Mỹ mở rộng trừng phạt nhằm vào Bắc Kinh trước chuyến thăm của ông Trump

Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ thăm Trung Quốc vào ngày 14/5. Trong tuần lễ trước chuyến công du này, các biện pháp trừng phạt của Washington đối với Bắc Kinh đã được mở rộng từ các lĩnh vực thương mại, công nghệ và năng lượng sang cả chuỗi cung ứng quân sự và lĩnh vực dữ liệu ảnh vệ tinh. Ngày 2/5, Bộ Thương mại Trung Quốc lần đầu tiên viện dẫn cái gọi là “Luật chống trừng phạt nước ngoài” để đáp trả.

Ngày 8/5 (thứ Sáu), Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ thông báo trừng phạt 10 cá nhân và pháp nhân vì trợ giúp Iran mua sắm trang bị quân sự, trong đó có nhiều doanh nghiệp đặt tại Trung Quốc Đại Lục và Hồng Kông. Phía Mỹ cáo buộc họ hỗ trợ Tehran tiếp cận vũ khí và nguyên vật liệu để sản xuất máy bay không người lái cảm tử dòng Shahed và tên lửa đạn đạo. Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng trừng phạt ba công ty Trung Quốc cung cấp ảnh vệ tinh cho Iran.

Trước đó, cuối tháng 4, OFAC đã tuyên bố trừng phạt 5 nhà máy lọc dầu tư nhân độc lập (teapot refiners) của Trung Quốc vì các cơ sở này mua dầu Iran trong thời gian dài, gián tiếp bơm tiền cho nền “chuyên chế” ở Tehran. Ngày 2/5, Bộ Thương mại Trung Quốc lần đầu kích hoạt “Luật chống trừng phạt nước ngoài”, yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không được tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ đối với 5 nhà máy lọc dầu độc lập này. Tuy nhiên, theo Bloomberg và Reuters, các cơ quan giám sát tài chính ở Bắc Kinh đã khuyến nghị các ngân hàng thương mại lớn trong nước tạm thời ngừng cấp khoản vay mới cho 5 nhà máy lọc dầu nói trên, tạo nên thế “nói một đằng, làm một nẻo” so với lập trường công khai của Bộ Thương mại.

Trừng phạt lan sang chuỗi cung ứng vũ khí và ảnh vệ tinh

Trong thông cáo ngày 8/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói: “Khi những thành viên còn lại trong hàng ngũ chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo bị dồn vào chân tường trên một con tàu đang chìm, chiến dịch ‘Cơn thịnh nộ kinh tế’ (Economic Fury) của Bộ Tài chính sẽ không hề nương tay.”

“Dưới sự lãnh đạo dứt khoát của Tổng thống Trump, chúng tôi sẽ tiếp tục thực thi các biện pháp nhằm bảo vệ an ninh nước Mỹ và trừng trị mọi cá nhân, tổ chức nước ngoài cung cấp vũ khí cho quân đội Iran sử dụng để tấn công binh sĩ Mỹ,” ông nhấn mạnh.

Trong thông báo ngày 8/5, OFAC cho biết Công ty TNHH Thương mại Quốc tế Yushita Thượng Hải (Yushita Shanghai International Trade Co. Ltd.) bị coi là “đơn vị điều phối” của Trung tâm Tiến bộ và Phát triển Iran (CDPI). CDPI là tên gọi mới của “Trung tâm Đổi mới và Hợp tác Công nghệ” (CITC) của Iran – một thực thể đã bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt theo Sắc lệnh Hành pháp 13382 từ tháng 6/2012, với cáo buộc điều phối các hoạt động mua sắm công nghệ quốc phòng của Iran. CITC từng tìm cách mua vũ khí từ Trung Quốc, bao gồm cả hệ thống phòng không vác vai.

Doanh nghiệp HK Hesin Industry Co. Limited ở Hồng Kông và Armory Alliance LLC tại Belarus bị Mỹ chỉ ra là các trung gian mua sắm, đóng vai trò che giấu danh tính người hưởng lợi cuối cùng là phía Iran.

Tại Trung Quốc Đại Lục, Hitex Insulation Ningbo Co. Ltd. (Công ty Cách nhiệt Hitex Ninh Ba) bị cáo buộc cung cấp cho Iran vật liệu phục vụ chương trình tên lửa đạn đạo, bao gồm sợi carbon, vải cấu trúc dạng tổ ong và nhiều loại nguyên liệu hàng không vũ trụ khác trị giá hàng triệu USD. Bộ Tài chính cho biết Hitex cung cấp (hoặc tìm cách cung cấp) các vật liệu trên cho PESC – một đơn vị trong Bộ Quốc phòng Iran chịu trách nhiệm về dự án tên lửa – cuối cùng phục vụ Cục Tác chiến Không gian – Hàng không thuộc IRGC. Giám đốc và người đại diện pháp luật của Hitex là Lý Căn Bình (Li Genping) cũng bị đưa vào danh sách trừng phạt, vì vai trò phụ trách điều phối, mua sắm và quản lý tài chính cho công ty.

Ngày 8/5, Bộ Ngoại giao Mỹ đồng thời công bố trừng phạt ba công ty Trung Quốc: Meentropy Technology (còn gọi là MizarVision, Công ty Công nghệ Meentropy Hàng Châu), Earth Eye (Công ty Khoa học – Công nghệ Không gian Mộc Mỹ Tinh Không Bắc Kinh) và Chang Guang Satellite Technology (Công ty Công nghệ Vệ tinh Trường Quang).

Ba doanh nghiệp này bị cáo buộc đã cung cấp ảnh vệ tinh hỗ trợ Iran tiến hành các đòn tấn công quân sự nhằm vào các căn cứ Mỹ tại Trung Đông trong thời gian diễn ra “Chiến dịch Cơn thịnh nộ sử thi”. Bộ Ngoại giao khẳng định bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào quân nhân Mỹ và lực lượng đồng minh đều sẽ bị đáp trả thích đáng.

Trừng phạt các nhà máy lọc dầu tư nhân độc lập: nguy cơ bị nâng cấp

Trong thông cáo khác ngày 7/5, OFAC cho biết Mỹ sẵn sàng trừng phạt bất kỳ doanh nghiệp nước ngoài nào hỗ trợ các hoạt động thương mại bất hợp pháp của Iran, bao gồm cả các hãng hàng không. Nếu cần, Washington có thể áp dụng trừng phạt thứ cấp đối với các tổ chức tài chính nước ngoài tiếp tay cho các hoạt động này, trong đó có các định chế liên quan tới các nhà máy lọc dầu tư nhân ở Trung Quốc.

Nhóm nhà máy lọc dầu tư nhân độc lập của Trung Quốc bị nêu tên bao gồm: Hengli Petrochemical (Dalian) Refinery, Công ty TNHH Hóa dầu Shandong Shouguang Luqing, Tập đoàn Hóa dầu Shandong Jincheng, Tập đoàn Hóa công Hebei Xinhai và Công ty TNHH Hóa công Shandong Shengxing. Hengli là nhà máy lọc dầu độc lập lớn thứ hai Trung Quốc; 4 doanh nghiệp còn lại là các nhà máy tư nhân quy mô vừa và nhỏ.

Mỹ sử dụng trừng phạt thứ cấp để gây sức ép lên các bên thứ ba – những người tuy không phải đối tượng trừng phạt trực tiếp nhưng vẫn hỗ trợ các hoạt động bị trừng phạt của Iran. Công cụ này cho phép Washington:

• Đóng băng tài sản bằng USD của đối tượng bị trừng phạt.
• Cấm họ tiếp cận hệ thống thanh toán bằng đồng đô la Mỹ.
• Ngăn các công ty Mỹ làm ăn với họ.
• Đẩy họ ra khỏi hệ thống SWIFT hoặc các hạ tầng tài chính quốc tế khác.

Trong thông cáo ngày 24/4, Bộ Tài chính Mỹ nêu rõ các nhà máy lọc dầu tư nhân này của Trung Quốc “tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc duy trì nền kinh tế dầu mỏ của Iran”. Những nhà máy này đã mua một phần lớn lượng dầu thô của Tehran, trở thành nguồn thu quan trọng cho chính quyền và quân đội Iran.

Hiện Bộ Tài chính Mỹ vẫn theo đuổi chính sách “áp lực tối đa” với Iran, khóa chặt khả năng gây quỹ, luân chuyển và hồi hương nguồn tiền của chế độ. Chiến dịch “Cơn thịnh nộ kinh tế” đã khiến Iran mất đi hàng chục tỉ USD doanh thu dầu mỏ dự kiến. Ngày 7/5, Bộ Tài chính nhắc lại: bất kỳ cá nhân, tổ chức hay tàu biển nào hỗ trợ các giao dịch dầu mỏ hoặc hàng hóa bất hợp pháp của Iran qua các kênh thương mại, tài chính bí mật đều đối mặt với nguy cơ bị Mỹ trừng phạt.

Ngày 2/5, Bộ Thương mại Trung Quốc lần đầu tiên viện dẫn “Luật chống trừng phạt nước ngoài”, chính thức yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không được tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ đối với 5 nhà máy lọc dầu tư nhân, đồng thời cấm công dân Trung Quốc phối hợp với OFAC. Đây là lần đầu Bắc Kinh sử dụng văn bản này để trực diện đối đầu với cơ chế trừng phạt thứ cấp của Mỹ.

Tuy nhiên, theo Bloomberg và Reuters, cơ quan giám sát tài chính Trung Quốc đã âm thầm khuyến nghị các ngân hàng quốc doanh lớn tạm dừng cấp khoản vay mới cho 5 nhà máy lọc dầu nói trên – bước đi cho thấy dù công khai phản đối, Bắc Kinh trên thực tế vẫn phải thận trọng trước rủi ro bị trừng phạt thứ cấp, và mâu thuẫn giữa thông điệp chính trị và động thái tài chính thực tế ngày càng lộ rõ.