Đảng Dân chủ Mỹ thắng bầu cử giữa kỳ, các nước phản ứng khác nhau

Một số chính khách châu Âu hoan nghênh việc Đảng Dân chủ giành cả hai viện Quốc hội Mỹ trong bầu cử giữa kỳ, còn Nga nói lập trường về Ukraine không đổi và Nhật Bản tái khẳng định liên minh với Mỹ.

Trong cuộc bầu cử hôm thứ Ba (3/11), Đảng Dân chủ giành đa số ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện Mỹ. Tính đến chiều thứ Tư (4/11), đảng này được dự báo có ít nhất 54 ghế Thượng viện và 234 ghế Hạ viện, trong khi hai cuộc đua Thượng viện và hơn 60 cuộc đua Hạ viện vẫn chưa ngã ngũ, The Epoch Times cho biết.

Theo bản tin ngày 4/11 của Reuters, chiến thắng của Đảng Dân chủ có thể ảnh hưởng lớn tới thương mại toàn cầu, tình hình an ninh và giá năng lượng. Ngay trong ngày thứ Tư, chính khách nhiều nước lần lượt lên tiếng, cho biết sẽ theo dõi đường lối tiếp theo của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, cũng như cục diện chính trị Mỹ khi quyền kiểm soát Quốc hội đổi chủ.

Châu Âu: Người hoan nghênh, kẻ dè dặt

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius gọi kết quả bầu cử là “chiến thắng lịch sử” của Đảng Dân chủ.

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre nói với hãng tin Reuters rằng kết quả này là một “tín hiệu chính trị mạnh mẽ” cho thấy cử tri Mỹ muốn thay đổi. “Trên chính trường Mỹ, giờ đây đang xuất hiện những tiếng nói gần với chúng tôi hơn so với lập trường của tổng thống và chính quyền,” ông nói, nêu ví dụ về khí hậu và môi trường, chính sách đối ngoại và viện trợ phát triển.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez, người đã kêu gọi tổ chức bầu cử ở nước mình vào ngày 29/11, nhận định làn sóng mà ông gọi là “cực hữu” đang sụp đổ. “Hôm qua, xã hội Mỹ đã bỏ phiếu chống lại những chính sách chỉ khiến người dân nghèo thêm. Chống lại thù hận. Chống lại phân biệt giới tính. Chống lại việc phủ nhận biến đổi khí hậu và chống lại đặc quyền của giới tinh hoa,” ông viết trên mạng xã hội X. Ông Sánchez cho rằng thay đổi tương tự từng diễn ra ở Brazil, nay đến lượt Mỹ và sau này sẽ tới Tây Ban Nha.

Phó Chủ tịch Nghị viện châu Âu Christel Schaldemose gọi đây là “kết quả đáng kinh ngạc” và cho biết bà “lạc quan một cách thận trọng” cho châu Âu. “Không phải vì giờ đây mọi thứ đều thay đổi theo hướng tốt hơn, mà vì điều đó có thể có lợi cho việc ủng hộ Ukraine, quá trình chuyển đổi xanh và quan hệ với phần còn lại của thế giới,” bà viết trên X. Dù vậy, bà viết thêm rằng Liên minh châu Âu (EU) vẫn phải tự tăng cường sức mạnh và tự lực, và hướng đi này sẽ không thay đổi.

Tại Đức, bà Ines Schwerdtner, đồng chủ tịch Đảng Cánh tả, coi chiến thắng của Đảng Dân chủ là một thất bại thảm hại của lực lượng cánh hữu toàn cầu. Còn bà Alice Weidel, đồng chủ tịch đảng cánh hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD), cho rằng chính sách đối ngoại can thiệp đã trói chân Đảng Cộng hòa.

Ông Jordan Bardella, chủ tịch đảng đối lập cánh hữu Tập hợp Quốc gia của Pháp, nói bầu cử giữa kỳ ở Mỹ gần như luôn bất lợi cho tổng thống đương nhiệm. Ông cho rằng nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump khác hẳn nhiệm kỳ đầu về tư tưởng chính trị và chính sách đối ngoại: nhiệm kỳ đầu, ông Trump chủ trương đưa Mỹ rút khỏi các cuộc xung đột quốc tế lớn, nay lại có hành động quân sự với Iran. Ông Bardella nhận định các đòn tấn công quân sự của Mỹ vào Iran đã ảnh hưởng tới kinh tế Mỹ.

Người phát ngôn Chính phủ Hy Lạp Pavlos Marinakis nói với đài truyền hình SKAI rằng Mỹ vẫn là đồng minh chiến lược của Hy Lạp, và kết quả bầu cử sẽ không ảnh hưởng tới các dự án hợp tác, thỏa thuận lớn giữa hai nước.

Ở Anh, Thủ tướng Andy Burnham muốn các nhà lãnh đạo tập trung vào chi phí sinh hoạt. Theo đài Sky News, ông nói ông Trump đã chấp nhận kết quả và thế giới giờ đây có cơ hội đoàn kết quanh “vấn đề đang ảnh hưởng tới tất cả chúng ta, đó là chi phí sinh hoạt”. Ông Burnham cho biết ông không thể kéo giảm chi phí sinh hoạt của người dân chừng nào xung đột ở Trung Đông chưa được giải quyết, Fox News đưa tin.

Khi được hỏi kết quả bầu cử ở Mỹ có nằm trong xu hướng “cánh hữu dân túy” suy giảm trên thế giới hay không, ông Burnham trả lời rằng mọi người muốn thấy thế giới xích lại gần nhau và tập trung vào những điều quan trọng với người dân. “Tôi nghĩ đó là điều cử tri Mỹ đang nói,” ông nói thêm.

Nga: Lập trường về Ukraine không thay đổi

Nga khẳng định việc quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ đổi chủ sẽ không làm thay đổi lập trường của Moscow về Ukraine.

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov nói với hãng thông tấn nhà nước Nga RIA Novosti rằng vẫn phải chờ kết quả cuối cùng của cuộc bầu cử. Ông cho biết chính sách đối ngoại của Nga, kể cả lập trường về Ukraine, “không dựa trên những tính toán ngắn hạn” và không phụ thuộc vào biến động chính trị ở nước khác. Nga sẽ tiếp tục hành động theo chỉ đạo của Tổng thống Nga.

“Cách tiếp cận của giới lãnh đạo Đảng Dân chủ đối với quan hệ với Nga là hết sức tiêu cực. Chẳng có gì mới cả,” ông Ryabkov nói.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov thì gọi kết quả bầu cử là “chuyện nội bộ” của Mỹ. “Tổng thống Trump sẽ tiếp tục nhiệm kỳ của mình, và chúng tôi thật lòng trông đợi ông ấy tiếp tục các nỗ lực kiến tạo hòa bình,” ông nói. Ông Peskov cho biết các cuộc đàm phán đã có một số nền tảng, một vòng đàm phán ba bên mới sắp diễn ra, và Nga mong các nỗ lực về hòa bình và nhân đạo được tiếp tục.

Iran: Ông Ghalibaf nói người Mỹ đã “nói không với chiến tranh”

Các lãnh đạo Iran cho rằng cuộc chiến giữa Washington và Tehran, đến nay đã kéo dài hơn 8 tháng, là yếu tố chính quyết định kết quả bầu cử hôm thứ Ba.

“Vì lương tâm hay vì chi phí sinh hoạt, người Mỹ đã nói KHÔNG VỚI CHIẾN TRANH, và chúng tôi tán thành thông điệp này,” Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Ghalibaf viết trên X. Ông viết thêm rằng “Nếu Chính phủ Mỹ phản bội ý chí của người dân để phục vụ ‘những thế lực chống lưng và tống tiền quốc tế’, họ sẽ hiểu rằng lời KHÔNG của chúng tôi sẽ đi kèm theo một ‘cơn ác mộng’”.

Ông Mohsen Rezaee, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói Iran đã khiến ông Trump chịu “thất bại chiến lược trên chiến trường và ở Hormuz, cùng một THẤT BẠI CHÍNH TRỊ ở Washington”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei thì cho rằng người dân Mỹ đã gửi tới chính quyền ông Trump một “thông điệp rõ ràng” và cảnh báo những hậu quả tiếp theo có thể “vượt xa những gì các ông đã chứng kiến”.

Trả lời phỏng vấn Fox News trong đêm bầu cử, ông Trump thừa nhận cuộc xung đột với Iran ít nhất là một phần nguyên nhân khiến Đảng Cộng hòa thất bại. Hôm thứ Tư, Phó Tổng thống JD Vance cũng xếp cuộc chiến Iran đầu tiên trong 4 yếu tố khiến Đảng Cộng hòa thua cuộc. 3 yếu tố còn lại là chi phí sinh hoạt, đặt nước Mỹ lên trên hết, và việc thay đổi quan hệ của Mỹ với Israel.

Nhật Bản, Đài Loan không thay đổi chính sách với Mỹ, Nam Phi nói tới “kỷ nguyên mới”

Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara nói tại cuộc họp báo thường kỳ rằng dù kết quả bầu cử thế nào, liên minh Nhật-Mỹ vẫn luôn là nền tảng trong chính sách đối ngoại và an ninh của Nhật Bản, hãng tin Kyodo đưa tin. Ông cho rằng trong bối cảnh tình hình quốc tế bất ổn và ngày càng khó lường, duy trì một liên minh Nhật-Mỹ vững mạnh là điều hết sức quan trọng đối với lợi ích quốc gia của Nhật Bản cũng như hòa bình và ổn định quốc tế.

Bộ Ngoại giao Đài Loan ra tuyên bố, cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến bầu cử ở Mỹ và duy trì chính sách với Mỹ theo hướng không phân biệt đảng phái, mở rộng quan hệ và chủ động tiếp xúc. Tuyên bố cũng nêu Đài Loan lâu nay nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng trong Quốc hội Mỹ lẫn cơ quan hành pháp. Đài Loan sẽ tiếp tục làm sâu sắc hợp tác với Mỹ trong các lĩnh vực an ninh, thương mại, khoa học công nghệ và giáo dục, cũng như vận động Quốc hội và chính quyền các địa phương Mỹ tiếp tục coi trọng quan hệ Đài-Mỹ.

Ở châu Phi, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa, người từng có những va chạm với ông Trump, nói kết quả bầu cử sẽ “mở ra một kỷ nguyên mới trong quan hệ thế giới”. “Chúng ta đã thấy Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Thượng viện và Hạ viện, và người dân Mỹ đã lên tiếng,” ông nói với các phóng viên.

Ông Trump sẽ điều hành nửa nhiệm kỳ còn lại ra sao?

Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure nói với đài BFM của Pháp rằng ông Trump giờ có hai lựa chọn. Một là thừa nhận cần điều chỉnh chính sách, nhất là xử lý giá xăng đang ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống người dân, và bớt can dự vào các vấn đề quốc tế. Hai là tiếp tục đi theo đường lối cũ. Ông Lescure cho rằng cần theo dõi sát lựa chọn của ông Trump trong vài ngày tới.

Bộ trưởng Quốc phòng Bỉ Theo Francken viết trên X rằng chính trường Mỹ chia rẽ và phân cực nghiêm trọng, nên việc điều hành đất nước trong vài năm tới có thể rất khó khăn. Ông đặc biệt quan tâm tới chính sách thương mại của Mỹ, viện trợ cho Ukraine và quan hệ trong NATO.

Thủ tướng Séc Andrej Babiš cho rằng phần nhiệm kỳ còn lại của ông Trump có thể đầy rẫy các vụ luận tội, phủ quyết và bế tắc chính trị, nhưng ông Trump vẫn có thể tiếp tục hành động theo ý mình. Ông Babiš mong ông Trump quay lại thực hiện cam kết chấm dứt chiến tranh ở Ukraine và giải quyết xung đột ở eo biển Hormuz.

Ông Bernd Lange, chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu, nói mấy năm qua ông Trump phần lớn điều hành mà không thông qua Quốc hội, nên dù vị thế chính trị bị suy yếu, ông vẫn có thể trở nên cứng rắn và khó lường hơn. Ông Lange nhận định chiến thắng của Đảng Dân chủ có thể giúp Âu-Mỹ đối thoại nhiều hơn, nhưng chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ sẽ không vì thế mà biến mất, và EU phải đủ năng lực hành động độc lập để bảo vệ lợi ích của mình.

Ông Matteo Salvini, lãnh đạo đảng cánh hữu Liên đoàn (League) của Ý, thành viên liên minh cầm quyền, cho rằng chiến tranh, căng thẳng quốc tế và chi phí sinh hoạt tăng là những yếu tố quan trọng tác động tới cuộc bầu cử, vì hậu quả của chúng đổ thẳng lên các gia đình bình thường. Ông mong kết quả bầu cử sẽ giúp chiến tranh sớm kết thúc và hòa bình được khôi phục.

Ông Dan Dungaciu, nhà xã hội học, phó chủ tịch đảng đối lập cánh hữu Liên minh vì sự Thống nhất của người Romania (AUR), cho rằng không nên vội kết luận sự nghiệp chính trị của ông Trump đã kết thúc. Ông lập luận rằng việc Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội không có nghĩa ông Trump nghiễm nhiên trở thành một tổng thống không còn quyền lực. Ông nhận định từ nay hành pháp và Quốc hội sẽ kiềm chế nhau nhiều hơn: ông Trump vẫn có thể sử dụng quyền hành pháp mạnh mẽ, nhưng khả năng thúc đẩy lập pháp sẽ bị hạn chế rõ rệt.

Ông Dungaciu còn cho rằng tổng thống Mỹ muốn chấm dứt chiến tranh, trong khi Thượng viện có thể thúc đẩy chiến tranh tiếp diễn. Dù vậy, xét cách phân chia quyền lực thực tế, ông không nghĩ các chính sách liên quan sẽ thay đổi lớn. Ông gọi ý nghĩ rằng Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ khác nhau căn bản trong chính sách với châu Âu là ngây thơ. Ông nói kể cả khi Đảng Dân chủ trở lại Nhà Trắng, Mỹ cũng sẽ không quay về chiến lược với châu Âu thời chính quyền Biden.