Hai thượng nghị sĩ Mỹ yêu cầu ông Musk bảo toàn hồ sơ Starlink

Hai thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Mỹ Jeanne Shaheen và Chris Coons yêu cầu Elon Musk bảo toàn hồ sơ của SpaceX liên quan đến các đợt hạn chế Starlink và Starshield tại Ukraine, đồng thời xác nhận bằng văn bản trước ngày 30/11.

Tờ Wall Street Journal đưa tin về bức thư dài 4 trang này hôm thứ Sáu, sau khi xem được nội dung thư. Bà Shaheen, thượng nghị sĩ bang New Hampshire, là thành viên cấp cao nhất của Đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, trong khi ông Coons đại diện cho bang Delaware.

Bức thư yêu cầu bảo toàn toàn bộ tài liệu liên quan đến những lần dịch vụ bị hạn chế hoặc gián đoạn, từ ngày 13 đến 24/10 và lần gần nhất vào hôm thứ Năm (12/11).

Các hồ sơ cần được bảo toàn phải bao gồm toàn bộ tài liệu từ ngày 1/9, trong đó có các trao đổi về hoạt động của Starlink và Starshield tại Ukraine, cũng như các cuộc liên lạc giữa ông Musk và lãnh đạo SpaceX với Nhà Trắng và Lầu Năm Góc.

Kyiv Post cho biết yêu cầu còn bao gồm các trao đổi nội bộ, hợp đồng, hồ sơ kỹ thuật, nhật ký hoạt động mạng, những lần thay đổi phần mềm, chỉ thị vận hành và tài liệu xác định ai đã phê duyệt hoặc thực hiện các đợt hạn chế. Danh sách này cũng bao gồm liên lạc của SpaceX với giới chức Mỹ, nhà chức trách Ukraine và mọi trao đổi có liên quan với các quan chức Nga.

Theo hãng tin Reuters, trước ngày 30/11, ông Musk phải gửi văn bản xác nhận rằng “mọi biện pháp cần thiết để bảo toàn hồ sơ đã được thực hiện”. Trang tin Kyiv Independent cho biết trong cùng thời hạn, SpaceX cũng phải trả lời những câu hỏi mà các nghị sĩ đưa ra trong quá trình giám sát.

Trong thư, hai thượng nghị sĩ viết rằng các đợt hạn chế hồi tháng 10 và tháng 11 làm dấy lên “khả năng đáng lo ngại rằng những lỗ hổng này vẫn tồn tại ngay cả trong các hệ thống mà Chính phủ Mỹ dựa vào”. Họ cho rằng những sự việc này đặt ra “những câu hỏi nghiêm túc” về quyền kiểm soát của SpaceX đối với các hệ thống liên lạc thiết yếu cho an ninh quốc gia, đồng thời chỉ trích quy trình ra quyết định “thiếu minh bạch” của công ty.

SpaceX phủ nhận có thay đổi, trách nhiệm vẫn còn tranh cãi

Starshield là dịch vụ liên lạc vệ tinh của SpaceX dành cho mục đích quân sự, phát triển trên nền tảng công nghệ Starlink. Quân đội Ukraine sử dụng hệ thống này để liên lạc ở tiền tuyến và điều khiển UAV, kể cả các loại UAV dùng để đánh chặn UAV tấn công của Nga.

Hôm thứ Năm, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Starshield một lần nữa bị áp giới hạn tốc độ 161 km/h (100 dặm/giờ) dọc tiền tuyến và tại các vùng lãnh thổ bị Nga chiếm đóng. Tuy nhiên, SpaceX lập tức bác bỏ thông tin này, khẳng định với trang tin Axios: “Thông tin này không đúng. Không có thay đổi nào.”

Đến thứ Sáu, ông Zelensky cho biết giới hạn này vẫn được duy trì: “Các vùng lãnh thổ Ukraine đang bị chiếm đóng vẫn thuộc về chúng tôi. Đó là lãnh thổ có chủ quyền của chúng tôi. Việc áp đặt giới hạn tốc độ tại đó là một tín hiệu rất xấu”. Ông cảnh báo việc hạn chế có nguy cơ phát đi thông điệp rằng Washington nhìn nhận các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng theo một cách khác.

Các bên vẫn tranh cãi về việc ai chịu trách nhiệm cho những đợt hạn chế này. Hôm 14/10, ông Musk viết trên mạng X rằng Starshield thuộc sở hữu và chịu sự kiểm soát của Chính phủ Mỹ, mọi giới hạn về tốc độ hoặc cách sử dụng đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là tổng thống quyết định. Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết quyền quyết định việc Ukraine được sử dụng dịch vụ này thuộc về SpaceX và ông Musk.

Dịch vụ được khôi phục hôm 24/10. Đến cuối tháng đó, phía Ukraine cho biết Starlink và Starshield đã hoạt động bình thường trở lại.

Các nghị sĩ lưỡng đảng yêu cầu giải trình

Tại Hạ viện, hai hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ lên án những đợt hạn chế mới. Đó là ông Gregory Meeks, thành viên cấp cao nhất của phe thiểu số tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, và ông Adam Smith, người giữ chức vụ tương tự tại Ủy ban Quân vụ Hạ viện.

“Những hạn chế có chủ đích trước đây đối với việc Ukraine sử dụng Starshield đã góp phần gây thương vong cho dân thường và khiến trẻ em Ukraine thiệt mạng,” hai ông viết trong tuyên bố chung.

Theo hai ông, mọi hạn chế đều cản trở Ukraine bảo vệ người dân, củng cố vị thế của Tổng thống Nga Vladimir Putin trên bàn đàm phán và tạo điều kiện cho Nga tiếp tục củng cố quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ có chủ quyền của Ukraine. Hai nghị sĩ gọi những đợt hạn chế mới là “không thể chấp nhận” nếu được xác nhận, đồng thời cho biết hai ủy ban sẽ tiếp tục yêu cầu câu trả lời và buộc những người chịu trách nhiệm phải giải trình.

Trong một tuyên bố riêng, bà Shaheen cùng Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Thom Tillis yêu cầu Washington và SpaceX khôi phục khả năng sử dụng Starshield cho Ukraine. “Quốc hội phải xác định ai đã ra lệnh hoặc phê duyệt những đợt gián đoạn này và buộc những người chịu trách nhiệm phải giải trình,” hai thượng nghị sĩ viết.

Nhóm nghị sĩ lưỡng đảng ủng hộ Ukraine tại Quốc hội Mỹ, gồm 105 hạ nghị sĩ, cũng yêu cầu làm rõ trách nhiệm và khôi phục ngay quyền truy cập Starlink cho Ukraine.

Xem thêm: