Deutsche Bank dự báo: Chiến sự Iran với Hormuz bất ổn lung lay petrodollar; tăng tốc petroyuan

Chiến tranh Iran đang tạo ra “bài kiểm tra” lớn cho hệ thống petrodollar (thanh toán dầu bằng đồng đô la Mỹ), vì rủi ro ở Eo biển Hormuz và căng thẳng địa–chính trị khiến các bên tìm cách giảm phụ thuộc vào USD trong giao dịch dầu. Deutsche Bank cho rằng đây có thể là “cơn bão hoàn hảo” giúp petroyuan (thanh toán dầu bằng nhân dân tệ) có thêm đất phát triển, nhất là khi Trung Quốc là khách mua dầu lớn và có động lực thúc đẩy thanh toán bằng CNY. Tuy vậy, nhiều chuyên gia vẫn nhấn mạnh USD khó bị thay thế nhanh, vì vị thế của USD còn dựa trên độ sâu thị trường tài chính, thanh khoản và niềm tin toàn cầu—nên nếu có dịch chuyển thì thường sẽ chậm và từng phần.

Petrodollar (thanh toán dầu bằng đồng đô la Mỹ) là hệ thống trong đó dầu mỏ được định giá và thanh toán bằng đồng đô la Mỹ (USD) — nền tảng quan trọng giúp USD giữ vai trò đồng tiền dự trữ chính từ thập niên 1970 đến nay.

Petroyuan (thanh toán dầu bằng nhân dân tệ) là khái niệm dầu thô được định giá và giao dịch bằng đồng nhân dân tệ Trung Quốc (CNY) — được Trung Quốc thúc đẩy từ năm 2017 như một đối trọng với petrodollar.

Chiến tranh Iran đang thử nghiệm “cơ chế tiền tệ dầu mỏ”

Các nhà phân tích tại Deutsche Bank cho rằng cuộc xung đột Iran với Mỹ và Israel hiện nay đang thử thách vai trò độc quyền của USD trong thanh toán dầu toàn cầu.

Cùng với đó, có các báo cáo cho thấy Iran đã trao điều kiện cho tàu qua Eo biển Hormuz chỉ khi dầu được thanh toán bằng đô la Trung Quốc (yuan) — dấu hiệu mạnh mẽ nhất cho một bước dịch sang petroyuan.

Cuộc chiến đã làm lung lay niềm tin vào “đôi bảo đảm” an ninh–USD mà Mỹ cung cấp cho các nước vùng Vịnh để đổi lấy dầu định giá bằng USD.

Các nước Trung Đông như Ả Rập Xê Út đang bán nhiều dầu hơn sang châu Á, nơi thương mại phi USD đã gia tăng từ trước.

Deutsche Bank gọi đây là một “cơn bão hoàn hảo” cho petrodollar — tức là một tình huống khiến cấu trúc hệ thống petrodollar bị kéo giãn hoặc suy yếu, mở ra cơ hội cho petroyuan.

“Cuộc xung đột này có thể trở thành chất xúc tác làm xói mòn sự thống trị của petrodollar và đánh dấu sự khởi đầu của petroyuan,” bà Mallika Sachdeva, một chiến lược gia tại ngân hàng Đức, đã viết trong một ghi chú, dẫn các nguồn tin truyền thông cho biết Iran đang cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nếu các khoản thanh toán dầu mỏ được thực hiện bằng nhân dân tệ. Trung Quốc, đối tác lâu năm của Iran, cũng là khách hàng mua dầu lớn nhất của quốc gia này.

Liên quan đến xung đột ở Eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải trọng yếu, chiếm khoảng 20% xuất khẩu dầu và khí toàn cầu.

Việc cản trở tàu dầu qua eo biển Hormuz do xung đột đã khiến thị trường lo ngại về nguồn cung, đẩy giá dầu tăng mạnh (~>100 USD/thùng) và khiến các nước mua dầu lớn buộc phải tìm giải pháp khác cho thanh toán.

Điều này tạo áp lực phi USD hóa trong thương mại dầu khi các nước phải cân nhắc phương thức và đồng tiền thanh toán mới.

Điểm mấu chốt của triển vọng tài chính và tiền tệ toàn cầu

Gắn với xu hướng de-dollarization (phi USD hóa)

Xung đột này không phải là nguyên nhân duy nhất suy yếu petrodollar — trước đây Iran và Nga đã bán dầu bằng các đồng tiền khác (ví dụ euro), cho thấy xu hướng phi USD hóa đã bắt đầu từ lâu.

Nhưng trong bối cảnh chiến tranh, tình hình có thể tăng tốc, khi các nước xuất khẩu dầu bắt đầu cân nhắc thanh toán bằng các đồng tiền khác như đồng yuan Trung Quốc hoặc đồng rupee Ấn Độ thay vì USD — điều có ảnh hưởng lớn đến thị trường ngoại hối và dự trữ quốc tế nếu bền vững.

Ảnh hưởng tới hệ thống tài chính rộng hơn

European Central Bank cảnh báo rằng xung đột Iran có thể gây áp lực căng thẳng hệ thống trong tài chính toàn cầu — tận gốc từ thị trường năng lượng, tín dụng đến dự trữ ngoại hối — nếu nó kéo dài.

Nếu xu hướng này bền vững, nó có thể ảnh hưởng sâu rộng đến vai trò của USD trong dự trữ và thị trường tài chính toàn cầu, mặc dù quá trình thay đổi này có thể rất dài.

Ý kiến trái chiều về tác động lên USD

Không phải tất cả chuyên gia đều cho rằng petroyuan sẽ phá hủy hoàn toàn vai trò của USD:

Một số bình luận từ giới kinh tế cho rằng ngay cả nếu petrodollar suy yếu ở thị trường dầu mỏ, USD vẫn giữ lợi thế trong thanh toán tài chính và dự trữ quốc tế, và petroyuan khó có thể lật đổ vị trí của USD trong ngắn hạn do quy mô thị trường và các ràng buộc chính sách tiền tệ.

Điều này phản ánh rằng ngay cả khi xu hướng phi USD hóa diễn ra, sự chuyển đổi thực tế có thể chậm và phức tạp, còn phụ thuộc vào độ tin cậy và tính mở của thị trường tài chính Trung Quốc.

Thiên Vân, theo Bloomberg, Deutsche Bank Research, Reuters, Fortune