Mỹ gia tăng sức ép lên Cuba, Castro có thể đối mặt nguy cơ bị truy tố

Sau khi Mỹ lật đổ chính quyền Nicolás Maduro tại Venezuela, gia tăng chiến dịch chống chính quyền Iran và cắt đứt các tuyến cung cấp nhiên liệu cho Cuba, quốc đảo Caribe này đang đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử. Cuba hiện rơi vào tình trạng gần như cạn kiệt nhiên liệu. Đồng thời, xuất hiện thông tin cho rằng chính phủ Mỹ sắp truy tố hình sự lãnh đạo Đảng Cộng sản Cuba Raul Castro.

Dù chính quyền Cuba nhiều năm qua luôn tuyên bố không đe dọa Mỹ, giới chức nước này vẫn liên tục phát đi các thông điệp cứng rắn, thông qua hệ thống tuyên truyền để lan truyền những luận điệu như “chế độ Cuba rất mạnh” hay “Mỹ đang đàn áp Cuba”.

Mỹ gia tăng sức ép với Cuba

Nhiều ý kiến cho rằng Cuba đang đóng vai trò như “con ngựa thành Troy” của Trung Quốc tại Tây Bán Cầu. Quốc gia này không chỉ cho phép Trung Quốc duy trì các trạm nghe lén tại Bejucal và nhiều khu vực khác, mà còn để Bắc Kinh tiếp tục mở rộng các cơ sở huấn luyện quân sự.

Ngoài ra, Cuba còn duy trì quan hệ mật thiết với Iran và bị cáo buộc cung cấp nơi trú ẩn cũng như hỗ trợ các hoạt động của Hezbollah tại Lebanon. Vì vậy, Nhà Trắng gần đây đã viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế để áp đặt các biện pháp trừng phạt toàn diện hơn đối với chính quyền Cuba, nhằm cắt đứt liên hệ của nước này với quốc tế trong các lĩnh vực quốc phòng, khai khoáng, tài chính và an ninh.

Ngày 14/5, Giám đốc CIA John Ratcliffe cùng nhiều quan chức Mỹ đã đến Havana nhằm gia tăng sức ép với Cuba. CIA cho biết chuyến đi nhằm “trực tiếp truyền đạt thông điệp của Tổng thống Trump”, rằng Mỹ nghiêm túc xem xét các vấn đề kinh tế và an ninh liên quan đến Cuba, nhưng điều kiện tiên quyết là Havana phải có “những thay đổi mang tính căn bản”.

Đáp lại, ngày 15/5, đại diện Cuba tại Mỹ Lianys Torres Rivera tuyên bố Cuba sẽ giữ vững “lằn ranh đỏ” và đã chuẩn bị đối phó với khả năng Mỹ tiến hành tấn công quân sự. Bà cũng nhấn mạnh rằng “nền độc lập của Cuba không thể đem ra thương lượng”.

Khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng

Sau khi Mỹ bắt giữ Maduro vào đầu tháng 1, tiếp quản ngành dầu mỏ Venezuela và phong tỏa các tuyến cung cấp dầu cho Cuba, nguồn cung năng lượng của Havana gần như bị cắt đứt hoàn toàn. Gần đây, giới chức Cuba thừa nhận nguồn dầu và diesel trong nước đã cạn kiệt.

Quan chức năng lượng Vicente de la O Levy cho biết Cuba hiện gần như không còn nhiên liệu để sử dụng, lưới điện quốc gia ở trong “tình trạng nguy cấp”. Tình trạng cắt điện luân phiên diễn ra thường xuyên, có nơi mất điện tới 22 giờ mỗi ngày.

Ngày 13/5, ông thừa nhận lượng 730.000 thùng dầu Nga viện trợ hồi tháng 3 đã sử dụng hết. Ông cảnh báo rằng khi mùa hè đến gần, nhu cầu điện năng tăng cao có thể khiến cuộc khủng hoảng năng lượng thêm nghiêm trọng.

Ông cũng cho biết Cuba đang tìm cách nhập khẩu nhiên liệu, nhưng chiến sự Mỹ – Israel với Iran khiến eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm các cuộc đàm phán trở nên khó khăn hơn.

Về phía Mỹ, Bộ Ngoại giao tuyên bố Washington sẵn sàng dỡ bỏ trừng phạt kinh tế và cung cấp gói viện trợ nhân đạo trị giá 100 triệu USD thông qua Giáo hội Công giáo và các tổ chức độc lập đáng tin cậy, với điều kiện Cuba thực hiện cải cách chính trị và kinh tế.

Ngày 8/5, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Cuba đã từ chối khoản viện trợ 100 triệu USD mà Mỹ đề nghị để tái thiết sau bão Melissa. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez Parrilla đã bác bỏ thông tin này.

Người dân Cuba bất mãn

Tình trạng thiếu điện nghiêm trọng đã gây làn sóng bất mãn lớn trong xã hội Cuba. Người dân tại Havana xuống đường biểu tình, hô vang khẩu hiệu “Hãy bật điện lên”. Trước đó đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình chống chính phủ cộng sản, thậm chí có người đốt trụ sở đảng cộng sản vào ban đêm.

Trên mạng xã hội, người dân Cuba cũng liên tục chỉ trích Tổng thống Miguel Díaz-Canel và các quan chức chính phủ, cho thấy sự mất niềm tin sâu sắc vào chế độ.

Ngày 14/5, Díaz-Canel đăng trên nền tảng X rằng việc thiếu điện là hậu quả của “cuộc chiến kinh tế” và “sự đàn áp năng lượng” từ Mỹ. Ông cũng đổ lỗi cho các nhóm đối lập trong nước, cáo buộc “các lực lượng cực hữu” đang thao túng chính sách đối với Cuba.

Bài đăng này lập tức vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội. Nhiều người dân cho rằng ngay cả khi Cuba từng nhận được lượng dầu lớn từ Venezuela và Mexico, tình trạng mất điện vẫn diễn ra nghiêm trọng, đồng thời cáo buộc giới lãnh đạo cộng sản đã bán lậu nguồn dầu này.

Nhiều cư dân mạng cho rằng vấn đề mất điện không phải do thiếu dầu, mà do nạn tham nhũng và trộm cắp của chính quyền. Họ cho rằng Venezuela từng rất giàu dầu mỏ nhưng vẫn mất điện, chứng minh rằng các chế độ cộng sản chỉ biết áp bức dân chúng và đổ lỗi cho bên ngoài.

Mỹ có thể truy tố Raul Castro

Trong bối cảnh làn sóng bất mãn trong nước gia tăng và chính quyền Cuba chịu áp lực lớn, Mỹ không chỉ dùng biện pháp kinh tế mà còn chuẩn bị mở rộng sang mặt trận pháp lý.

Ba nguồn tin tiết lộ hôm thứ Sáu (15/5) rằng Bộ Tư pháp Mỹ đang chuẩn bị khởi tố cựu Chủ tịch Cuba Raul Castro. Ông Raul Castro năm nay 94 tuổi, là em trai của cố lãnh tụ Fidel Castro.

Các công tố viên liên bang Mỹ đã xem xét nhiều cáo buộc tiềm năng, trong đó có vai trò của Raul Castro trong vụ quân đội Cuba bắn hạ máy bay của tổ chức lưu vong Brothers to the Rescue năm 1996 khiến 4 người thiệt mạng, bao gồm 3 công dân Mỹ.

Nếu đại bồi thẩm đoàn phê chuẩn hồ sơ truy tố, thông báo chính thức có thể được công bố ngay trong tuần tới. Trước đó, nhiều chính trị gia Cộng hòa tại miền nam bang Florida đã kêu gọi mở lại cuộc điều tra về vụ việc này.