Mỹ hỗ trợ thuốc thử nghiệm cho Congo để ứng phó dịch Ebola

Hôm thứ Ba (23/6), người phát ngôn Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) cho biết Washington đã cung cấp một loại kháng thể thử nghiệm cho Cộng hòa Congo để phục vụ thử nghiệm lâm sàng, nhằm ứng phó với đợt bùng phát dịch Ebola đang lan rộng tại nước này. Động thái này cho thấy Mỹ đã thay đổi lập trường trước đó, vốn chỉ cho phép công dân Mỹ sử dụng loại thuốc này.

Trong bối cảnh Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) bị cắt giảm quy mô, nguồn viện trợ của Mỹ dành cho Congo cũng đã giảm mạnh. Hiện Washington đang tích cực hỗ trợ Congo chống dịch, nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát Ebola trên diện rộng.

Người phát ngôn Bộ Y tế Mỹ từ chối bình luận về số lượng thuốc sẽ được cung cấp, chỉ cho biết qua email rằng loại thuốc này sẽ được dùng theo cơ chế “sử dụng nhân đạo” tại Congo và để thúc đẩy các thử nghiệm lâm sàng ở khu vực bùng phát dịch. Người phát ngôn cũng cho biết dữ liệu thử nghiệm sẽ hữu ích cho quá trình đánh giá của cơ quan quản lý Mỹ trong tương lai, cũng như việc xem xét phê duyệt thuốc.

Đợt bùng phát Ebola mới nhất là do virus hiếm gặp chủng Bundibugyo gây ra, khác với chủng Zaire từng gây ra 16 đợt bùng phát trước đó tại Congo.

Hiện chưa có vắc xin hay thuốc đặc trị nào được chứng minh có thể điều trị chủng Bundibugyo, do các vắc xin và thuốc trước đây đều được phát triển nhằm vào chủng Zaire.

Virus Bundibugyo đã gây ra hơn 1.000 ca bệnh tại Congo, trong đó có hơn 250 ca tử vong. Nước láng giềng Uganda cũng đã ghi nhận một số ca mắc và tử vong.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nói với Reuters rằng các loại thuốc kháng thể thử nghiệm và những liệu pháp khác do công ty Mapp Biopharmaceutical sản xuất đang trên đường vận chuyển tới khu vực.

Đây là lần đầu tiên Chính phủ Mỹ trực tiếp ủng hộ việc sử dụng liệu pháp kháng thể MBP134 do Mapp Biopharmaceutical phát triển cho người dân Congo. Trước đó, Mỹ từng cho biết chỉ những công dân Mỹ được đánh giá là có nguy cơ cao sau khi tiếp xúc với virus mới được phép sử dụng liệu pháp thử nghiệm này.

Thử nghiệm dự kiến bắt đầu trong vài tuần tới

MBP134 được kỳ vọng sẽ là một trong những loại thuốc đầu tiên được thử nghiệm trong đợt bùng phát này. WHO đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng đối với đợt dịch này hơn một tháng trước, trở thành đợt bùng phát Ebola lớn thứ ba từng được ghi nhận.

Dù nhu cầu về thuốc đang rất cấp bách, WHO cho rằng các liệu pháp thử nghiệm và vắc xin cần phải trải qua thử nghiệm lâm sàng trước khi được sử dụng rộng rãi. WHO cũng cho biết việc phát triển và sản xuất vắc xin cần được kiểm tra về tính an toàn và các tác dụng phụ tiềm ẩn trước khi có thể dùng tại các điểm nóng dịch bệnh ở Congo.

Các nhà khoa học tham gia thử nghiệm thuốc của Mapp Biopharmaceutical và Gilead Sciences cho biết các liệu pháp kháng virus sẽ bắt đầu được triển khai trong vài tuần tới.

Ông Richard Hatchett, Giám đốc điều hành Liên minh Đổi mới Sẵn sàng Ứng phó Dịch bệnh (CEPI), cho biết trong một cuộc phỏng vấn rằng giai đoạn thử nghiệm đầu tiên có thể bắt đầu vào tháng 7, nhiều khả năng tại Anh hoặc Uganda.

CEPI đến nay đã hỗ trợ bốn ứng viên vắc xin; trong đó, những vắc xin có khả năng sớm bước vào thử nghiệm nhất là vắc xin do Đại học Oxford và Viện Huyết thanh Ấn Độ phối hợp phát triển, cùng vắc xin mRNA do hãng Moderna của Mỹ phát triển.

Một quan chức cấp cao của một tổ chức vắc xin quốc tế cho biết các thử nghiệm sớm nhất có thể bắt đầu vào tháng tới, nhưng nhiều khả năng sẽ không diễn ra ở Congo. Ông giải thích rằng xung đột tại địa phương, sự thiếu tin tưởng của người dân đối với chính phủ và các tập tục địa phương đã khiến các vụ tấn công nhằm vào nhân viên y tế và lực lượng chống dịch xảy ra thường xuyên, làm cho việc thử nghiệm lâm sàng và ngăn chặn dịch bệnh gặp nhiều khó khăn.

Thử nghiệm thuốc của Mapp và Gilead

WHO cho biết MBP134 của Mapp Biopharmaceutical sẽ được thử nghiệm cùng với thuốc kháng virus remdesivir của Gilead, còn gọi là Veklury, để đối phó với virus Ebola chủng Bundibugyo.

MBP134 là tổ hợp của hai kháng thể đơn dòng, được phân lập chủ yếu từ những người sống sót sau đợt dịch Ebola ở Tây Phi giai đoạn 2013–2016.

Hiện MBP134 đã được chứng minh có thể bảo vệ hiệu quả chồn sương và khỉ rhesus macaque khỏi ba chủng virus Ebola, bao gồm cả Bundibugyo, nên được xem là một ứng viên điều trị hàng đầu.

WHO và các nhà khoa học liên quan cho biết một loại kháng virus khác của Gilead là obeldesivir cũng sẽ được thử nghiệm như một phương án phòng ngừa tiềm năng, có thể bắt đầu ngay trong tháng này. Công ty này cho biết đã sẵn sàng đáp ứng nhu cầu đối với cả hai loại thuốc.

WHO và Mapp Biopharmaceutical cho biết các ủy ban đạo đức và cơ quan quản lý của Congo và Uganda đang xem xét kế hoạch thử nghiệm. Các thử nghiệm trước đây cho thấy những liệu pháp này an toàn, nhưng vẫn chưa có dữ liệu về hiệu quả trên người đối với virus Ebola chủng Bundibugyo.