Dự án Đại sứ quán Trung Quốc tại London bị đưa ra tòa Anh

Một tổ chức đại diện cư dân sống gần khu đất dự kiến xây dựng đại sứ quán – khu vực Royal Mint Court (Tòa nhà Xưởng đúc tiền Hoàng gia Anh cũ) – đã yêu cầu tiến hành xem xét tư pháp, đặt câu hỏi về tính hợp pháp trong quá trình chính phủ Anh phê duyệt dự án. Tòa Thượng thẩm Anh dự kiến bắt đầu phiên xem xét tư pháp vào ngày 14/7.

Theo tờ Sunday Mail, Đại sứ quán Trung Quốc tại London đã gửi thư tới Thẩm phán Lieven, người phụ trách vụ việc, thông báo sẽ không tham gia quá trình xét xử. Động thái này đã vấp phải chỉ trích từ nhiều chính trị gia Anh, những người cho rằng Bắc Kinh đang “coi thường quy trình tư pháp của Anh”.

Theo luật pháp Anh, bị đơn trong vụ xem xét tư pháp này là chính phủ Anh. Ngay cả khi Đại sứ quán Trung Quốc không tham gia, phiên tòa vẫn sẽ được tiến hành. Các tòa án Anh cũng không thể buộc đại sứ quán phải ra hầu tòa do cơ quan này có thể viện dẫn quyền miễn trừ ngoại giao.

Nếu thẩm phán phán quyết có lợi cho nhóm cư dân, quá trình phê duyệt của chính phủ Anh có thể bị xác định là trái pháp luật, đồng nghĩa với việc dự án xây dựng đại sứ quán sẽ không thể khởi công hợp pháp.

Nghị sĩ Anh chỉ trích Bắc Kinh

Cựu lãnh đạo Đảng Bảo thủ Iain Duncan Smith nói với Sunday Mail rằng việc Đại sứ quán Trung Quốc phớt lờ quy trình tư pháp của Anh là hành động “bắt nạt”.

Ông cho rằng thái độ của Bắc Kinh đã cho thấy “bộ mặt thật của họ”, đồng thời mô tả đây là “một chính quyền tàn bạo và ngạo mạn”. Theo ông, chính phủ Anh đã quá mềm yếu khi đồng ý cho Trung Quốc xây dựng đại sứ quán trên một khu đất mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt.

Nghị sĩ Bảo thủ Tom Tugendhat cũng chỉ trích mô hình chính trị của Trung Quốc.

Ông nói: “Trong hệ thống đảng – nhà nước của Trung Quốc, quyền hành pháp không chịu bất kỳ sự kiểm soát nào. Họ không thể hiểu được khái niệm rằng quyết định của chính phủ có thể bị tòa án chặn lại. Đó là lý do vì sao họ phớt lờ luật pháp của chúng ta.”

Ông tiếp tục nhận định: “Việc họ từ chối tham gia vụ kiện cho thấy Anh không thể kỳ vọng họ sẽ tôn trọng các quy trình của chúng ta hoặc thực hiện bất kỳ cam kết nào. Bất kể họ gây ra tổn hại gì cho chúng ta hay cho cư dân quanh đại sứ quán, họ cũng sẽ viện dẫn quyền miễn trừ ngoại giao để hành động theo ý mình.”

Tranh cãi về quy trình phê duyệt

Đầu năm nay, Hiệp hội Cư dân Royal Mint Court đã huy động được hơn 200.000 bảng Anh thông qua hình thức gây quỹ cộng đồng để theo đuổi vụ kiện.

Năm 2018, Thủ tướng khi đó là Boris Johnson đã gửi thư cho Đại sứ quán Trung Quốc, đồng ý chỉ định khu Royal Mint Court là “cơ sở ngoại giao”.

Nhóm cư dân cho rằng việc chính phủ trao quy chế ngoại giao cho khu đất trước khi dự án được cấp giấy phép quy hoạch đã vi phạm nguyên tắc độc lập, khách quan và bán tư pháp của luật quy hoạch Anh.

Năm 2018, Trung Quốc đã mua khu đất Royal Mint Court đối diện Tower of London với giá khoảng 225 triệu bảng Anh và lên kế hoạch xây dựng một khu đại sứ quán quy mô lớn với hơn 200 phòng.

Dự án từ lâu đã gây nhiều tranh cãi. Chính quyền địa phương Tower Hamlets từng hai lần từ chối cấp phép xây dựng do lo ngại cơ sở này có thể trở thành “ổ gián điệp” của Trung Quốc và các tầng hầm bí mật có thể bị sử dụng để theo dõi hoặc gây áp lực đối với những người bất đồng chính kiến gốc Hoa.

Ngoài ra, khu đất còn nằm gần các tuyến cáp dữ liệu quan trọng kết nối khu tài chính City of London với Canary Wharf.

Tuy nhiên, vào tháng 1 năm nay, chính phủ Công đảng của Thủ tướng Keir Starmer đã phê duyệt dự án trước chuyến thăm Trung Quốc của ông. Quyết định này bị nhiều nghị sĩ Bảo thủ chỉ trích là đặt lợi ích thương mại với Bắc Kinh lên trên các vấn đề an ninh quốc gia.

Lo ngại về hoạt động gián điệp

Đầu tháng 6, nhiều hãng truyền thông Anh đưa tin một camera giấu kín đã được phát hiện bên trong một tòa nhà chính phủ tại Whitehall, nơi đặt trụ sở của nhiều cơ quan quan trọng như Bộ Nội vụ và Bộ Nhà ở, Cộng đồng và Chính quyền địa phương (MHCLG).

Đáng chú ý, MHCLG là cơ quan tham gia quá trình xem xét và phê duyệt dự án đại sứ quán Trung Quốc.

Hiện chưa rõ camera này được lắp đặt khi nào và bằng cách nào, nhưng vụ việc đã làm dấy lên thêm những lo ngại về nguy cơ hoạt động tình báo liên quan đến dự án “siêu đại sứ quán”.

Nghị sĩ Đảng Bảo thủ Alex Burghart nói với Telegraph: “Đây là một vụ việc cực kỳ nghiêm trọng và cần phải được điều tra ngay lập tức.”

Trong khi đó, lãnh đạo đảng cánh hữu Advance UK, Ben Habib, viết trên mạng xã hội X: “Nếu Whitehall còn không thể bảo vệ an toàn cho chính trần nhà của mình, công chúng lấy cơ sở gì để tin rằng các bộ trưởng có thể bảo vệ an ninh quốc gia của Anh?”

Bất chấp những tranh cãi, Văn phòng Thủ tướng Anh tại Downing Street ngày 9/6 khẳng định việc phát hiện camera bí mật không làm thay đổi quyết định phê duyệt dự án đại sứ quán Trung Quốc tại London.