Thật kỳ lạ là các đường kinh mạch của y học Trung Quốc cổ đại cũng được các bác sĩ cổ đại ở Châu Âu biết đến 5.000 năm về trước (nguồn: QinJin/shutterstock)
Trung y có thể giúp khôi phục cảm giác no sau bữa ăn bằng cách điều hòa chức năng tiêu hóa.
Một phụ nữ ngoài 30 tuổi từng đến phòng khám của bác sĩ Ngô Quốc Bân vì thấy khó chịu ở đường tiêu hóa, chứ không phải để giảm cân. Cô đang dùng corticosteroid để điều trị hen suyễn và cho biết mình có cảm giác thèm ăn bất thường: Ngay cả sau khi ăn hai hoặc ba bữa sáng, cô vẫn muốn ăn thêm.
Bác sĩ Ngô Quốc Bân đã điều trị cho cô bằng liệu pháp châm cứu Bát Quái bao gồm việc kích thích các huyệt quanh rốn. Trong những lần tái khám sau đó, cô cho biết tình trạng khó chịu ở hệ tiêu hóa đã giảm bớt, cảm giác no đến sớm hơn và vòng eo cũng thu gọn lại. Trong lần khám sau đó, cô nói rằng cân nặng của mình vẫn ổn định mà không cần phải ăn kiêng khắt khe hay tập luyện thêm.
Trải nghiệm của cô gợi lên một câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh các loại thuốc GLP-1 đang trở nên phổ biến: Ngoài việc làm giảm cảm giác đói, làm thế nào để giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu, được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và khỏe mạnh trong suốt quá trình điều trị giảm cân?
Trung y tiếp cận câu hỏi này bằng cách xem xét đồng thời các yếu tố như chức năng tiêu hóa, năng lượng của cơ thể và trạng thái cảm xúc.
Các loại thuốc dựa trên cơ chế GLP-1 tác động đến các tín hiệu điều hòa cảm giác đói và no. Semaglutide tác động lên các thụ thể GLP-1, trong khi tirzepatide nhắm vào cả thụ thể GLP-1 và GIP. Tác dụng của chúng bao gồm làm giảm cảm giác thèm ăn và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón và khó chịu vùng bụng là những tác dụng phụ thường gặp của các loại thuốc này.
Đối với người bệnh, điều này có thể tạo ra một thách thức thực tế: Họ có thể ít cảm thấy đói hơn, nhưng đồng thời cũng gặp khó khăn trong việc ăn uống một cách thoải mái.
Một thách thức khác có thể xuất hiện khi quá trình điều trị kết thúc. Một đánh giá tổng quan hệ thống công bố năm 2025 cho thấy tình trạng tăng cân trở lại đáng kể đã xảy ra sau khi ngừng liệu pháp GLP-1, ngay cả trong các nghiên cứu có kết hợp hỗ trợ thay đổi lối sống. Điều này phản ánh khó khăn trong việc duy trì kết quả giảm cân khi tác dụng của thuốc suy giảm, chứ không đơn thuần là do thiếu ý chí.
Những vấn đề này cho thấy tầm quan trọng của việc chăm sóc hỗ trợ trong suốt quá trình điều trị. Theo quan điểm của Trung y, mục tiêu là giải quyết các triệu chứng tiêu hóa, mức năng lượng và thói quen ăn uống của người bệnh, chứ không chỉ đơn thuần là tiếp tục ức chế cảm giác thèm ăn.
Các nghiên cứu hiện đại mô tả sự giao tiếp liên tục giữa hệ tiêu hóa và não bộ. Thông qua dây thần kinh phế vị và các hormone đường ruột, ruột giúp truyền tải thông tin về lượng thức ăn được đưa vào cơ thể và cảm giác no. Sự giao tiếp giữa ruột và não này góp phần vào cả việc điều hòa cảm giác thèm ăn lẫn trải nghiệm thỏa mãn khi ăn uống.
Trung y đánh giá chức năng tiêu hóa và cảm giác thèm ăn dựa trên các mô hình triệu chứng. Hai người cùng muốn kiểm soát cân nặng có thể nhận được những lời khuyên khác nhau do tình trạng cơ thể và các triệu chứng của họ không giống nhau.
Một người thường xuyên cảm thấy đói và khó đạt được cảm giác no có thể được chẩn đoán là có chứng “vị hỏa vượng” (dư thừa nhiệt ở dạ dày). Ngược lại, người thường cảm thấy lạnh, mệt mỏi, đầy bụng hoặc nặng nề có thể thuộc thể trạng “dương hư kiêm thấp” (thiếu hụt khí dương khí kèm theo tích tụ thấp khí/độ ẩm).
Trong Trung y, “dương” chỉ các chức năng làm ấm và thúc đẩy hoạt động của cơ thể, trong khi “thấp” mô tả trạng thái liên quan đến cảm giác nặng nề và suy giảm khả năng chuyển hóa dịch thể. Khái niệm “tỳ” trong Trung y cũng bao hàm cả các chức năng tiêu hóa truyền thống chứ không chỉ đơn thuần đề cập đến lá lách về mặt giải phẫu học.
Những khái niệm này không phải là sự chuyển dịch trực tiếp của các hormone cụ thể hay các chỉ số chuyển hóa. Chúng cung cấp một khuôn khổ để lựa chọn liệu pháp điều trị dựa trên tổng thể các triệu chứng của từng người.
Đối với những người đang sử dụng thuốc tiêm giảm cân, việc kết hợp thuốc tiêm với các liệu pháp điều chỉnh phù hợp của Trung y có thể giúp điều chỉnh thể trạng, giảm bớt khó chịu ở đường tiêu hóa và cải thiện quá trình chuyển hóa ở một số người.
Trong thực hành lâm sàng, việc điều chỉnh có thể được thực hiện theo các giai đoạn sau:
Trước khi bắt đầu tiêm thuốc GLP-1, việc hỗ trợ thêm cho hệ tiêu hóa có thể mang lại lợi ích, đặc biệt đối với những người có dạ dày nhạy cảm.
Khuyến nghị: Dưới sự đánh giá của bác sĩ Trung y, có thể cân nhắc dùng các bài thuốc thảo dược như “Hương sa lục quân tử thang” tùy theo thể trạng của từng người.
Mục đích: Trước tiên là giúp ổn định chức năng tiêu hóa. Do các thuốc GLP-1 thường gây ra các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng và táo bón nên việc điều chỉnh trước khi điều trị có thể giúp cải thiện khả năng dung nạp thuốc ở những người dễ bị khó chịu đường tiêu hóa. Tuy nhiên, việc kê đơn vẫn cần được cá thể hóa theo nhu cầu của từng người.
Một số người có thể bị mệt mỏi, suy giảm năng lượng hoặc táo bón trong thời gian sử dụng thuốc GLP-1. Việc điều trị có thể được chia thành hai khía cạnh: cải thiện thể trạng tổng thể và cải thiện chức năng đường ruột.
Nhiều người nhận thấy mức năng lượng bị suy giảm sau khi bắt đầu tiêm thuốc GLP-1. Vì vậy, hỗ trợ sức sống tổng thể của cơ thể có thể giúp giai đoạn này trở nên dễ chịu hơn.
Bấm huyệt: Huyệt Khí hải (CV6) và huyệt Quan nguyên (CV4) là những huyệt thường được sử dụng trong Trung y, thường được áp dụng như biện pháp hỗ trợ bổ sung đối với tình trạng mệt mỏi và suy nhược. Huyệt Khí hải nằm cách rốn khoảng hai bề ngang ngón tay về phía dưới. Huyệt Quan nguyên nằm cách rốn khoảng bốn bề ngang ngón tay về phía dưới.
Cứu ngải: Huyệt Thần khuyết (CV8) là vị trí quan trọng trong Trung y để bồi bổ nguyên khí. Hơi ấm và sự kích thích từ việc đốt ngải cứu có thể giúp thư giãn vùng bụng, từ đó hỗ trợ giảm mệt mỏi và tình trạng thiếu hụt năng lượng.
Chăm sóc hằng ngày: Duy trì tiếp xúc với ánh nắng ở mức vừa phải và lựa chọn các loại trà thảo dược nhẹ, chẳng hạn như trà Hoàng kỳ và Táo đỏ, phù hợp với thể trạng của bản thân.
Táo bón là tình trạng thường gặp ở những người sử dụng thuốc GLP-1. Vì vậy, các liệu pháp nhẹ nhàng giúp hỗ trợ đại tiện đều đặn có thể khiến giai đoạn này trở nên dễ chịu hơn.
Bấm huyệt: Huyệt Túc tam lý (ST36) là huyệt thường được sử dụng trong Trung y để điều hòa chức năng dạ dày và ruột. Các nghiên cứu cho thấy châm cứu tại vị trí này có thể giúp cải thiện hoạt động đại tiện. Ngoài châm cứu, xoa bóp hằng ngày cũng có thể được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ bổ sung.
Huyệt Túc tam lý nằm cách mắt gối ngoài khoảng bốn bề ngang ngón tay theo hướng thẳng xuống dưới.
Điều trị bằng Trung y: Theo đánh giá của bác sĩ Trung y, có thể áp dụng các biện pháp giúp nhuận tràng nhẹ nhàng và điều hòa chức năng tỳ vị (lá lách và dạ dày). Chẳng hạn, tùy theo thể trạng, có thể sử dụng bài thuốc “Hương sa lục quân tử thang” để ôn bổ tỳ vị, đồng thời gia thêm các vị thuốc như hạt gai dầu, hạt muồng và đương quy nhằm hỗ trợ cải thiện hoạt động đại tiện. Nên tránh phụ thuộc lâu dài vào các thuốc nhuận tràng kích thích như đại hoàng và lá phan tả diệp, vì chúng có thể ảnh hưởng đến chức năng đường ruột.
Các bài tập vùng bụng: Những bài tập đơn giản cho vùng bụng (như lắc bụng và các bài tập cơ trung tâm) giúp kích thích nhu động ruột và hỗ trợ đại tiện thuận lợi.
Giai đoạn thứ ba tập trung vào việc giúp cơ thể dần dần thích nghi và tránh tình trạng thèm ăn tái phát. Các quan sát lâm sàng cho thấy rằng nếu lối sống bị xáo trộn hoặc người bệnh ăn kiêng quá mức trước khi ngừng thuốc có thể làm ảnh hưởng đến việc điều chỉnh cảm giác thèm ăn và làm tăng nguy cơ ăn uống mất kiểm soát về sau. Vì vậy, thay vì chỉ đơn thuần là kìm nén cảm giác thèm ăn, điều quan trọng hơn là phải ổn định lối sống, giấc ngủ và trạng thái cảm xúc để giúp nhịp sinh học của cơ thể dần trở lại trạng thái cân bằng.
Châm cứu huyệt ở tai: Có thể điều hòa cảm giác thèm ăn thông qua châm cứu huyệt ở tai. Dán hạt Vaccaria hoặc hạt từ tính lên “Cơ điểm” (hay còn gọi là ‘huyệt Đói’) trên tai có thể giúp tăng cảm giác no; đồng thời có thể phối hợp với huyệt Thần môn trên tai để hỗ trợ ổn định cảm xúc.
Hạt Vaccaria, trong Trung y còn có tên là hạt cây “Vương bất lưu hành”, là hạt của một loài cây thuộc họ Cẩm chướng (Caryophyllaceae), có kích thước vừa phải và ít gây kích ứng da nên phù hợp để sử dụng trong liệu pháp nhĩ huyệt.
Điều hòa thể trạng: Các bài thuốc như “Tham linh bạch truật tán” thường được sử dụng cho những người có tình trạng tỳ vị hư nhược hoặc thấp khí quá mức (cần được bác sĩ đánh giá), nhằm hỗ trợ ổn định chức năng tiêu hóa và nhịp sinh lý tổng thể.
Chăm sóc hằng ngày: Hãy bắt đầu bằng việc duy trì thói quen ngủ nghỉ điều độ và thư giãn cảm xúc, đồng thời dùng các loại trà thảo dược nhẹ (chẳng hạn như trà hoa hồng) như một biện pháp chăm sóc hằng ngày để giúp thư giãn tinh thần và cơ thể, từ đó giúp hạn chế thói quen ăn uống do cảm xúc chi phối.
Trong quá trình giảm cân, nhiều người gặp phải tình trạng “ăn uống theo cảm xúc”. Khi đối mặt với căng thẳng hoặc tâm trạng buồn chán, họ thường tìm đến thức ăn như một cách liệu pháp giải tỏa tạm thời. Đối với những người chủ yếu ăn uống do cảm xúc, việc chỉ đơn thuần ức chế cảm giác thèm ăn có thể không mang lại hiệu quả lâu dài.
Theo quan điểm của Trung y, việc kìm nén cảm xúc trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến sự vận hành của khí (năng lượng sống), dẫn đến trạng thái được gọi là “uất kết hóa hỏa”. Tình trạng này có thể hiểu là sự tích tụ căng thẳng và cảm xúc gây ảnh hưởng đến cơ thế điều hòa của cơ thể khiến con người dễ cáu gắt và hay thèm ăn. Vì vậy, song song với việc điều chỉnh cân nặng, cần chú trọng quản lý cảm xúc và căng thẳng.
Các phương pháp điều chỉnh thường được áp dụng trong lâm sàng bao gồm:
Khi trạng thái cảm xúc trở nên ổn định hơn, sự phụ thuộc vào thức ăn sẽ giảm đi. Điều này thường có lợi cho việc duy trì kết quả giảm cân.
Lưu ý: Một số loại thảo mộc được đề cập trong bài viết này có vẻ không quen thuộc nhưng thường có bán ở các tiệm thực phẩm tốt cho sức khỏe và tiệm tạp hóa Á châu. Ngoài ra, do thể trạng của mỗi người là khác nhau nên các phương pháp điều trị tương ứng cũng khác nhau. Vì vậy, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên môn để lựa chọn các liệu pháp điều trị phù hợp.
Việc tăng cân trở lại sau khi ngừng tiêm thuốc GLP-1 không phải là điều hiếm gặp, bởi cơ thể và cảm giác thèm ăn sẽ tự nhiên thay đổi theo. Theo Trung y, sự cân bằng lâu dài không chỉ đến từ việc hỗ trợ tiêu hóa và chuyển hóa mà còn từ việc điều chỉnh các yếu tố cảm xúc có ảnh hưởng đến những chức năng này. Khi hệ tiêu hóa, năng lượng cơ thể và cảm xúc được chăm sóc đồng thời, cơ thể thường sẽ thích nghi với những thay đổi này một cách dễ dàng hơn.
Các thuốc GLP-1 cần được sử dụng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, Trung y có thể cung cấp một liệu pháp hỗ trợ nhẹ nhàng và bổ trợ, giúp mỗi người nhạy bén hơn với các tín hiệu của cơ thể và từng bước xây dựng trạng thái khỏe mạnh, ổn định hơn theo thời gian.
Theo The Epoch Times
Hòa An biên dịch
Tập đoàn Boeing của Mỹ nhận hợp đồng khoảng 14,7 tỷ USD từ Lockheed Martin…
Hệ thống tự hành thu dữ liệu định vị từ camera, radar, vệ tinh cùng…
Ông Trump chấp thuận xử bắn Nidal Hasan, kẻ đã sát hại 13 người trong…
Văn kiện quy định một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ nước nào trong…
Một tàu hàng bốc cháy rồi chìm trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania…
Số hàng ước tính giá trị trên 600 tỷ đồng, được đưa ra thị trường…
