250 năm nước Mỹ: Câu chuyện về Washington và Jefferson trong 250 giây

Nước Mỹ sắp kỷ niệm 250 năm lập quốc. Từ năm ngoái, tổ chức dân sự phi đảng phái “USA250-OC” tại quận Cam, miền Nam California đã phát động chương trình nhìn lại lịch sử “250 giây”, trong đó dành vài phút ở đầu hoặc cuối mỗi cuộc họp để kể một câu chuyện ngắn liên quan đến quá trình lập quốc của Hoa Kỳ. Mục tiêu là giúp người dân hiểu rõ sự thật lịch sử và những giá trị cốt lõi khi nước Mỹ được thành lập, từ đó trân trọng di sản văn hóa chung, ý thức về quyền lợi và trách nhiệm công dân, đồng thời khơi dậy tinh thần Mỹ.

Washington được thần linh che chở

Bài “250 giây” thứ 27 trên trang web USA250-OC mang tựa đề “Người không bao giờ chết trên chiến trường” (The Man Who Could Never Die in Battle).

Ngày 4/7/1827, vở kịch do George Washington Parke Custis sáng tác được công diễn lần đầu tại Nhà hát Chestnut Street ở Philadelphia, bang Pennsylvania. Nội dung vở kịch dựa trên trải nghiệm của ông ngoại ông là George Washington trong cuộc chạm trán với các chiến binh bản địa vào giai đoạn đầu của Chiến tranh Pháp và Người da đỏ (French and Indian War, tại châu Âu được gọi là Chiến tranh Bảy năm).

Từ năm 1753, khi mới 21 tuổi, Washington đã là chủ trang trại, nhà trắc địa và thiếu tá dân quân. Ông được giao nhiệm vụ tới Pháo đài Le Boeuf để cảnh báo người Pháp rút khỏi thung lũng sông Ohio. Cùng nhà thám hiểm Christopher Gist, ông vượt qua vùng núi tuyết hiểm trở giữa mùa đông khắc nghiệt, và hành trình này thậm chí còn được nhắc đến tại London. Gist đã 2 lần cứu mạng Washington, một lần trong cuộc tấn công của người bản địa và một lần khi ông rơi xuống dòng sông đóng băng.

Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, danh tiếng của Washington bị ảnh hưởng khi ông chỉ huy cuộc tấn công vào một đơn vị Pháp khiến viên chỉ huy đối phương thiệt mạng. Sự kiện này được xem là mồi lửa khởi đầu cho cuộc chiến giữa Anh và Pháp tại Bắc Mỹ. Vài tuần sau đó, do tương quan lực lượng quá chênh lệch, Washington buộc phải đầu hàng quân Pháp tại Pháo đài Necessity. Dù vậy, lòng dũng cảm và ý chí kiên cường của ông vẫn được đánh giá cao.

Mùa xuân năm 1755, Thiếu tướng Anh Edward Braddock đến Virginia và mời Washington làm phụ tá trong chiến dịch đánh đuổi người Pháp khỏi thung lũng Ohio. Mặc dù Washington cảnh báo rằng quân Pháp và các bộ lạc bản địa sử dụng chiến thuật tác chiến hoàn toàn khác trong môi trường hoang dã, Braddock vẫn quyết định áp dụng chiến thuật truyền thống.

Ngày 9/7, quân Anh vượt sông Monongahela thành 3 cánh quân. Khi cánh quân thứ 3 do Braddock chỉ huy tiến vào khu vực phục kích, liên quân Pháp và người bản địa từ các vị trí ẩn nấp trong rừng bất ngờ khai hỏa. Braddock bị bắn 2 phát đạn và qua đời vài ngày sau đó; gần 2 phần 3 quân số thương vong. Hai con ngựa chiến của Washington lần lượt bị bắn chết, quân phục và mũ của ông có 4 lỗ đạn nhưng bản thân ông hoàn toàn không hề hấn.

Người bạn thân sau này của Washington, bác sĩ James Craik, nhớ lại: “Tôi luôn lo ông ấy sẽ gục ngã. Trách nhiệm và địa vị buộc ông ấy liên tục đối mặt hiểm nguy. Nếu không có sự che chở đặc biệt của Thượng đế, ông ấy khó lòng thoát nạn”.

15 năm sau, khi Craik cùng Washington đi ngang vùng sông Ohio, một tù trưởng người bản địa cao tuổi đã tìm đến gặp ông. Thông qua phiên dịch, vị tù trưởng nói: “Tôi là thủ lĩnh của các bộ lạc. Tôi đã vượt chặng đường dài gian khổ chỉ để gặp người chiến binh trẻ tuổi trong trận chiến năm ấy”.

Ông kể rằng Washington chiến đấu khác hẳn những người lính mặc áo đỏ của Anh. “Tôi từng ra lệnh cho các chiến binh nhắm bắn ông ấy để lấy mạng, nhưng dù nhiều lần nổ súng vẫn không thể thành công. Có một sức mạnh vượt xa chúng tôi đang bảo vệ ông ấy”.

Vị tù trưởng còn tiên đoán: “Một vị thần vĩ đại đang phù hộ cho con người ấy và dẫn dắt số phận của ông. Ông sẽ trở thành nhà lãnh đạo của muôn dân, và những thế hệ chưa ra đời sẽ tôn vinh ông như người khai sinh một đế quốc hùng mạnh”.

Jefferson và Tuyên ngôn Độc lập

Bài “250 giây” thứ 34 trên trang web USA250-OC có tiêu đề “Ai mới thực sự là tác giả của Tuyên ngôn Độc lập?” (Who Really Authored the Declaration of Independence).

Thomas Jefferson, Tổng thống thứ 3 của Hoa Kỳ, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Ngoại trưởng đầu tiên, Phó Tổng thống thứ hai, Thống đốc bang Virginia và Đại sứ tại Pháp. Tuy nhiên, trên bia mộ của mình, ông chỉ yêu cầu khắc 3 dòng: “Tác giả Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, tác giả Đạo luật Tự do Tôn giáo Virginia và người sáng lập Đại học Virginia”.

Bia mộ không hề nhắc tới nhiệm kỳ tổng thống, công lao ngoại giao hay thương vụ mua lãnh thổ Louisiana giúp nước Mỹ tăng gấp đôi diện tích.

Ngày 11/6/1776, Quốc hội Lục địa thành lập ủy ban gồm năm người để soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập, gồm John Adams, Jefferson, Benjamin Franklin, Roger Sherman và Robert Livingston. Adams kiên quyết đề nghị Jefferson là người cầm bút chính và nhận được sự đồng thuận của các thành viên khác.

Jefferson sau này viết rằng: “Bản tuyên ngôn không nhằm phát hiện những nguyên lý hay lập luận hoàn toàn mới, mà nhằm diễn đạt tư tưởng của người Mỹ và điều hòa các quan điểm đương thời”.

Ông cho biết tác phẩm chịu ảnh hưởng từ các nhà tư tưởng như Aristotle, Cicero, John Locke, cũng như các nhân vật cùng thời như George Mason, John Adams và Thomas Paine.

Ngày 2/7/1776, đại diện của 12 thuộc địa bỏ phiếu tán thành độc lập, trong khi New York bỏ phiếu trắng do chưa nhận được chỉ thị. Sau đó Quốc hội mới tập trung chỉnh sửa dự thảo Tuyên ngôn, cắt bỏ gần 25% nội dung và chính thức thông qua vào ngày 4/7.

Phiên bản cuối cùng bổ sung nhiều nội dung nhắc tới Thượng đế, đồng thời loại bỏ một số phát biểu bị cho là cực đoan hoặc gây tranh cãi, bao gồm đoạn lên án chế độ nô lệ mà đại diện hai thuộc địa phản đối quyết liệt. Chính bản tuyên ngôn này đã trở thành nền tảng tư tưởng cho các hiến pháp bang được ban hành sau đó, với những nguyên tắc nổi tiếng như quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc của mọi con người.