CNN: Iran niêm phong uranium làm giàu, đánh sập đường hầm và gài mìn

Kênh truyền hình CNN dẫn lời 5 nguồn tin am hiểu các đánh giá tình báo của Mỹ cho biết, trong những tuần gần đây, Iran đã tăng cường đáng kể các biện pháp bảo vệ kho uranium làm giàu gần đạt cấp độ vũ khí của nước này. Iran không chỉ cố ý cho nổ sập một số đường hầm dẫn tới nơi lưu trữ mà còn bố trí các bãi mìn nổ xung quanh khu vực cửa vào nhằm ngăn chặn các lực lượng bên ngoài tiếp cận số vật liệu hạt nhân này.

Các nguồn tin cho biết hiện nay việc tiếp cận khoảng nửa tấn uranium làm giàu cấp độ cao đã trở nên khó khăn, nguy hiểm và tốn nhiều thời gian hơn so với một tháng trước. Khi đó, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từng công khai ám chỉ rằng ông không loại trừ khả năng ra lệnh cho quân đội Mỹ trực tiếp thu giữ số vật liệu hạt nhân này.

Theo báo cáo, hệ thống phòng thủ mới mà Iran xây dựng có thể khiến thỏa thuận “di dời và tiêu hủy uranium làm giàu” mà Mỹ và Iran đang thúc đẩy trở nên phức tạp hơn. Đồng thời, điều này cũng làm dấy lên câu hỏi rằng trong tương lai, ai sẽ là bên phải đảm nhận nhiệm vụ đầy rủi ro là khai quật và vận chuyển số vật liệu hạt nhân đó.

Chính quyền Trump từ lâu đã xem việc thu giữ và xử lý lượng uranium làm giàu của Iran là một trong những mục tiêu quan trọng trong các cuộc đàm phán hiện nay. Theo lời một quan chức cấp cao của Mỹ trình bày với báo giới hôm thứ Sáu, Mỹ và Iran đang tiến gần đến việc đạt được một thỏa thuận, trong đó Iran sẽ phải bàn giao số uranium làm giàu cho phía Mỹ xử lý.

Vị quan chức này cho biết số uranium làm giàu dự kiến sẽ được tiêu hủy ngay tại chỗ trước khi được vận chuyển ra khỏi lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, hiện vẫn tồn tại những khác biệt trong cách hai bên mô tả nội dung thỏa thuận và các điều khoản cuối cùng vẫn chưa được xác định rõ. Một tài liệu được cho là bản dự thảo thỏa thuận bị rò rỉ vào thứ Sáu cũng đã khiến ông Trump công khai bày tỏ sự không hài lòng trên mạng xã hội.

Nhiều nguồn tin cho biết ngay cả đối với chính Iran, việc tiếp cận lại số uranium làm giàu này hiện cũng trở nên khá khó khăn. Nếu trong tương lai cần phải di dời số vật liệu đó, sẽ phải sử dụng các thiết bị cơ giới hạng nặng để đào bới, đồng thời tiến hành công tác rà phá bom mìn phức tạp và nguy hiểm.

Báo cáo dẫn lời ông Scott Roecker, người từng giữ chức Giám đốc Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Hoa Kỳ (NNSA) giai đoạn 2017–2021, cho rằng nếu những thông tin tình báo này là chính xác thì việc thu hồi uranium làm giàu cấp độ cao sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều.

Ông Roecker nhận định rằng nếu thỏa thuận yêu cầu Iran tập trung toàn bộ kho dự trữ vào một địa điểm được chỉ định để kiểm tra và sau đó di dời hoặc pha loãng, thì trách nhiệm chủ yếu sẽ thuộc về Tehran; phía Iran sẽ phải tự thu hồi số vật liệu đó và cung cấp danh mục kiểm kê đầy đủ.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng điều này có thể để lại khoảng trống cho Iran vận dụng. Trong tương lai, Iran có thể tuyên bố rằng Iran có thể tuyên bố rằng một phần uranium làm giàu cấp độ cao không thể được thu hồi vì khu vực chôn cất đã bị hư hại nghiêm trọng, trong khi cộng đồng quốc tế cũng khó có thể xác minh hoàn toàn liệu số vật liệu này đã được loại bỏ triệt để hay chưa.

Theo những thông tin mà cộng đồng quốc tế hiện nắm được, phần lớn lượng uranium làm giàu hiện được cho là đang được lưu trữ trong các đường hầm ngầm đã bị sập thuộc cơ sở hạt nhân Isfahan ở miền trung Iran; ngoài ra còn có một phần kho dự trữ được phân tán tại những địa điểm khác.

CNN trước đó từng đưa tin rằng vào giữa tháng Năm năm nay, quân đội Mỹ đã từng nghiên cứu phương án quân sự nhằm trực tiếp thu giữ số vật liệu hạt nhân này, nhưng cuối cùng từ bỏ vì rủi ro quá lớn. Sau đó, Iran tiếp tục tăng cường hệ thống phòng thủ tại các địa điểm lưu trữ liên quan.

Bản thân ông Trump cũng từng thừa nhận rằng việc thu giữ số uranium làm giàu này bằng biện pháp quân sự tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News hồi tháng Năm năm nay, ông cho biết Mỹ nắm rõ hoàn toàn tình hình tại các địa điểm liên quan, đồng thời đặt câu hỏi liệu Iran có thể lấy số vật liệu hạt nhân bị chôn giấu đó ra mà không bị hệ thống tình báo Mỹ phát hiện hay không.

Báo cáo cho biết ngay cả khi Mỹ và Iran chính thức ký kết thỏa thuận trong tuần tới, hai bên vẫn có thể phải tiến hành thêm nhiều vòng đàm phán nhằm xác định phương án xử lý cụ thể đối với chương trình hạt nhân của Iran trong tương lai.

Tuy nhiên, hôm thứ Bảy (13/6), ông Trump đã đăng bài trên nền tảng Truth Social để giải thích thêm về kế hoạch xử lý số vật liệu hạt nhân này.

Ông Trump viết: “Khi thời điểm thích hợp đến và tình hình ổn định, chúng ta sẽ tiến vào Iran để thu hồi lượng bụi hạt nhân được chôn sâu dưới những dãy núi đá granite khổng lồ — điều này có được là nhờ những chiếc B-2 tuyệt vời cùng kỹ năng xuất sắc của các phi công đã khiến chúng chìm sâu xuống lòng đất. Sau đó, tại Iran hoặc tại Hoa Kỳ, chúng ta sẽ pha loãng và tiêu hủy chúng”.

Theo thông tin CNN thu thập được, nếu cuối cùng quyết định đưa số uranium làm giàu này ra khỏi Iran, Mỹ có thể phải sử dụng các cơ sở xử lý uranium lưu động chuyên dụng do Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia tổ chức vận hành và hiện được triển khai tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge ở bang Tennessee.

Các nguồn tin cho biết nếu phương án vận chuyển uranium làm giàu ra khỏi Iran được thực hiện, Mỹ có thể phải huy động các thiết bị xử lý uranium lưu động chuyên dụng của Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia đang được bố trí tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge ở bang Tennessee.

CNN trước đó cũng tiết lộ rằng các trưởng đoàn đàm phán phía Mỹ là Jared Kushner và Steve Witkoff đã đến thăm Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge vào đầu tháng này để chuẩn bị cho khả năng xử lý số vật liệu hạt nhân nói trên.

Dù vậy, các chuyên gia về vật liệu hạt nhân nhìn chung đều cho rằng toàn bộ quá trình di dời và xử lý khó có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Đầu tháng này, ông Trump cũng từng cho biết rằng ngay cả khi mọi việc diễn ra thuận lợi, việc hoàn tất quá trình di dời số uranium làm giàu cũng sẽ cần ít nhất 2 tuần.