Virus Hanta bùng phát, Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra khuyến cáo phòng ngừa
Virus Hanta có thể gây bệnh nặng và tử vong, Bộ Y tế khuyến cáo các biện pháp phòng tránh. (Ảnh: Mauro Rodrigues/shutterstock)
Kể từ khi du thuyền mang quốc tịch Hà Lan “MV Hondius” bùng phát dịch virus Hanta (còn gọi là hantavirus), đến nay đã có 3 người tử vong và nhiều ca nhiễm được xác nhận. Trước câu hỏi làm thế nào để phòng tránh loại virus này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra một số biện pháp cụ thể.Virus Hanta có thể gây bệnh nặng và tử vong, Bộ Y tế khuyến cáo các biện pháp phòng tránh. (Ảnh: Mauro Rodrigues/shutterstock)
Sự phát hiện của virus Hanta
Theo tài liệu của Bảo tàng Sinh học Tây Nam thuộc Đại học New Mexico, virus Hanta được phát hiện vào những năm 1990, nhưng ca tử vong đầu tiên được biết đến có thể truy ngược về năm 1959.
Năm 1993, một cặp vợ chồng trẻ khỏe mạnh thuộc người Navajo — cộng đồng thổ dân lớn nhất vùng tây nam nước Mỹ — đã tử vong chỉ cách nhau vài ngày vì một căn bệnh hô hấp bí ẩn tại khu vực Four Corners, nơi giao nhau giữa các bang Arizona, New Mexico, Utah và Colorado.
Chỉ trong vòng hai tháng, căn bệnh này đã cướp đi sinh mạng của 10 người và duy trì tỷ lệ tử vong lên tới 50% trong năm tiếp theo. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh sau đó xác nhận đây là một chủng virus Hanta chưa từng được biết đến trước đó. Khi ấy, các chủng virus Hanta lây nhiễm sang người mới chỉ được ghi nhận tại khu vực Cựu Thế giới.
Khi các nhà dịch tễ học nghiên cứu mẫu mô khám nghiệm tử thi từ nhiều thập niên trước, họ phát hiện đây không phải virus mới xuất hiện mà là loại virus tái bùng phát. Ca bệnh đầu tiên được xác định đã tử vong từ năm 1959.
Virus Hanta lây nhiễm và gây bệnh như thế nào?
WHO cho biết virus Hanta không phải là một sinh vật đơn lẻ mà là một nhóm virus lây từ động vật sang người, chủ yếu do các loài gặm nhấm như chuột mang theo. Trong một số trường hợp, virus có thể truyền sang người và gây bệnh nặng, thậm chí tử vong.
Con người thường nhiễm virus thông qua việc tiếp xúc với chuột bị nhiễm bệnh hoặc nước tiểu, phân và nước bọt của chúng. Dù hiếm gặp hơn, việc bị chuột cắn cũng có thể dẫn tới lây nhiễm. Các hoạt động như dọn dẹp không gian kín hoặc thông gió kém, làm nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc ngủ tại nơi có chuột xuất hiện đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Chủng Andes được phát hiện tại châu Mỹ hiện là loại virus Hanta duy nhất được biết có khả năng lây từ người sang người, dù tình trạng này vẫn rất hiếm gặp. Các ca lây truyền thường liên quan đến tiếp xúc gần và kéo dài, đặc biệt giữa các thành viên trong gia đình hoặc bạn đời, và dường như dễ lây nhất trong giai đoạn đầu của bệnh khi khả năng truyền nhiễm còn cao.
Ở người, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng từ 1 đến 8 tuần sau khi tiếp xúc với virus, tùy thuộc từng chủng. Các triệu chứng phổ biến gồm sốt, đau đầu, đau nhức cơ và các biểu hiện tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.
Tại châu Mỹ, virus Hanta có thể gây Hội chứng tim phổi do hantavirus (HCPS), một bệnh tiến triển rất nhanh ảnh hưởng chủ yếu tới phổi và tim. Trong khi đó, tại châu Âu và châu Á, virus thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), ảnh hưởng chủ yếu tới thận và mạch máu.
Ở bệnh nhân HCPS, bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành ho, khó thở, phù phổi và sốc. Còn với HFRS, giai đoạn muộn có thể xuất hiện tụt huyết áp, rối loạn xuất huyết và suy thận.
WHO lưu ý rằng việc chẩn đoán sớm virus Hanta khá khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với cúm, COVID-19, viêm phổi do virus, leptospirosis, sốt xuất huyết Dengue hoặc nhiễm trùng huyết. Vì vậy, việc khai thác kỹ tiền sử tiếp xúc với chuột, môi trường sống, nghề nghiệp, lịch sử di chuyển và khả năng tiếp xúc với ca bệnh là đặc biệt quan trọng.
Hiện chưa có thuốc đặc trị hoặc vaccine
WHO cho biết hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu hay vaccine được phê duyệt để điều trị virus Hanta. Phương pháp điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, bao gồm nghỉ ngơi, bù nước và điều trị triệu chứng, đồng thời theo dõi chặt chẽ các biến chứng liên quan đến hô hấp, tim mạch và thận.
Cách phòng ngừa virus Hanta
Theo WHO, việc phòng tránh chủ yếu dựa vào giảm tiếp xúc giữa con người với loài gặm nhấm. Các biện pháp hiệu quả bao gồm:
Giữ gìn vệ sinh sạch sẽ tại nhà ở và nơi làm việc
Bịt kín các lỗ hổng mà chuột có thể chui vào
Bảo quản thực phẩm an toàn
Áp dụng phương pháp vệ sinh an toàn tại khu vực bị chuột ô nhiễm
Tránh quét khô hoặc dùng máy hút bụi để dọn phân chuột
Làm ẩm khu vực ô nhiễm trước khi vệ sinh
Tăng cường vệ sinh tay
WHO nhấn mạnh rằng khi xuất hiện ổ dịch hoặc ca nghi nhiễm, việc phát hiện sớm, cách ly bệnh nhân, theo dõi người tiếp xúc gần và áp dụng các biện pháp kiểm soát lây nhiễm tiêu chuẩn có vai trò rất quan trọng nhằm ngăn virus tiếp tục lây lan.
Tổ chức này cũng khuyến cáo nhân viên y tế khi chăm sóc các ca nghi nhiễm hoặc xác nhận nhiễm bệnh cần tuân thủ đầy đủ các biện pháp phòng hộ tiêu chuẩn kết hợp với các biện pháp phòng ngừa theo đường lây truyền để bảo đảm an toàn cho bản thân.
