Quốc hội Peru khởi động luận tội tổng thống sau bê bối gặp bí mật doanh nhân Trung Quốc

Quốc hội Peru hôm thứ Năm (12/2) đã chính thức thu thập đủ chữ ký để khởi động thủ tục tranh luận về kiến nghị bãi nhiệm và khiển trách Tổng thống lâm thời José Jerí, người mới nắm quyền được bốn tháng, hiện phải đối mặt với bước ngoặt lớn trong sự nghiệp chính trị vì bê bối gặp gỡ bí mật với doanh nhân Trung Quốc.

Theo hồ sơ Quốc hội, sau khi kiến nghị bãi nhiệm được đệ trình hợp lệ, trong vòng 15 ngày, Chủ tịch Quốc hội buộc phải triệu tập ông Jerí ra điều trần tại nghị trường. Trước khi bỏ phiếu, ông sẽ bị các nghị sĩ chất vấn công khai; nếu kiến nghị được thông qua, ông không chỉ mất chức tổng thống mà còn bị tước chức Chủ tịch Quốc hội trước đây, trở lại làm nghị sĩ.

Vụ việc, được truyền thông đặt tên là “Chifagate” (tạm dịch “cổng nhà hàng Trung Quốc”), bắt nguồn từ việc ông Jerí bị ghi hình nhiều lần tiếp xúc riêng với doanh nhân người Hoa Dương Chí Hoa (Zhihua Yang) mà không hề được ghi vào lịch làm việc chính thức. Ông Jerí cho rằng kiến nghị bãi nhiệm là âm mưu của phe đối lập nhằm “phá hoại sự ổn định của chính phủ và can thiệp vào cuộc tổng tuyển cử toàn quốc dự kiến diễn ra ngày 12/4”.

Diễn biến bê bối: từ áo hoodie đến bữa tối bí mật

Bê bối khởi nguồn từ tối 26/12 năm ngoái, khi camera an ninh ghi lại cảnh ông Jerí mặc áo hoodie, đi chiếc xe chuyên dụng của tổng thống mang biệt danh “El Cofre” (Chiếc Két Sắt) tới một nhà hàng Trung Quốc ở Lima để dự cuộc gặp kín với Dương Chí Hoa. Đi cùng ông còn có Bộ trưởng Nội vụ Vicente Tiburcio.

Sau đó, ngày 6/1 năm nay, ông Jerí lại bị phát hiện đeo kính đen, xuất hiện tại một siêu thị do Dương điều hành, nơi khi đó đã bị lệnh đóng cửa vì vi phạm quy định. Trước áp lực dư luận dâng cao, ông đã lên truyền hình cuối tháng Một để xin lỗi công khai. Theo đó, ông thừa nhận “đã mắc lỗi” khi chọn cách thức gặp gỡ kín đáo như vậy với một doanh nhân và xin lỗi vì đã gây ra “nghi ngờ và hoang mang” trong công chúng. Dù vậy, ông vẫn phủ nhận mọi hành vi yêu cầu bất hợp pháp hay trao đổi lợi ích.

Nghi án gói thầu 33 triệu USD

Ban đầu, ông Jerí nói với báo chí các cuộc gặp nhằm bàn về “sự kiện hữu nghị Peru–Trung Quốc” dự kiến diễn ra tại dinh tổng thống ngày 1/2; vài ngày sau, ông lại đổi lời, nói rằng mình chỉ là khách mời tham dự một hoạt động riêng tư, chứ không phải người yêu cầu sắp xếp cuộc gặp. Văn phòng Công tố đã mở cuộc điều tra sơ bộ đối với ông về hành vi “lợi dụng ảnh hưởng” (influence peddling).

Dư luận nghi ngờ các cuộc gặp kín có liên quan tới một kế hoạch mua sắm hệ thống giám sát trên xe buýt công cộng trị giá 112 triệu sol Peru (khoảng 33 triệu USD), với mục tiêu lắp đặt camera trên 8.000 xe buýt. Dù Bộ Giao thông nói đề án này chưa được phê duyệt và “không liên quan” tới Dương, nhưng trong bối cảnh Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Peru, vụ việc đã trở thành phép thử lớn đối với tính liêm chính của nhà nước.

Vòng xoáy thay đổi lãnh đạo kéo dài

Việc ông Jerí lên nắm quyền vốn dĩ đã là sản phẩm của tình trạng bất ổn kéo dài. Tháng 10/2025, Tổng thống Dina Boluarte bị Quốc hội phế truất với lý do “mất năng lực đạo đức vĩnh viễn” sau khi bị chỉ trích không kiềm chế được làn sóng tội phạm bạo lực; khi đó, Chủ tịch Quốc hội José Jerí được đưa lên làm tổng thống lâm thời, chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử mới.

Kể từ năm 2016 đến nay, Peru đã chứng kiến bảy đời tổng thống lần lượt tuyên thệ nhậm chức, chính trường rơi vào vòng xoáy thay đổi lãnh đạo gần như liên tục. Dù một số nghị sĩ tỏ ý do dự với đề xuất bãi nhiệm do lo ngại tác động tới sự ổn định trước cuộc bầu cử tháng Tư, bê bối “Chifagate” rõ ràng đã phủ thêm một lớp mây mù lên bức tranh chính trị vốn đã chao đảo của Peru.