận hoặc xử lý những trải nghiệm này.

“Có những thay đổi về sinh học, tâm lý và xã hội diễn ra đồng thời”, cô Anne Welsh, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về sức khỏe tâm thần mẹ và bé, nói với The Epoch Times. Việc học cách chăm sóc em bé diễn ra đồng thời với quá trình người phụ nữ điều chỉnh để thích nghi với một phiên bản mới của chính mình.

Khi có các bà mẹ khác ở bên, trải nghiệm này được chia sẻ qua đối thoại và sự thấu hiểu lẫn nhau.

Cô Welsh chia sẻ:

“Khi không có ai ở đó để chia sẻ trải nghiệm này, cảm giác cô đơn có thể vô cùng nặng nề. Bên ngoài, mọi thứ có vẻ rất ổn và điềm tĩnh. Nhưng bên trong, thường là sự kiệt sức và cảm giác cô đơn tột cùng”.

Cảm giác cô đơn gây ra những hệ quả có thể nhìn thấy được. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi thiếu sự trợ giúp liên tục, nguy cơ trầm cảm và lo âu sau sinh tăng cao. Việc thiếu sự trợ giúp buộc nhiều phụ nữ phải giữ im lặng về cảm xúc của mình.

Đó chính là trải nghiệm của Gordon-Walker. Bên ngoài, cô tỏ ra mọi thứ đều ổn, nhưng bên trong, cô đang dần kiệt sức và rối loạn tinh thần.

Tái thiết lập những điều đã mất

Cuối cùng, cô Gordon-Walker đã sáng lập Mothers Uncovered, một nhóm các bà mẹ do các bà mẹ khác cùng cảnh ngộ điều hành.

Những gì các nhóm bà mẹ mang lại có phần tương tự như mô hình “ngôi làng” truyền thống. Các cuộc trò chuyện diễn ra theo thời gian thực giữa những người phụ nữ cùng hoàn cảnh, xoay quanh điều gì đang hiệu quả, điều gì không hiệu quả và những câu hỏi khiến các bậc cha mẹ thao thức suốt đêm. Điều đó không hoàn toàn giống với tri thức được truyền qua nhiều thế hệ, nhưng có lẽ là điều gần nhất với nó.

Gordon-Walker không phải là người duy nhất nhận ra nhu cầu về một cộng đồng. Emely Darby đã thành lập Câu lạc bộ The Posh Mama khi cô nhận thấy bản thân cảm thấy cô lập, thiếu sự trợ giúp và ở bên bờ vực của trầm cảm sau sinh.

Cindy Utterback, người điều hành chi nhánh The Posh Mama Club tại Fresno, California, chia sẻ với The Epoch Times: “Các bà mẹ tiếp tục quay lại vì họ cảm thấy mình được nhìn nhận, được trợ giúp, được trân trọng và thực sự được xem trọng”.

Trải nghiệm của chính Garner cũng cho thấy cùng một khát khao về một “ngôi làng” hỗ trợ. Nhiều năm trước khi theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu, cô là một bà mẹ mới sinh với một em bé quấy khóc liên tục và hoàn toàn không biết mình đang phải làm gì. Cô đã tìm thấy năm người phụ nữ có hoàn cảnh tương tự. Họ gặp nhau để uống cà phê, đi dạo, ăn trưa cùng nhau.

“Ngày đầu tiên chúng tôi hoàn toàn là những người xa lạ nhưng chỉ một tháng sau đã trở thành những người bạn thân nhất”, cô nói.

Sự quen thuộc tạo ra một cấu trúc hỗ trợ. Những người phụ nữ hỏi thăm nhau, theo dõi tình hình của nhau và nhớ những gì đã được chia sẻ từ tuần trước. Những trao đổi ấy tuy nhỏ, nhưng dần dần bắt đầu hình thành một mối kết nối với những người mẹ khác, một kết nối mang lại cảm giác đáng tin cậy.

“Cảm giác an tâm đó giúp họ bước ra khỏi sự khép kín, trở nên mạnh mẽ hơn và tự tin hơn. Tong nhiều trường hợp, một số người thậm chí còn đảm nhận vai trò lãnh đạo trong cộng đồng của chúng ta”, cô nói.

Vì sao sự trợ giúp từ những người cùng cảnh ngộ lại hiệu quả và những hạn chế

Các nghiên cứu cho thấy rằng sự trợ giúp nhất quán từ những người cùng cảnh ngộ giúp giảm nguy cơ mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần và củng cố cảm giác tự tin của người mẹ trong những tháng đầu sau sinh.

Cụ thể, khi phụ nữ có hệ thống hỗ trợ vững chắc trong 3 tháng cuối thai kỳ và 6 tháng đầu sau sinh, họ sẽ ít bị căng thẳng và lo âu hơn, quản lý các yêu cầu hàng ngày của việc làm mẹ ổn định hơn và cảm thấy vững vàng hơn trong vai trò mới của mình. Công việc chăm sóc trẻ sơ sinh không thay đổi, nhưng cảm nhận của người mẹ về chính bản thân và hoàn cảnh của mình được cải thiện tích cực khi họ có thể dựa vào một cộng đồng hỗ trợ rộng lớn hơn.

Cô Welsh mô tả sự trợ giúp từ những người cùng cảnh ngộ như một hình thức “phản chiếu”, khi nhìn thấy trải nghiệm của chính mình được phản ánh ở người khác, điều đó giúp bình thường hóa những gì mà nếu không có thể bị cảm nhận như một thất bại cá nhân. Trong những thời điểm khó khăn, thay vì tự hỏi: “Mình đã làm sai điều gì?”, người mẹ bắt đầu nhận ra rằng phần lớn những gì mình đang trải qua thực chất là một phần của quá trình này.

Tuy nhiên, các nhóm dành cho mẹ trong xã hội hiện đại cũng có những hạn chế thực sự.

Hạn chế rõ ràng nhất là chúng đòi hỏi sự chủ động. Sự trợ giúp phải được tự tìm kiếm, sắp xếp thời gian và duy trì trong một giai đoạn mà thời gian và năng lượng vốn đã rất hạn chế. Những bước bổ sung đó có thể khiến việc duy trì tính nhất quán trở nên khó khăn.

Hatters-Friedman lưu ý rằng chính tính nhất quán mới là điều khiến sự trợ giúp trở nên có ý nghĩa. Những kết nối gián đoạn không mang lại hiệu quả bảo vệ giống như sự hiện diện ổn định, âm thầm nhưng liên tục, vốn từng có khi được sống gần gia đình.

Ngoài ra còn có một khoảng cách thế hệ mà các nhóm không dễ dàng thu hẹp. Khi gia đình đông hơn và gắn kết sâu hơn với cộng đồng, trẻ em dần tiếp thu kiến thức qua nhiều năm bằng cách quan sát người lớn tuổi hơn, một hình thức học hỏi không chính thức mà ngày nay hầu như không còn nữa.

Bên cạnh việc tham gia các nhóm bà mẹ, các bà mẹ cũng đang tìm kiếm những cách khác nhau để tự xây dựng lại “ngôi làng” hỗ trợ của riêng mình. 

Đối với một số phụ nữ, điều đó bắt đầu bằng các nhóm chính thức: các buổi gặp gỡ, nhóm vui chơi trong khu dân cư và những tổ chức có cấu trúc như Mothers Uncovered hoặc The Posh Mama Club. Với những người khác, hình thức này ít mang tính chính thức hơn. Một nhóm nhỏ phụ nữ gặp nhau thường xuyên, vài người bạn cam kết thường xuyên hỏi thăm nhau, một buổi đi bộ được lên lịch hằng tuần, hoặc thậm chí chỉ là một cuộc điện thoại ngắn cũng có thể giúp xây dựng mức độ gắn kết ổn định cần thiết để các bà mẹ tìm ra cách ứng phó.

Ngày nay, sự kết nối hình thành chậm hơn, thông qua những mạng lưới nhỏ hơn, không còn sự nâng đỡ về mặt cấu trúc vốn trước đây khiến nó diễn ra một cách tự nhiên.

Dẫu vậy, điều tưởng chừng như đã mất đang bắt đầu xuất hiện trở lại và phát triển mạnh mẽ.