Nhật Bản khai thác đất hiếm dưới đáy biển, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc

Trong những năm gần đây, ĐCSTQ liên tục sử dụng đất hiếm như một công cụ gây sức ép đối với bên ngoài, hạn chế xuất khẩu các khoáng sản then chốt, làm dấy lên lo ngại của nhiều quốc gia về an ninh chuỗi cung ứng. Để giảm sự phụ thuộc vào nguồn đất hiếm từ Trung Quốc, Chính phủ Nhật Bản đang đẩy nhanh việc phát triển tài nguyên đất hiếm dưới đáy biển gần đảo Minamitorishima thuộc quần đảo Ogasawara, dự kiến sớm nhất vào năm 2027 sẽ bắt đầu thử nghiệm ở quy mô công nghiệp, với mục tiêu mỗi ngày khai thác, vận chuyển và tinh luyện hơn 350 tấn bùn đáy biển.

Theo tờ Nikkei, “Trụ sở Chính sách Đại dương Toàn diện” của Chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ họp vào ngày 29/6. Tại cuộc họp, Thủ tướng Nhật Bản Takashi Sanae sẽ yêu cầu các cơ quan liên quan đẩy nhanh việc phát triển nguồn đất hiếm dưới đáy biển gần đảo Minamitorishima, đồng thời thúc đẩy phát triển các công nghệ như phương tiện không người lái trên biển và vệ tinh nhân tạo, xây dựng năng lực “Nhận thức tình hình trên biển” (MDA) hoàn thiện hơn nhằm tăng cường an ninh hàng hải và bảo đảm nguồn tài nguyên cho Nhật Bản.

Bài báo cho biết, trong những năm gần đây, ĐCSTQ liên tục hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu, gây tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó các doanh nghiệp Nhật Bản cũng bị ảnh hưởng. Gần đây, hai nhân viên của Công ty Fuji Electric của Nhật Bản đã bị phía Trung Quốc bắt giữ với cáo buộc “vi phạm quy định về buôn lậu hàng hóa cấm xuất nhập khẩu của nhà nước”. Cùng với đó, trên mạng còn lan truyền tin đồn rằng hai doanh nghiệp sản xuất hexafluoride vonfram (WF6) của Nhật Bản đã phải đóng cửa vĩnh viễn do thiếu nguồn bột vonfram từ Trung Quốc. Những diễn biến này càng làm nổi bật rủi ro từ việc ĐCSTQ sử dụng các khoáng sản then chốt để gây sức ép, đồng thời thúc đẩy Nhật Bản tăng tốc giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng.

Trước đó, tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 tổ chức ở Pháp, bà Takashi Sanae đã công khai chỉ trích ĐCSTQ sử dụng các khoáng sản then chốt như một công cụ gây sức ép, đồng thời tích cực thúc đẩy Nhật Bản hợp tác với Hoa Kỳ, châu Âu, Úc, Ấn Độ và các quốc gia có cùng quan điểm nhằm xây dựng một hệ thống cung ứng khoáng sản chiến lược mới. Việc phát triển nguồn đất hiếm trong nước cũng đã trở thành một trong những chiến lược quan trọng của Nhật Bản nhằm tăng cường an ninh kinh tế.

Chính phủ Nhật Bản đã đưa phát triển tài nguyên biển vào danh sách 17 lĩnh vực chiến lược trọng điểm quốc gia, đồng thời lên kế hoạch đến năm 2040 sẽ có tổng vốn đầu tư khoảng 900 tỷ yên từ cả khu vực nhà nước và tư nhân để thúc đẩy khai thác các nguồn tài nguyên biển như đất hiếm và các kết hạch mangan.

Tháng 2 năm nay, tàu thăm dò biển sâu Chikyu của Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Khoa học – Công nghệ Biển Nhật Bản (JAMSTEC) đã hoàn thành thành công hoạt động khai thác thử đất hiếm dưới đáy biển ở độ sâu khoảng 6.000 mét gần đảo Minamitorishima. Mục tiêu của chính phủ là sau năm tài khóa 2028 sẽ đưa hoạt động khai thác vào thương mại. Nếu kế hoạch được triển khai thuận lợi, Nhật Bản sẽ lần đầu tiên sở hữu một nguồn cung đất hiếm quy mô lớn do chính mình kiểm soát, qua đó nâng cao đáng kể năng lực tự chủ về nguồn cung các khoáng sản chiến lược, có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh kinh tế quốc gia.

Theo bài báo, ban đầu Nhật Bản dự kiến sẽ tiếp tục mở rộng các thử nghiệm công nghệ vào khoảng năm 2027, nhưng hiện nay nhiều khả năng sẽ sớm chuyển sang giai đoạn kiểm chứng ở quy mô công nghiệp. Hiện hoạt động vẫn chủ yếu là khai thác thử với quy mô nhỏ; ở giai đoạn tiếp theo, Nhật Bản sẽ xác minh khả năng cung ứng ổn định nguyên liệu cho các ngành sản xuất như ô tô, đồng thời xây dựng hệ thống vận chuyển và tinh luyện có hiệu suất cao, đủ sức cạnh tranh về chi phí, chuẩn bị cho hoạt động sản xuất thương mại trong tương lai.

Bên cạnh việc phát triển đất hiếm dưới đáy biển, chính quyền của bà Takashi Sanae cũng sẽ đẩy nhanh việc phát triển các phương tiện không người lái trên biển và công nghệ giám sát đại dương, tận dụng các công nghệ tiên tiến như vệ tinh để tăng cường năng lực nhận thức tình hình trên biển.

Chính phủ Nhật Bản cũng có kế hoạch đến năm 2040 đầu tư khoảng 1,2 nghìn tỷ yên để phát triển các công nghệ liên quan như phương tiện không người lái trên biển và MDA, đồng thời thông qua hoạt động mua sắm của chính phủ để thúc đẩy nhu cầu thị trường, thu hút thêm doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư, qua đó đẩy nhanh sự phát triển của các ngành công nghiệp liên quan.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với các quốc gia có cùng quan điểm, cung cấp dịch vụ nhận thức tình hình trên biển cho các khu vực như Đông Nam Á, cùng bảo đảm an ninh các tuyến hàng hải trọng yếu, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như cáp thông tin liên lạc ngầm xuyên quốc gia dưới đáy biển, không ngừng nâng cao năng lực bảo đảm an toàn cho cơ sở hạ tầng trọng yếu và chuỗi cung ứng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.