Trẻ uống nhiều nước ngọt: Nguy cơ ảnh hưởng đến chiều cao và sức khỏe xương

Nhiều phụ huynh chỉ lo đồ uống có đường gây sâu răng, béo phì mà không để ý rằng loại đồ uống này còn âm thầm làm suy yếu sự phát triển xương và tiềm năng chiều cao của trẻ.

ĐBQH đề nghị dán nhãn cảnh báo mặt trước thực phẩm nhiều đường, muối, chất béo

Vào những ngày hè oi nóng hay trong những buổi đi chơi cuối tuần, không ít cha mẹ chiều theo lời nài nỉ của con, mua cho trẻ một ly trà sữa, hộp nước trái cây hoặc lon nước ngọt có ga để giải khát. Người lớn thường lo ngại những thức uống này gây sâu răng và béo phì, nhưng lại dễ bỏ qua một nguy cơ khác: việc tiêu thụ đồ uống có đường có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương, cản trở tiềm năng tăng trưởng chiều cao, đồng thời làm tăng nguy cơ gãy xương và loãng xương ở tuổi thiếu niên.

Nếu chỉ tập trung kiểm soát sức khỏe răng miệng và cân nặng, cha mẹ có thể bỏ lỡ một giai đoạn quan trọng để bảo vệ và hỗ trợ sự phát triển hệ xương của trẻ.

Đồ uống có đường gây hại cho xương như thế nào?

Nhiều phụ huynh thường nghĩ: “Con không bị thừa cân, ngày nào cũng đánh răng, uống thêm một chút nước ngọt chắc cũng không sao”. Tuy nhiên, đồ uống có đường có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương của trẻ thông qua ba cơ chế chính dưới đây.

1. Axit photphoric làm mất cân bằng canxi và phốt pho, ảnh hưởng đến sức khỏe xương

Nhiều loại nước ngọt có ga và đồ uống có đường chế biến sẵn trên thị trường có chứa axit photphoric (một hợp chất chứa phốt pho). Trong cơ thể, canxi và phốt pho cần duy trì một tỷ lệ cân bằng nhất định.

Theo tác giả Úy Nhiên, khi trẻ nạp quá nhiều axit photphoric, nồng độ phốt pho trong máu tăng nhanh. Để giữ cân bằng, cơ thể buộc phải rút canxi từ xương đưa vào máu. Xương vì thế mất đi nhiều canxi, từ đó ảnh hưởng đến mật độ xương (mức độ đặc chắc của xương).

2. Đường làm rối loạn chuyển hóa, cản trở hấp thu canxi

Khi trẻ uống đồ uống có đường, đường huyết có thể tăng nhanh. Theo tác giả, lượng đường cao không chỉ làm tăng lượng canxi bị thải qua thận mà còn cản trở quá trình hoạt hóa và chuyển hóa vitamin D.

Khi cơ thể thiếu vitamin D ở dạng hoạt hóa, ruột sẽ giảm khả năng hấp thu canxi từ thức ăn. Vì vậy, dù trẻ vẫn ăn các thực phẩm giàu canxi, cơ thể vẫn có thể không hấp thu đủ lượng canxi cần thiết.

3. Đồ uống có đường lấn át thực phẩm giàu canxi, khiến xương thiếu dưỡng chất để phát triển

Dạ dày của trẻ có sức chứa hạn chế. Khi thường xuyên dùng đồ uống có đường để giải khát, trẻ dễ cảm thấy no và ăn ít hơn các thực phẩm giàu canxi và chất đạm chất lượng cao như sữa tươi, sữa chua và sữa đậu nành.

Thói quen này khiến trẻ giảm tiêu thụ những dưỡng chất thiết yếu cho quá trình phát triển xương, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng ngay trong giai đoạn cơ thể tăng trưởng nhanh.

Những cái bẫy mang tên “đồ uống lành mạnh” mà cha mẹ dễ mắc phải

Một số phụ huynh đã nhận ra tác hại của trà sữa và nước ngọt có ga nên chuyển sang những loại đồ uống có vẻ lành mạnh hơn. Tuy nhiên, nếu không tìm hiểu kỹ thành phần và cách chế biến, họ rất dễ bị đánh lừa bởi những thông điệp tiếp thị của nhà sản xuất.

1. Nước ép hoàn nguyên từ nước cốt cô đặc

Nhiều loại nước ép đóng hộp được quảng cáo là “100% nước ép trái cây”. Tuy nhiên, trong quá trình chế biến và lọc bỏ bã, phần lớn chất xơ có thể bị loại bỏ, khiến sản phẩm chủ yếu còn lại là đường fructose ở nồng độ cao. Fructose được chuyển hóa theo con đường tương tự đường mía và cũng tạo gánh nặng cho quá trình trao đổi chất. Vì vậy, loại nước ép này không thể cung cấp đầy đủ giá trị dinh dưỡng như trái cây nguyên quả.

2. Sữa uống lên men

Một số loại sữa uống lên men thường được quảng cáo với công dụng “hỗ trợ tiêu hóa, tốt cho đường ruột”. Tuy nhiên, để giảm vị chua, nhà sản xuất thường bổ sung một lượng lớn đường tinh luyện. Lượng đường trong một chai nhỏ có thể đã vượt quá mức khuyến nghị dành cho trẻ trong cả ngày.

3. Sữa có hương vị và sữa thực vật

Sữa sô-cô-la, sữa vị táo hay sữa yến mạch vị vani có thể chứa chất đạm, nhưng đồng thời cũng có hàm lượng đường bổ sung và hương liệu khá cao. Nếu được sử dụng thường xuyên như một loại thực phẩm bổ sung dinh dưỡng, những thức uống này có thể khiến trẻ tiêu thụ quá nhiều đường và năng lượng không cần thiết.

Cha mẹ nên làm gì để bảo vệ xương trong giai đoạn vàng của trẻ?

Thời thơ ấu và tuổi thiếu niên là giai đoạn quan trọng để cơ thể tích lũy khối lượng xương đỉnh (Peak Bone Mass, tức lượng xương tối đa mà cơ thể đạt được trong suốt cuộc đời). Khối lượng xương tích lũy được trong giai đoạn này càng lớn thì nền tảng sức khỏe xương khi trưởng thành và về sau càng vững chắc.

Để giúp trẻ giảm dần thói quen sử dụng đồ uống có đường, cha mẹ có thể bắt đầu bằng ba việc sau:

1. Hình thành thói quen uống nước đúng cách

Nước lọc là thức uống cơ thể cần nhất để giải khát. Cha mẹ nên tập cho trẻ thói quen mang theo bình nước từ nhỏ, thay vì đợi đến khi khát mới tìm đồ uống. Nếu trẻ cảm thấy nước lọc nhạt nhẽo, cha mẹ có thể thêm vài lát chanh, dưa leo hoặc một ít quả mọng để tạo hương thơm tự nhiên, giúp nước trở nên hấp dẫn hơn.

2. Chọn những thức uống thay thế thực sự bổ dưỡng

Cha mẹ nên thay các loại đồ uống có đường trong nhà bằng những lựa chọn bổ dưỡng hơn như sữa tươi nguyên kem, sữa đậu nành không đường hoặc sữa chua uống nguyên vị. Những thức uống này không chỉ cung cấp nhiều canxi và chất đạm mà còn giúp ổn định đường huyết, góp phần bổ sung dưỡng chất cần thiết cho quá trình phát triển xương của trẻ.

3. Cho trẻ ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép

Khi ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép, trẻ có thể hấp thu đầy đủ chất xơ và vitamin. Cách ăn này vừa đáp ứng sở thích ăn ngọt, vừa giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, hạn chế tình trạng đường huyết tăng nhanh. Cách này không chỉ đáp ứng sở thích ăn ngọt của trẻ mà còn giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, hạn chế tình trạng đường huyết dao động mạnh.

Thói quen ăn uống của trẻ thường chịu ảnh hưởng từ môi trường gia đình. Vì vậy, muốn giúp con hạn chế tác hại của đồ uống có đường, cha mẹ nên làm gương trong lựa chọn thực phẩm và hạn chế dự trữ những loại đồ uống này trong nhà.

Bảo vệ sức khỏe xương và hỗ trợ trẻ phát triển chiều cao có thể bắt đầu từ việc lựa chọn đồ uống lành mạnh mỗi ngày.