Tổn thương phổi do hít phải các hóa chất tẩy rửa thông thường

Việc hít phải các hóa chất khử trùng thông thường (có tên là hợp chất amoni bậc bốn, viết tắt là QACs) có thể gây hại nghiêm trọng hơn nhiều so với việc nuốt phải chúng. Đây là kết luận từ một nghiên cứu trên chuột do các nhà khoa học tại Viện Đại học California, Davis thực hiện. Nghiên cứu phát hiện ra rằng khi nồng độ QACs trong máu của chuột ở mức tương đương với nồng độ đã được đo ở người, đã gây ra tổn thương phổi đáng kể.

• Hóa chất tẩy rửa phổ biến liên quan đến gia tăng bệnh gan

Phát hiện này đặt ra câu hỏi liệu việc tiếp xúc với các hóa chất này qua đường hô hấp (từ các loại nước xịt khử trùng và các sản phẩm tẩy rửa) có thể góp phần gây ra các bệnh về đường hô hấp như hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) hay không. 

Ông Gino Cortopassi, tác giả chính, nhà hóa sinh kiêm dược lý học, Trường Thú y Weill, Viện Đại học California, Davis cho biết: “Kết quả đáng ngạc nhiên của nghiên cứu này là: Khi hít phải các hợp chất này, chúng gây tổn thương phổi gấp 100 lần và tỷ lệ tử vong cao gấp 100 lần so với khi nuốt phải chúng”. 

Việc sử dụng rộng rãi và những lo ngại ngày càng tăng

Các hợp chất amoni bậc bốn (QACs) đã được sử dụng rộng rãi làm chất khử trùng từ những năm 1940. Các hoạt chất phổ biến thuộc QACs là:

• Benzalkonium chloride (BKC)
• Didecyldimethylammonium chloride (DDAC)
• Cetylpyridinium chloride (CPC)

Mặc dù không có độ bay hơi cao (nghĩa là tự chúng không tạo ra hơi độc), nhưng QACs có thể đi vào phổi khi được dùng dưới dạng xịt như: xịt khử khuẩn bề mặt, dung dịch lau bếp, lau nhà tắm, nước sát khuẩn tay, nước xịt mũi.

Mặc dù trước đây người ta cho rằng các hợp chất này không thể xâm nhập vào máu, nhưng vào năm 2021, ông Cortopassi và các đồng nghiệp đã phát hiện ra rằng 80% người tham gia nghiên cứu có nồng độ QACs trong máu ở mức có thể phát hiện được. Họ cũng quan sát thấy rằng những người có tổng nồng độ QACs trong máu cao nhất lại có mức năng lượng trong ty thể (bộ phận sản xuất năng lượng của tế bào) thấp nhất.

Vì QACs không thấm tốt qua da hoặc qua đường tiêu hóa, các nhà nghiên cứu cho rằng hít phải QACs qua đường hô hấp có thể là lý do giải thích tại sao các hóa chất này lại xuất hiện trong máu người.

Cách hạn chế tiếp xúc với hóa chất khử trùng QACs

Việc lựa chọn sản phẩm và cách dùng hợp lý sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ hít phải các hợp chất amoni bậc bốn (QACs). 

Đầu tiên, cần đọc kỹ nhãn thành phần để tránh mua các sản phẩm có chứa các hoạt chất QACs thường gặp như benzalkonium chloride, didecyldimethylammonium chloride hoặc cetylpyridinium chloride nếu không thực sự cần thiết. Nhiều sản phẩm hiện nay đã ghi rõ “không chứa QACs” hoặc sử dụng các thành phần thay thế an toàn hơn.

Trong sinh hoạt thường ngày, không nên lạm dụng các sản phẩm khử khuẩn. Đối với nhu cầu làm sạch thông thường, xà phòng hoặc chất tẩy rửa cơ bản đã đủ hiệu quả, không nhất thiết phải dùng các hóa chất có tính diệt khuẩn mạnh. Việc sử dụng quá thường xuyên các sản phẩm này có thể làm tăng mức độ phơi nhiễm qua đường hô hấp và da.

Khi buộc phải sử dụng, cần đảm bảo không gian thông thoáng bằng cách mở cửa sổ hoặc bật quạt, hạn chế dùng trong phòng kín. Đồng thời, nên tránh các sản phẩm dạng xịt phun sương, vì chúng dễ tạo ra các hạt nhỏ có thể hít vào phổi. Thay vào đó, có thể đổ dung dịch ra khăn rồi lau trực tiếp lên bề mặt.

Ngoài ra, cũng cần lưu ý đến vấn đề bảo hộ cá nhân. Việc đeo găng tay khi lau dọn, tránh hít trực tiếp hóa chất và rửa tay sau khi sử dụng là những bước đơn giản giúp giảm tiếp xúc với hóa chất. 

Liên Hoa (t/h)