(Ảnh: chatiyanon/ Shutterstock)
Tuổi tác càng cao, vòng bụng càng dễ tăng. Tuy nhiên, lựa chọn thực phẩm và thời điểm ăn uống hợp lý, kết hợp với một số động tác đơn giản và phương pháp bấm huyệt theo Trung y có thể giúp cơ thể điều hòa lại quá trình trao đổi chất.
(Ảnh: chatiyanon/ Shutterstock)
Khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi, nhiều người nhận thấy cơ thể có một thay đổi không mong muốn: tay chân dần gầy đi, trong khi vòng eo ngày càng lớn.
Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự suy giảm khối cơ theo tuổi tác, thay đổi phân bố mỡ trong cơ thể và thói quen ít vận động. Vòng eo ngày càng lớn không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình. Đáng chú ý hơn, đó có thể là dấu hiệu cho thấy mỡ nội tạng đang tích tụ – loại mỡ bao quanh các cơ quan quan trọng như gan, tụy và ruột, có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa.
Ở người có bụng mềm, nhô ra phía trước, cơ thể nặng nề, dễ mệt mỏi và tay chân yếu, các biểu hiện đi kèm có thể bao gồm đường huyết hoặc triglyceride (một loại mỡ trong máu) tăng cao, thậm chí gan nhiễm mỡ.
Trung y nhìn nhận những biểu hiện này dưới góc độ mất cân bằng trong cơ thể. Vì vậy, việc cải thiện sức khỏe không chỉ dừng lại ở điều chỉnh chế độ ăn uống mà còn cần kết hợp với vận động phù hợp trong sinh hoạt hằng ngày.
Theo Trung y, kiểu cơ thể có tay chân tương đối gầy nhưng bụng mềm và nhô ra thường được xem là biểu hiện của tình trạng “đàm thấp”.
Đàm thấp là những chất bệnh lý hình thành khi dịch thể và dưỡng chất trong cơ thể không được vận chuyển, chuyển hóa bình thường, dẫn đến ứ đọng và tích tụ.
Theo lý luận Trung y, tỳ (lá lách) có chức năng “chủ vận hóa”, tức là đảm nhiệm việc tiêu hóa, hấp thu, vận chuyển và phân phối dưỡng chất cũng như dịch thể trong cơ thể.
Như vậy, tỳ trong Trung y không chỉ được hiểu là một cơ quan giải phẫu riêng lẻ, mà còn bao hàm các chức năng liên quan đến tiêu hóa, hấp thu dưỡng chất và điều hòa sự vận chuyển dịch thể.
Càng lớn tuổi, chức năng tỳ vị (lá lách và dạ dày) càng suy yếu, đặc biệt ở những người ăn quá nhiều và ít vận động. Khi đó, dịch thể và các chất thải từ quá trình trao đổi chất có thể ứ đọng trong cơ thể, góp phần hình thành đàm thấp.
Để cải thiện tình trạng này, chỉ kiểm soát cân nặng thôi là chưa đủ. Bạn còn cần giảm gánh nặng cho tỳ vị và tăng cường vận động.
Nếu đang lo lắng về tình trạng bụng mềm, nhô ra, bạn có thể tham khảo một số điều chỉnh trong lối sống và liệu pháp dưới đây.
Điều chỉnh chế độ ăn
Hãy bắt đầu bằng cách thay đổi thời điểm và lượng thực phẩm tiêu thụ, đồng thời bổ sung những món ăn có tác dụng hỗ trợ chức năng tỳ vị theo Trung y.
Nhiều người cho biết họ hiếm khi ăn đồ ngọt nhưng tối nào cũng ăn trái cây. Họ cho rằng trái cây tốt cho sức khỏe nên có thể ăn thoải mái mà không cần lo lắng về lượng tiêu thụ.
Trái cây hoàn toàn có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, thời điểm ăn và khẩu phần vẫn là những yếu tố cần lưu ý.
Trái cây chứa đường tự nhiên. Khi tiêu thụ với lượng lớn vào buổi tối, nhất là trong điều kiện ít vận động, phần năng lượng dư thừa có thể không được cơ thể chuyển hóa và sử dụng hết.
Một nghiên cứu năm 2022 áp dụng thiết kế thử nghiệm ngẫu nhiên bắt chéo (trong đó mỗi người tham gia lần lượt thực hiện các chế độ ăn khác nhau theo thứ tự được phân bổ ngẫu nhiên). Kết quả cho thấy, ngay cả khi lượng calo được kiểm soát thì việc ăn muộn vẫn làm tăng cảm giác đói, giảm mức tiêu hao năng lượng và làm thay đổi hoạt động của các gen theo hướng thúc đẩy tích tụ mỡ.
Theo Trung y, ban đêm thuộc về âm, mang đặc tính tĩnh, lạnh và ẩm.
Khi ăn nhiều đồ ngọt, thực phẩm sống hoặc đồ lạnh vào ban đêm, tỳ vị được cho là phải hoạt động nhiều hơn, khiến hàn thấp (tình trạng khí lạnh và độ ẩm tích tụ trong cơ thể) và đàm thấp dễ hình thành.
Trung y cho rằng để duy trì sức khỏe, cơ thể cần giữ được sự cân bằng giữa nóng và lạnh, không quá nóng cũng không quá lạnh, đồng thời duy trì trạng thái cân bằng giữa khô và ẩm. Khi khí lạnh hoặc độ ẩm tích tụ quá nhiều, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng như đầy bụng, uể oải, ăn kém và đầu óc kém minh mẫn.
Thông thường, nên ăn một lượng trái cây vừa phải sau bữa trưa thay vì vào đêm muộn. Ngoài ra, không nên ép trái cây lấy nước uống hoặc dùng một đĩa trái cây lớn thay cho bữa tối.
Dùng canh tứ thần làm món chính
Những người thường xuyên mệt mỏi, cảm thấy cơ thể nặng nề và có bụng mềm, nhô ra có thể cân nhắc bổ sung canh tứ thần vào chế độ ăn với lượng vừa phải.
Canh tứ thần truyền thống chủ yếu gồm hoài sơn (củ mài), khiếm thực (hạt súng), hạt sen và phục linh, đôi khi được nấu thêm với ý dĩ (hạt bo bo).
Theo Trung y, những vị này thường được sử dụng để kiện tỳ hóa thấp, tức là bồi bổ chức năng tỳ và loại bỏ tình trạng thấp tích tụ trong cơ thể.
Trong một trường hợp điều trị, bệnh nhân có mức đường huyết lúc đói thường ở khoảng 160 mg/dL (tương đương 8,9 mmol/L), còn chỉ số HbA1c (xét nghiệm máu phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng hai đến ba tháng) là 7,5%.
Bệnh nhân được khuyên thay cơm trắng bằng canh tứ thần trong một bữa ăn mỗi ngày, đồng thời ăn kèm rau và thịt. Sau một tuần, mức đường huyết lúc đói giảm xuống còn khoảng 120–130 mg/dL (tương đương 6,7–7,2 mmol/L).
Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy polysaccharide (một dạng carbohydrate có cấu trúc phân tử lớn) chiết xuất từ phục linh có thể cải thiện quá trình chuyển hóa đường và chất béo ở chuột.
Một nghiên cứu khác vào năm 2021 ghi nhận polysaccharide chiết xuất từ hạt ý dĩ có tác dụng làm giảm đường huyết ở chuột. Hiệu quả này có thể liên quan đến những thay đổi trong hệ vi sinh vật đường ruột (quần thể vi sinh vật sinh sống trong đường ruột).
Tuy nhiên, các kết quả trên chủ yếu dựa vào nghiên cứu trên động vật nên chưa thể khẳng định rằng việc ăn canh tứ thần cũng mang lại tác dụng tương tự ở người.
Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn uống, duy trì vận động đều đặn cũng có thể giúp hỗ trợ quá trình trao đổi chất.
Bạn có thể thực hiện một số động tác đơn giản ngay tại nhà mà không cần dụng cụ hỗ trợ, thậm chí có thể tập khi đang ngồi.
Động tác nâng gót chân khi ngồi phù hợp với người cao tuổi, người gặp vấn đề về đầu gối hoặc những người phải ngồi làm việc nhiều giờ liên tục. Động tác này kích hoạt cơ dép, một cơ nằm sâu trong bắp chân, qua đó có thể hỗ trợ quá trình trao đổi chất.
Cơ dép có mối quan hệ đáng chú ý với quá trình điều hòa đường huyết. Động tác đơn giản này, đôi khi được gọi là “chống đẩy cơ dép”, có thể giúp giảm đường huyết sau bữa ăn.
Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy, so với việc ngồi yên, lặp lại động tác này trong vài giờ có thể giúp giảm 52% mức tăng đường huyết sau ăn và giảm 60% mức tăng insulin trong máu.
Nếu có thể đứng vững, bạn cũng có thể thực hiện động tác nâng gót ở tư thế đứng để huy động thêm nhiều nhóm cơ.
Ngoài ra, có thể kết hợp nâng gót với động tác ngồi xổm (squat). Tuy nhiên, cách tập này đòi hỏi nhiều sức lực hơn và cần được thực hiện thận trọng. Nếu không giữ được thân người, đầu gối hoặc cổ chân ở tư thế vững vàng, nguy cơ chấn thương có thể tăng lên.
The Epoch Times
Cách thực hiện:
Giữ mũi bàn chân chạm sàn, từ từ nâng hai gót chân lên.
Giữ nguyên tư thế trong giây lát ở vị trí cao nhất, sau đó từ từ hạ gót chân xuống.
Lặp lại động tác.
The Epoch Times
Cách thực hiện:
Đứng thẳng, hai chân rộng bằng vai. Đưa hai tay ra trước bụng, đặt nhẹ các ngón tay và ngón cái chồng lên nhau tạo thành hình tam giác, lòng bàn tay hướng xuống. Sau đó, giơ hai tay lên cao quá đầu.
Nâng gối phải lên, đồng thời hạ hai tay xuống cho đến khi chạm nhẹ vào đầu gối.
Đưa hai tay lên trở lại, đồng thời hạ chân phải xuống. Sau đó, thực hiện tương tự với gối trái.
Luân phiên đổi bên và lặp lại động tác khoảng 100 lần.
Trong suốt quá trình tập, giữ thân trên thẳng và sử dụng cơ bụng để nâng gối. Bạn sẽ cảm nhận được các cơ vùng bụng dưới co lại.
The Epoch Times
Cách thực hiện:
Đứng thẳng, hai chân rộng bằng vai. Đặt nhẹ hai tay sau đầu, khuỷu tay mở sang hai bên.
Nâng gối phải sang bên phải, đồng thời nghiêng thân trên và đưa khuỷu tay phải về phía đầu gối phải.
Trở về tư thế ban đầu, sau đó nâng gối trái và đưa khuỷu tay trái về phía đầu gối trái. Luân phiên đổi bên và lặp lại động tác.
Thực hiện khoảng 100 lần.
Khi tập, hãy sử dụng các nhóm cơ ở hai bên bụng để điều khiển chuyển động. Không cần cố ép khuỷu tay chạm vào đầu gối, đồng thời tránh dùng tay kéo đầu hoặc cổ.
Nếu khả năng giữ thăng bằng kém, bạn có thể dùng một tay vịn vào lưng ghế chắc chắn và tập lần lượt từng bên.
The Epoch Times
Cách thực hiện:
Dùng một tay vịn vào lưng ghế chắc chắn, tay còn lại đặt nhẹ sau đầu, khuỷu tay mở sang bên.
Nâng gối ở phía ngoài sang bên, đồng thời nghiêng thân trên về cùng phía và đưa khuỷu tay về phía đầu gối.
Trở về tư thế ban đầu. Hoàn thành số lần tập ở một bên rồi đổi tay và thực hiện tương tự với bên còn lại.
Động tác này giúp huy động cả nhóm cơ chân và cơ bụng.
Ở người cao tuổi thường xuyên bị táo bón, việc duy trì tập luyện đều đặn các động tác này cũng có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng đại tiện khó.
Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn uống và duy trì vận động, bạn có thể tự xoa bóp các huyệt dưới đây mỗi ngày. Theo Trung y, phương pháp này có tác dụng kiện tỳ hóa thấp, tức là bồi bổ chức năng tỳ và loại bỏ tình trạng thấp tích tụ trong cơ thể.
The Epoch Times
Huyệt Thiên Khu nằm ngang với rốn, ở hai bên bụng, mỗi bên cách đường giữa bụng 2 thốn (tương đương khoảng 4–5 cm).
Theo Trung y, huyệt này thường được sử dụng để điều hòa chức năng tiêu hóa, hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như đầy bụng, táo bón và tiêu chảy.
Huyệt Trung Quản nằm trên đường giữa bụng, phía trên rốn 4 thốn (tương đương khoảng 6–8 cm), tại điểm giữa đoạn nối từ rốn đến khớp ức – mũi kiếm (đầu dưới xương ức).
Đây là huyệt quan trọng thường được sử dụng trong Trung y để điều hòa chức năng tỳ vị và cải thiện các triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa.
Huyệt Quan Nguyên nằm trên đường giữa bụng, phía dưới rốn 3 thốn (tương đương khoảng 4–5 cm).
Những người thường cảm thấy lạnh hoặc vùng bụng dưới mềm nhão, cũng như người có thể trạng sợ lạnh, thiếu sức, có thể xoa bóp nhẹ huyệt này hoặc chườm ấm vùng xung quanh.
Huyệt Đới Mạch nằm ở hai bên hông eo, ngang với tâm rốn.
Theo Trung y, xoa bóp vùng quanh huyệt này được cho là giúp điều hòa sự lưu thông của khí và huyết ở vùng eo, bụng.
The Epoch Times
Huyệt Túc Tam Lý nằm ở mặt trước ngoài cẳng chân, phía dưới đầu gối 3 thốn (tương đương khoảng 4–5 cm).
Theo Trung y, huyệt này thường được sử dụng để điều hòa chức năng tỳ vị và bồi bổ khí huyết.
Huyệt Phong Long nằm ở mặt trước ngoài cẳng chân, cách đỉnh mắt cá ngoài 8 thốn (tương đương khoảng 10–12 cm), tại bờ ngoài cơ chày trước.
Theo Trung y, huyệt này thường được sử dụng để hóa đàm, trừ thấp.
Những người thường xuyên cảm thấy cơ thể nặng nề, có biểu hiện đàm thấp rõ rệt có thể xoa bóp huyệt này thường xuyên.
Khi xoa bóp, dùng phần thịt ở đầu ngón tay ấn nhẹ đến khi cảm thấy hơi ê mỏi hoặc căng tức. Mỗi huyệt có thể được xoa bóp trong khoảng 30 giây đến 1 phút.
Không nên ấn mạnh các huyệt ở vùng bụng ngay sau khi ăn no.
Lưu ý: Phụ nữ mang thai, người vừa phẫu thuật vùng bụng, người bị đau bụng không rõ nguyên nhân hoặc có khối u bất thường trong ổ bụng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện bấm huyệt.
Để vòng eo gọn gàng hơn, điều quan trọng là duy trì những thói quen lành mạnh mỗi ngày. Qua thực tế khám và điều trị cho thấy: các phương pháp điều chỉnh chế độ ăn uống và bấm huyệt thường phát huy hiệu quả tốt hơn khi được kết hợp với những bữa ăn cân bằng, khẩu phần hợp lý và vận động đều đặn. Mục tiêu không chỉ là giúp cơ thể có thêm năng lượng, cải thiện chức năng tiêu hóa và tăng cường sức mạnh cơ bắp mà còn duy trì sức khỏe lâu dài.
Các phương pháp Trung y được đề cập trong bài chỉ mang tính chất thông tin và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe chung. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc hạ đường huyết nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn uống hoặc thói quen tập luyện.
Quan điểm trong bài là ý kiến của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.
Nhiều người trẻ Trung Quốc phải làm lao động thời vụ, và một người mất…
Hà Nội khởi tố vụ án sau khi tạm giữ 571 kg giò, chả chứa…
Lợi dụng mối quan hệ quen biết, Liễu Văn Thị - tài xế xe ôm…
Financial Times đưa tin Chính phủ Mỹ cho rằng CEO Nvidia Jensen Huang từng có…
Bộ Tư pháp Mỹ rút đơn kiện nhằm chặn California kiểm phiếu bầu qua thư…
Nhiều quan chức cấp cao của Bộ Tư pháp Mỹ lần lượt từ chức sau…
