Từ Iran đến thương mại: Bầu cử giữa kỳ Mỹ sẽ tác động toàn cầu thế nào

Đảng Dân chủ tạo “làn sóng xanh” trong bầu cử giữa kỳ Mỹ, giành cả hai viện Quốc hội. Các đối tác thương mại, đồng minh chiến lược lẫn đối thủ của Mỹ đều theo dõi sát tác động sâu rộng của kết quả này.

Sau bầu cử giữa kỳ, chính sách của Mỹ về cuộc chiến với Iran, vấn đề Ukraine, thương mại và trí tuệ nhân tạo (AI) có thay đổi hay không? Dưới đây là phân tích của hãng tin Reuters.

Iran và Israel

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mất quyền kiểm soát Quốc hội trong bầu cử giữa kỳ. Hiện chưa rõ điều này sẽ ảnh hưởng thế nào đến cuộc xung đột kéo dài 8 tháng giữa Mỹ và Iran. Cử tri Mỹ đã chán ngán cuộc xung đột này. Nhiều người cho rằng cuộc xung đột đã đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh, làm tăng gánh nặng cho người dân.

Hai nguồn tin am hiểu quan điểm của chính phủ các nước vùng Vịnh nói với Reuters rằng một số chính phủ trong khu vực nay thấy ông Trump có nhiều lý do hơn trước để tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình. Sau cuộc bầu cử, khả năng Mỹ lại mở một đợt tấn công toàn diện vào Iran cũng đã phần nào giảm đi.

Tuy nhiên, thất bại nặng nề của ông Trump trong bầu cử giữa kỳ cũng có thể khiến Iran cứng rắn hơn.

Bà Ebtesam al-Ketbi của Trung tâm Chính sách Emirates (UAE) cho biết ông Trump muốn đạt được thỏa thuận, nhưng không phải thỏa thuận nào ông cũng chấp nhận. Nếu Iran hiểu điều này, hai bên có thể có cơ hội thật sự để chấm dứt chiến tranh. Ngược lại, nếu kết quả bỏ phiếu lần này bị xem là dấu hiệu yếu thế, điều đó có thể dẫn đến “một vòng leo thang quân sự mới”.

Về phía Israel, khi Đảng Dân chủ nắm cả hai viện, Quốc hội Mỹ có thể tăng cường giám sát các hoạt động quân sự của nước này tại Iran, Gaza và Lebanon. Quốc hội cũng có thể đe dọa sự hậu thuẫn lâu nay mà Mỹ dành cho Israel qua viện trợ quân sự và bán vũ khí.

Giá dầu

Cuộc chiến Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ vùng Vịnh Ba Tư, đẩy giá dầu thô quốc tế và giá xăng dầu tại các cây xăng khắp thế giới tăng lên.

Hôm thứ Tư (4/11), thị trường năng lượng đặt cược vào khả năng kết quả bầu cử giữa kỳ sẽ tạo thêm động lực cho đàm phán hòa bình Mỹ-Iran. Các nhà phân tích cho biết giá dầu giảm phiên thứ ba liên tiếp, nhưng mức giảm bị hạn chế vì tồn kho ở mức thấp.

“Thị trường dường như ngày càng nghiêng về đặt cược rằng Tổng thống Trump muốn chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông,” ông Ole Hansen, nhà phân tích của Ngân hàng Saxo, nói.

Ukraine và Nga

Dù nghị sĩ của cả Đảng Dân chủ lẫn Đảng Cộng hòa nhìn chung ủng hộ Ukraine chống lại cuộc xâm lược của Nga, ông Trump về cơ bản đã ngừng viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp của Mỹ cho Ukraine.

Khi nắm cả hai viện Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể đưa ra gói viện trợ mới cho Ukraine. Nếu có đủ nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ để đạt đa số hai phần ba, Quốc hội vẫn có thể vượt qua quyền phủ quyết của ông Trump và thông qua gói viện trợ.

Kể cả khi Mỹ tăng viện trợ, khoản viện trợ này cũng khó đến nơi nhanh chóng, và càng khó đáp ứng nhu cầu cấp bách nhất của Ukraine hiện nay. Nước này đang thiếu tên lửa đánh chặn phòng không “Patriot” do Mỹ sản xuất, nên khó bảo vệ đầy đủ các cơ sở năng lượng và thành phố trong mùa đông năm nay.

Đảng Dân chủ cũng có thể nhắm vào các chính sách khác của ông Trump. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks (Dân chủ) muốn đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện. Ông đã đưa ra một dự luật được cả hai đảng ủng hộ, nhằm ngăn kế hoạch của ông Trump đưa dầu diesel của Nga trở lại thị trường toàn cầu.

Dù vậy, bầu cử giữa kỳ khó làm thay đổi lập trường của chính quyền Trump trong đàm phán hòa bình ba bên với Nga và Ukraine. Điện Kremlin bày tỏ hy vọng kết quả bầu cử tại Mỹ sẽ không ảnh hưởng đến “nỗ lực hòa bình” của ông Trump.

Thương mại

Các nhà phân tích nhận định cuộc bầu cử lần này có thể cho một số nước châu Á thêm lý do để trì hoãn thực hiện các cam kết đầu tư mà họ đưa ra trước đó nhằm tránh bị áp thuế.

Ông Chim Lee, nhà phân tích chính sách công nghiệp của Economist Intelligence Unit (EIU) tại Bắc Kinh, cho rằng quan hệ kinh tế nhiều mặt giữa Mỹ và Trung Quốc nhiều khả năng sẽ giữ ở trạng thái “ổn định mong manh”.

Thất bại của ông Trump trong bầu cử giữa kỳ có thể tạo chuyển biến cho cuộc đàm phán thỏa thuận thương mại giữa Ấn Độ và Mỹ. Trước đó, đàm phán tiến triển chậm vì Chính phủ Ấn Độ muốn bảo vệ nông dân trong nước.

Ông Anup Wadhawan, cựu Thư ký Bộ Thương mại Ấn Độ, nhận định rằng sau thất bại này, Tổng thống Trump chắc chắn sẽ gặp thách thức khi muốn áp thêm thuế quan.

Quốc hội có quyền quản lý thương mại và đặt thuế nhập khẩu, nhưng trước đây ông Trump đã dựa vào các đạo luật liên quan để áp thuế với lý do an ninh quốc gia hoặc hành vi thương mại không công bằng. Nếu Đảng Dân chủ tìm cách hạn chế quyền này, nhiều khả năng họ sẽ vấp phải quyền phủ quyết của tổng thống.

Một câu hỏi khác đáng theo dõi là liệu ông Trump có thực hiện các lời đe dọa áp thuế gần đây hay không, chẳng hạn áp thuế 100% với các nước châu Âu đánh thuế dịch vụ số lên các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ. Ngoài ra, còn phải chờ xem khoản vay 3 tỷ euro (khoảng 3,37 tỷ USD) của Ngân hàng Đầu tư châu Âu dành cho Airbus có phá vỡ thế đình chiến thương mại mà Mỹ và châu Âu nhìn chung vẫn duy trì từ năm 2025 hay không.

Trí tuệ nhân tạo và công nghệ

Kết quả thăm dò tại điểm bỏ phiếu cho thấy nhiều cử tri Mỹ lo ngại việc các trung tâm dữ liệu AI được mở rộng ồ ạt. Thông tin này gây sức ép lên giá cổ phiếu của các nhà sản xuất chip lớn ở châu Á.

Ông Jake Dollarhide, Giám đốc điều hành Công ty Quản lý Tài sản Longbow ở bang Oklahoma, Mỹ, cho rằng nếu Đảng Dân chủ kiểm soát toàn bộ Quốc hội, ngành công nghệ sẽ chịu sức ép và lĩnh vực AI cũng có thể đối mặt với áp lực về quản lý.

Hôm thứ Tư, cổ phiếu chip và cổ phiếu liên quan đến AI ở châu Á như TSMC, Samsung Electronics, SK Hynix và Kioxia đồng loạt giảm.

Nỗi lo của nhà đầu tư châu Á cũng thể hiện trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa của chứng khoán Mỹ. Cổ phiếu các công ty vận hành trung tâm dữ liệu của Mỹ, gồm Applied Digital, TeraWulf, Core Scientific và Iren, đều giảm.