Yoga ngày nay có còn là yoga nguyên bản?

Yoga hiện đại đã trải qua một quá trình biến đổi rất lớn. Từ một hệ thống thực hành gắn liền với triết học, đạo đức, thiền định và mục tiêu giải thoát tâm linh, yoga ngày nay ở nhiều nơi đã trở thành hình thức rèn luyện thể chất, chú trọng ngoại hình và các tư thế phức tạp, trong khi những giá trị cốt lõi về tu dưỡng tinh thần dần dần bị phai mờ.

Không khẳng định rằng mọi hình thức yoga hiện nay đều đã đánh mất đi giá trị nội hàm. Tuy nhiên, nếu nhìn vào những gì đang phổ biến trên mạng xã hội và trong các phòng tập, người ta dễ nhận ra rằng phần hình thể đang lấn át đáng kể phần giá trị tinh thần vốn là nền tảng của yoga cổ truyền.

Quá trình biến đổi bắt đầu từ đâu

Sự thay đổi này không phải tự nhiên xuất hiện trong vài năm gần đây, mà có nguồn gốc từ những biến chuyển văn hóa và xã hội tại Ấn Độ vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đến quá trình này là Tirumalai Krishnamacharya (1888–1989), thường được xem là một trong những người đã cải biến yoga cổ truyền sang phương thức hiện đại. Trong thời gian giảng dạy tại cung điện Mysore từ những năm 1930, ông đã phát triển một hệ thống thực hành kết hợp các tư thế yoga truyền thống với những yếu tố của thể dục dụng cụ, thể dục phương Tây và rèn luyện thể lực, từ đó làm thay đổi đáng kể hình thái của yoga truyền thống.

Những học trò của ông sau này lại tiếp tục phát triển thêm các trường phái mới và đưa ra trên khắp thế giới:

Bên cạnh đó, hai nhân vật Sri Yogendra và Swami Kuvalayananda cũng đóng vai trò quan trọng trong việc biến đổi yoga thành phương pháp chăm sóc sức khỏe và rèn luyện thể chất theo đời sống hiện đại.

Song chính quá trình cải biên ấy đã làm thay đổi đáng kể trọng tâm của yoga.

Đặc biệt, dưới ảnh hưởng của phong trào thể dục thể thao và văn hóa rèn luyện hình thể, các tư thế asana ngày càng trở thành phần nổi bật nhất của yoga hiện đại. Những động tác vốn chỉ là một bộ phận trong hệ thống thực hành rộng lớn dần trở thành thứ đại diện cho toàn bộ bộ môn.

Các trường phái yoga tiếp tục được thương mại hóa và phát triển thành nhiều hình thức khác nhau. Ở không ít nơi, yoga được quảng bá chủ yếu như một phương pháp giảm cân, giữ dáng, kéo giãn cơ, tăng độ dẻo dai và tạo nên một cơ thể đẹp.

Điều gì đã bị bỏ quên trong yoga hiện đại

Muốn hiểu sự khác biệt, cần quay trở lại với nền tảng triết học của yoga cổ điển.

Trong Yoga Sutra của Patanjali, yoga không được định nghĩa đơn thuần là khả năng thực hiện những tư thế khó. Mục đích cốt lõi được diễn đạt qua câu:

Yogaś citta-vṛtti-nirodhaḥ – Yoga là sự làm lắng dịu, chế ngự những dao động của tâm trí.

Theo hệ thống tám nhánh (Ashtanga Yoga) của Patanjali, asana chỉ là một trong tám nhánh thực hành. Các nhánh cụ thể bao gồm:

Như vậy, yoga kinh điển đặt việc tu dưỡng đạo đức, làm chủ thân tâm và phát triển nhận thức vào một hệ thống thống nhất. Tập luyện cơ thể không phải là đích đến cuối cùng, mà là một phần của con đường tu dưỡng rộng lớn hơn.

Điều đáng nói là trong yoga hiện đại, đặc biệt ở các hình thức thương mại hóa, nhiều người gần như chỉ tập trung vào nhánh thứ ba – asana. Người tập dành rất nhiều thời gian để luyện những tư thế ngày càng khó, cố gắng xoạc chân sâu hơn, uốn lưng cong hơn, vặn mình nhiều hơn hoặc giữ cơ thể ở những vị trí đòi hỏi khả năng vận động đặc biệt.

Những hình ảnh ấy có thể rất đẹp về mặt thị giác, nhưng chúng không tự động phản ánh chiều sâu thực hành yoga.

Một người có thể thực hiện hàng chục tư thế phức tạp nhưng vẫn nóng giận, đố kỵ, thiếu kiên nhẫn, không kiểm soát được ham muốn và cảm xúc của bản thân. Ngược lại, một người không thể thực hiện những động tác khó vẫn có thể đang thực hành yoga theo đúng tinh thần tu dưỡng nội tâm.

Đó chính là sự khác biệt căn bản giữa việc luyện tập một số kỹ thuật thể chất và việc thực hành yoga như một con đường hoàn thiện bản thân.

Yoga không chỉ là chuyện của cơ thể

Không thể phủ nhận yoga hiện đại mang lại những lợi ích nhất định đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Các tư thế vận động có thể giúp cải thiện độ linh hoạt, sức mạnh, khả năng thăng bằng; những bài tập thở và thư giãn cũng có thể hỗ trợ kiểm soát căng thẳng.

Tuy nhiên, sẽ là một sự giản lược nếu đồng nhất toàn bộ yoga với những lợi ích thể chất ấy.

Khi yoga bị biến thành một sản phẩm của ngành công nghiệp làm đẹp và thể hình, người ta dễ bị cuốn vào việc so sánh vóc dáng, khả năng uốn dẻo, số lượng tư thế có thể thực hiện và những hình ảnh đẹp mắt để đăng tải. Cơ thể trở thành đối tượng phô diễn, còn việc tu dưỡng đạo đức, kiểm soát tâm trí và hướng đến sự an định nội tâm lại ít được quan tâm.

Thậm chí, đôi khi người ta còn nhầm lẫn rằng thực hiện được những tư thế càng khó thì trình độ yoga càng cao. Nhưng nếu xét theo nền tảng triết học yoga cổ điển, đó là một cách hiểu rất phiến diện.

Yoga vốn không phải cuộc thi xem ai có thể uốn cong cơ thể nhiều hơn, mà là quá trình học cách làm chủ chính mình.

Một người thực sự thực hành yoga không chỉ cần rèn luyện cơ thể mà còn phải chú trọng đến lời nói, hành vi, suy nghĩ, cách đối xử với người khác và khả năng kiểm soát những phản ứng của bản thân.

Nếu chỉ quan tâm vào hình thể mà bỏ qua những phương diện ấy, thì dù có thực hiện được những tư thế đẹp mắt đến đâu, người tập cũng mới chỉ tiếp cận một phần rất nhỏ của yoga.

Thanh Long t/h