Ông Cooper: Quân đội Mỹ phá hủy 90% sức mạnh Iran, có khả năng mở lại eo biển Hormuz

Hôm thứ Năm (14/5), Tư lệnh lực lượng Mỹ tại Trung Đông, Đô đốc Brad Cooper, cho biết chỉ trong chưa đầy 40 ngày, quân đội Mỹ đã phá hủy 90% năng lực tên lửa chiến thuật và máy bay không người lái của Iran, tiêu diệt hải quân Iran, làm suy yếu sự hỗ trợ của Iran với các tổ chức khủng bố, đồng thời gián đoạn chương trình hạt nhân đang trong giai đoạn phát triển ban đầu của nước này.

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện, Đô đốc Brad Cooper cho biết: “Lực lượng quốc gia của họ đã bị Mỹ làm suy giảm nghiêm trọng trên nhiều phương diện, chúng ta đã phá hủy mọi thứ mà họ dày công xây dựng hàng chục năm và tiêu tốn hàng tỷ đô la”.

Triển khai quân và khả năng kiểm soát Hormuz

Đô đốc Cooper cùng Tư lệnh Bộ Chỉ huy Châu Phi Mỹ, Không quân Thượng tướng Dagvin Anderson, tham dự phiên điều trần về dự thảo ngân sách quốc phòng 1,5 nghìn tỷ USD cho năm tài chính 2027, đồng thời công bố báo cáo cập nhật tình hình khu vực hàng năm.

Ông cho biết, Mỹ đã triển khai hai nhóm tác chiến tàu sân bay và một lực lượng đặc nhiệm thủy quân lục chiến tại Biển Ả Rập (sắp có thêm một nhóm thứ hai), đồng thời cấm tàu vận chuyển ra khỏi eo biển Hormuz. Ông Cooper tin rằng chỉ cần được ra lệnh, Mỹ có khả năng giành lại quyền kiểm soát eo biển này, mở lại tuyến đường hàng hải quốc tế quan trọng.

“Việc này vừa có khía cạnh quân sự, vừa có khía cạnh chính sách, phần sau tôi để các nhà lãnh đạo quyết định. Nhưng về mặt quân sự, chúng ta có thể làm lại không? Chúng ta mới làm tuần trước thôi,” ông nhắc đến “Dự án Tự do” (Project Freedom), khi các tàu khu trục Mỹ hộ tống tàu mang cờ Mỹ đi qua eo biển.

Theo ông Cooper, dựa trên kinh nghiệm hơn trăm lần đi qua eo biển Hormuz, thông thường có 20-40 tàu cao tốc Iran. “Gần đây, chúng tôi chỉ thấy 2-3 tàu. Khả năng Iran phong tỏa thương mại đã giảm đáng kể, nhưng họ vẫn ra oai, điều mà các đội tàu thương mại và công ty bảo hiểm đều rõ,” ông nói.

Kiềm chế Iran bằng máy bay không người lái giá rẻ tự phát triển

Trong phiên điều trần kéo dài 140 phút (trước đó là 90 phút họp kín), ông Cooper phản bác một số phân tích từ CIA và Lầu Năm Góc, theo đó dù Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch “Cơn Thịnh nộ Sử thi”, Iran vẫn giữ 70-75% năng lực tên lửa đạn đạo.

Ông nói: “Dữ liệu đó không chính xác. Tôi ước tính chỉ 10% năng lực UAV và tên lửa Iran còn hoạt động được. Chìa khóa không chỉ là số lượng. Hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran đã bị phá hủy… họ cũng mất khả năng sản xuất bất kỳ tên lửa hay UAV nào”.

Ông thừa nhận, nhiều người hiểu sai về cuộc chiến với Iran, cho rằng Mỹ đang dùng hệ thống phòng không đắt tiền để bắn UAV giá rẻ “Shahed” của Iran. Thực tế, Mỹ đã thu được UAV “Shahed” từ Ukraine, đảo ngược kỹ thuật và sản xuất phiên bản tấn công một lần (suicide drone) giá rẻ, rẻ hơn UAV Iran.

“Việc dùng hệ thống phòng thủ giá trị cao để đánh mục tiêu rẻ đã qua. Chúng tôi dùng UAV tấn công giá rẻ để buộc Iran phải dùng vũ khí đắt đỏ hơn để phòng thủ,” ông Cooper giải thích.

Ông nhấn mạnh, Mỹ đã thay đổi đáng kể “đường cong chi phí chiến tranh”. “Mặc dù còn nhiều việc phải làm, tôi hài lòng với tình hình hiện tại,” ông Cooper nói.

Mặc dù không nêu chi tiết mức độ hợp tác UAV từ Ukraine, ông cho biết: “Chúng tôi sử dụng nhiều chiến thuật, kỹ thuật, và quy trình do Ukraine truyền đạt, giúp bảo vệ Mỹ. Hiện tất cả đồng minh đều hợp tác với Ukraine theo cách riêng”.

Ưu thế UAV và khả năng chiến đấu

Ông Cooper cho biết, chiến tranh đã khiến Lầu Năm Góc chuyển trọng tâm từ “phòng thủ UAV” sang “kiểm soát UAV”.

“Quyền chủ động UAV đã tăng đáng kể khả năng chiến đấu, triển khai nhiều năng lực tới khu vực nhanh hơn trước, nhiều năng lực đã được thử nghiệm thực chiến. Trong các phiên họp bí mật, tôi có thể trình bày chi tiết, nhưng hiện nay, chúng ta đã có khả năng chiến đấu UAV trên không, trên biển và dưới nước.”

Ông từ chối chi tiết về việc Iran từng cố phóng tên lửa liên lục địa vào căn cứ Mỹ tại đảo Diego Garcia, cách Vịnh Ba Tư 2.500 dặm, vì đây là “vấn đề mật”.

Chặn đứng chương trình vũ khí hạt nhân của Iran

Khi được hỏi về lý do phát động chiến dịch “Cơn Thịnh nộ Sử thi”, tại sao ông Trump không xin Quốc hội cấp quyền kéo dài chiến dịch này, tính hợp lý của chiến dịch và những gì có thể xảy ra tiếp theo, Đô đốc Cooper cho biết ông sẽ để chính phủ trả lời.

Ngày 13/5, Thượng viện Mỹ đã lần thứ 7 bác bỏ đề xuất nghị quyết của đảng Dân chủ theo Đạo luật Quyền Chiến tranh (War Powers Act), nhằm hạn chế quyền Tổng thống Trump tự ý phát động chiến tranh với Iran, với kết quả bỏ phiếu 50-49.

Trong cuộc bỏ phiếu này, 3 Thượng nghị sĩ Cộng hòa — Lisa Murkowski (Alaska), Rand Paul (Kentucky), Susan Collins (Maine) — cùng với tất cả Thượng nghị sĩ Dân chủ, ủng hộ nghị quyết do Thượng nghị sĩ Jeff Merkley (Oregon, Dân chủ) đề xuất.

Chính phủ lập luận rằng vì thỏa thuận ngừng bắn vô thời hạn giữa ông Trump và Tehran công bố ngày 8/4 đã chấm dứt “Chiến dịch Thịnh nộ Sử thi”, nên giới hạn 60 ngày theo Đạo luật Quyền Chiến tranh không áp dụng, và việc phong tỏa cảng Iran lần này là một hành động độc lập khác.

Đảng Dân chủ chỉ trích ông Trump phát động chiến tranh một cách tùy tiện, không có “giải pháp quân sự”, đồng thời phá hủy thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA) mà chính quyền Obama đạt được với Iran. Họ cho rằng thỏa thuận này cho phép cộng đồng quốc tế kiểm tra liệu Iran có làm giàu uranium phục vụ vũ khí hay không.

Ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018, gọi đây là “một trong những thỏa thuận tồi tệ và bất công nhất mà Mỹ từng ký”.

Thực tế, Iran cũng không thực sự tuân thủ thỏa thuận, nhiều lần từ chối thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và nhân sự Mỹ về việc làm giàu uranium. Israel cũng xác nhận qua tình báo rằng Iran nhiều năm qua chưa bao giờ từ bỏ phát triển vũ khí hạt nhân.

Ông Cooper: Giới hạn trách nhiệm nhưng hành động cần thiết

Trước những nghi vấn của đảng Dân chủ, Cooper đáp rằng các vấn đề trên không thuộc trách nhiệm của ông, nhưng theo quan sát của Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM), ngoài việc ngăn Iran tấn công Mỹ và tài sản Mỹ suốt nhiều thập niên, đồng thời kìm hãm chương trình hạt nhân phát triển nhanh, gần như không còn lựa chọn nào khác.

Ông đưa ra ví dụ: “Chỉ trong 30 tháng trước khi chiến dịch ‘Cơn Thịnh nộ Sử thi’ bắt đầu, các tổ chức khủng bố do Iran hỗ trợ đã tiến hành hơn 350 cuộc tấn công vào binh sĩ và nhân viên ngoại giao Mỹ… làm gần 200 người bị thương và 4 quân nhân Mỹ tử vong”.

Ông cũng chỉ ra, sau khi Mỹ và Israel tiến hành đòn đánh vào cơ sở phát triển hạt nhân Iran tháng 6/2025 — chỉ vài tuần sau khi ông được xác nhận làm Tư lệnh CENTCOM — Iran đã triển khai số lượng lớn lực lượng tên lửa để bảo vệ các cơ sở này.

“Khoảng từ tháng 11-12 năm ngoái, chúng tôi nhận thấy Iran tăng cường năng lực và ý định sản xuất tên lửa đạn đạo. Vì nhiệm vụ hàng đầu là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, tôi tập trung vấn đề này mỗi ngày,” ông Cooper nói, đồng thời nhấn mạnh cần hành động khẩn cấp để giảm thiểu “rủi ro cực kỳ lớn với đối tác và chính chúng ta”.

Ông từ chối tiết lộ thông tin về nơi có thể cất giấu uranium làm giàu của Iran, cũng như không trả lời câu hỏi nếu Tehran không giao uranium, Mỹ có cân nhắc điều quân vào lấy hay không. Ông Cooper nhấn mạnh, bất kể đàm phán Mỹ-Iran ra sao, CENTCOM sẽ tiếp tục gây áp lực buộc Iran nhượng bộ.

Tiêu diệt hải quân Iran, phá vỡ mạng lưới hỗ trợ khủng bố

“Nhiệm vụ quân sự trong Chiến dịch ‘Cơn Thịnh nộ Sử thi’ từ đầu đến cuối rất rõ ràng: làm suy yếu khả năng của Iran trong việc thể hiện sức mạnh đối với các nước láng giềng và lợi ích của Mỹ,” ông Cooper nói, đồng thời khẳng định Iran hiện không còn hải quân.

“Theo đánh giá của tôi, hải quân Iran sẽ không thể tái thiết trong 5-10 năm tới. Nhiều người trong đây đến từ các bang đóng tàu. Đóng tàu là công việc phức tạp, nếu thiếu nền công nghiệp đóng tàu cơ bản, việc này còn khó hơn. Theo quan điểm chuyên môn, hải quân Iran không thể phục hồi trong một thế hệ,” ông nói.

Iran cũng không thể có khả năng triển khai sức mạnh quân sự ra ngoài biên giới, hay hỗ trợ các nhóm khủng bố ở Iraq, Syria, Lebanon, Yemen hay các khu vực khác.

“Ngay lúc chúng ta ngồi đây, không còn tài nguyên hay trang bị nào từ Iran chảy sang Hamas, Hezbollah hay lực lượng Houthi,” ông Cooper khẳng định. “Chúng ta đã đạt tất cả mục tiêu đề ra.”