Triều Tiên bỏ “chủ nghĩa xã hội” khỏi hiến pháp: Giới phân tích nói gì?

Trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục leo thang, truyền thông Mỹ bất ngờ tiết lộ một phần công nghệ tên lửa đạn đạo mà Iran hiện sử dụng có nguồn gốc từ Triều Tiên. Gần đây, Triều Tiên triệu tập Hội nghị Nhân dân Tối cao và loại bỏ cụm từ “chủ nghĩa xã hội” khỏi tên gọi hiến pháp, động thái này đã gây chú ý. Phân tích cho rằng, yếu tố then chốt của chế độ Triều Tiên vẫn nằm ở mô hình cai trị thực tế chứ không phải tên gọi; về đối ngoại, tình trạng quan hệ Triều–Trung và Triều–Mỹ không có thay đổi.

Giải thích của chuyên gia: Điều chỉnh tên gọi không đồng nghĩa thay đổi chế độ

Từ ngày 22 đến 23/3/2026, kỳ họp thứ nhất của Hội nghị Nhân dân Tối cao khóa 15 của Triều Tiên được tổ chức tại Bình Nhưỡng, Kim Jong-un tái đắc cử Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ lần thứ ba. Đồng thời, Triều Tiên đổi tên “Hiến pháp xã hội chủ nghĩa Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên” thành “Hiến pháp Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên”.

Đáng chú ý là, dù cụm từ “chủ nghĩa xã hội” đã bị loại khỏi tên hiến pháp, nhưng trong các phát biểu chính thức vẫn nhiều lần đề cập đến việc xây dựng “chủ nghĩa xã hội”. Giới bên ngoài nhìn chung cho rằng thay đổi chủ yếu nằm ở cấp độ tên gọi, chứ không trực tiếp tuyên bố chuyển hướng chế độ.

Trên thực tế, điều chỉnh này không phải đột ngột. Theo báo Chosun Ilbo của Hàn Quốc từ năm 2009, khi sửa hiến pháp năm đó, Triều Tiên đã xóa bỏ cụm từ “chủ nghĩa cộng sản”. Bài báo dẫn lời một người trong truyền thông Triều Tiên cho biết khi đó lãnh đạo tối cao Kim Jong-il đã nói rõ rằng ông không nắm chắc về chủ nghĩa cộng sản, muốn thử chủ nghĩa xã hội.

Tuy nhiên, chuyên gia bình luận về vấn đề Trung Quốc Vương Hách tiết lộ trong cuộc phỏng vấn với The Epoch Times rằng, giới lãnh đạo cấp cao của ĐCSTQ đa số cho rằng chế độ Triều Tiên là “xác sống chính trị”, không thể tiến hành cải cách thực chất, chớ nên coi trọng “trò chơi chữ” này của Kim Jong-un.

Ông Vương Hách cho biết, trước đây Triều Tiên mượn danh chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa xã hội làm lớp vỏ hợp pháp cho chế độ, nay điều chỉnh tên gọi mang nhiều hàm ý chiến lược hơn. Ông nói: “Tiêu chuẩn để đánh giá hướng đi thực sự của Triều Tiên là xem họ có tôn trọng nhân quyền hay không, có tiến hành cải cách thực chất hay không.”

Triều Tiên là chế độ do Liên Xô hậu thuẫn sau Chiến tranh Thế giới thứ 2. Nhà nghiên cứu cao cấp Thẩm Minh Thất của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan cho biết với The Epoch Times rằng, sau khi ông Kim Il-sung qua đời, Kim Jong-il không thúc đẩy xây dựng chủ nghĩa xã hội mà tiếp tục củng cố quyền lực độc tài của gia tộc Kim.

Ông nói: “Triều Tiên từ lâu đã phát triển thành chế độ chuyên chế cha truyền con nối lấy gia tộc Kim làm trung tâm, có khoảng cách với nguyên tắc lãnh đạo tập thể mà chủ nghĩa xã hội hay cộng sản nhấn mạnh.” Hiện nay ông Kim Jong-un tích cực đào tạo con gái kế vị, nhấn mạnh tính chính thống của “huyết thống Bạch Đầu Sơn”, cho thấy sự lo lắng và cấp bách cao độ về việc kế thừa quyền lực.

Ông Thẩm Minh Thất tiếp tục chỉ ra, nếu tiếp tục giữ tên “chủ nghĩa xã hội” thì dễ bị bên ngoài chất vấn “không đúng với thực tế”, việc xóa bỏ này phần nào phản ánh sự điều chỉnh phù hợp với thực tế, chẳng hạn nhằm làm dịu lập trường đối địch của phương Tây.

Phân tích: Trung–Triều không có tình hữu nghị thực sự, vẫn duy trì cảnh giác cao

Cùng lúc Triều Tiên sửa hiến pháp, Kim Jong-un tái đắc cử Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ. Lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình ngày 26/3 gửi điện chúc mừng ông Kim Jong-un, gọi tình hữu nghị Trung–Triều là “tài sản quý giá”. Ngày 27/3, ông Kim Jong-un đáp lại, nói quan hệ truyền thống Trung–Triều đã “được nâng lên tầm cao mới”.

Tuy nhiên, ông Vương Hách chỉ ra rằng: “Giữa các nhà độc tài không có tình hữu nghị thực sự, chỉ có lợi ích và nghi kỵ.” Hai bên khi cùng đối mặt áp lực từ Mỹ sẽ “liên kết”, nhưng vẫn duy trì cảnh giác cao với nhau.

Theo quan sát của ông, sau khi lên nắm quyền, trong thời gian dài ông Tập Cận Bình tránh né ông Kim Jong-un, hai người chậm trễ không gặp nhau, cho đến khi ông Donald Trump gặp ông Kim Jong-un, ông Tập mới buộc phải để ông Kim thăm Trung Quốc. Tháng 9/2025, ông Kim Jong-un hiếm hoi gặp ông Tập Cận Bình tại Bắc Kinh lần đầu sau hơn sáu năm và tham dự lễ duyệt binh của ĐCSTQ.

Luật sư nhân quyền người Trung Quốc tại Mỹ Ngô Thiệu Bình hồi tưởng rằng, sau khi lên nắm quyền, Kim Jong-un đã thanh trừng hàng loạt thế lực thân ĐCSTQ và còn cho người ám sát anh trai Kim Jong-nam – người được ĐCSTQ hậu thuẫn, làm sâu sắc thêm mâu thuẫn và khiến ảnh hưởng của ĐCSTQ đối với Triều Tiên suy giảm đáng kể.

Ông Thẩm Minh Thất cho biết thêm, trước đây ĐCSTQ chủ trương phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên, không muốn Triều Tiên phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, khi ông Tập Cận Bình ngày càng cần dựa vào Triều Tiên để đối trọng với Mỹ, thái độ đối với việc Triều Tiên tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân cũng dần trở nên ngầm chấp nhận.

Ngoài ra, Triều Tiên tăng cường hợp tác quân sự với Nga, phát triển tên lửa đạn đạo, gây áp lực cho ĐCSTQ. Trong khi đó, việc ĐCSTQ tích cực lôi kéo Hàn Quốc lại khiến Triều Tiên bất an.

Ông Thẩm Minh Thất bổ sung, mặc dù tồn tại mâu thuẫn lâu dài về chiến lược và lợi ích, Triều Tiên vẫn phụ thuộc vào sự hỗ trợ kinh tế then chốt từ ĐCSTQ.

Hồi tháng Ba, Reuters đưa tin thương mại giữa Trung Quốc và Triều Tiên trong hai tháng đầu năm 2026 tăng 22% so với cùng kỳ, đồng thời chỉ rõ Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Triều Tiên.

Triều Tiên phát triển vũ khí hạt nhân để duy trì chế độ, Mỹ muốn hạn chế nhưng chưa đạt đột phá thực chất

Ở cấp độ quốc tế, vị thế chiến lược của Triều Tiên vẫn gắn chặt với vấn đề hạt nhân. Trong nhiệm kỳ đầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ba lần gặp ông Kim Jong-un; Triều Tiên cam kết thúc đẩy phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên, còn phía Mỹ đưa ra bảo đảm an ninh. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán sau đó không đạt tiến triển thực chất.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng, những cuộc gặp này “thực tế không thay đổi lộ trình tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân của Triều Tiên”.

Theo ước tính năm 2025 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Triều Tiên đã sở hữu khoảng 50 đầu đạn hạt nhân và có đủ vật liệu phân hạch để sản xuất thêm tối đa 40 đầu đạn. Ông Thẩm Minh Thất nhận định điều này khiến Mỹ phải đối mặt chi phí chiến lược cao hơn khi xử lý vấn đề Triều Tiên.

Ông phê phán rằng ông Kim Jong-un thà để người dân chịu đói, binh lính gầy yếu, còn hơn từ bỏ việc duy trì chế độ: “Ông ta cho rằng chỉ cần nắm vũ khí hạt nhân thì các nước khác sẽ không dám dùng biện pháp quân sự đối phó với Triều Tiên, từ đó chế độ có thể tiếp tục ổn định.”

Nhà nghiên cứu cao cấp Kibum Han của Viện Nghiên cứu Chiến lược Osan (Hàn Quốc) cũng đồng tình. Gần đây ông tiết lộ rằng trong bài phát biểu ngày 23 tại Hội nghị Nhân dân Tối cao, ông Kim Jong-un đã tăng cường luận điệu chống Mỹ và nhấn mạnh “đấu tranh thù địch” với Hàn Quốc, nhằm hợp thức hóa chiến lược phát triển song song vũ khí hạt nhân và vũ khí thông thường, đồng thời tuyên bố sẽ “tiếp tục củng cố vị thế quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân của Triều Tiên”. “38North” là nền tảng nghiên cứu về Triều Tiên thuộc Trung tâm Stimson của Mỹ.

Xung đột Mỹ, Israel với Iran: Vũ khí Triều Tiên hỗ trợ Iran

Theo Fox News Digital ngày 30/3 dẫn lời chuyên gia, một phần công nghệ tên lửa đạn đạo được sử dụng trong các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ Mỹ và các nước láng giềng trong chiến sự Iran có nguồn gốc từ sự hỗ trợ và chuyển giao của Triều Tiên.

Bài báo cho biết, ông Bechtol, chuyên gia hàng đầu nghiên cứu quan hệ “Iran–Triều Tiên” nhận định rằng hệ thống tên lửa quy mô lớn của Iran là sản phẩm do chế độ Triều Tiên – quốc gia bị Mỹ liệt vào danh sách hỗ trợ khủng bố – xây dựng, và hai bên phối hợp chặt chẽ, quan hệ mật thiết.

Ông chỉ ra: “Các tên lửa đạn đạo tầm ngắn mà Iran dùng để tấn công căn cứ Mỹ và các nước Ả Rập lân cận, bao gồm một hệ thống then chốt ‘QIAM’, Triều Tiên đã chuyển giao lượng lớn năng lực liên quan cho Iran, và hiện chúng ta đang thấy kết quả của điều đó trong cuộc chiến này.”

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, Iran là “quốc gia tài trợ khủng bố số một thế giới”, và cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động đã bước sang tuần thứ năm.

Ông Bechtol cho biết thêm, hợp tác giữa Triều Tiên và Iran bao gồm hệ thống vũ khí, công nghệ và trao đổi nhân sự: “Triều Tiên là bên bán, Iran là bên mua”. Sự hợp tác quân sự này khiến ảnh hưởng của Triều Tiên trong các vấn đề an ninh toàn cầu vượt xa quy mô kinh tế trong nước của họ.

Ông Thẩm Minh Thất bổ sung rằng ý thức hệ không còn là tiêu chuẩn phân chia phe phái. Nga không phải là quốc gia xã hội chủ nghĩa nhưng vẫn hợp tác với Triều Tiên, Trung (ĐCSTQ) và Iran để đối phó Mỹ; những quốc gia này được gọi là “trục ma quỷ”, và sự hợp tác của họ dựa trên lợi ích riêng chứ không phải gắn hệ tư tưởng hay quan niệm lên ai. Vì vậy, ngay cả khi tên hiến pháp của Triều Tiên được điều chỉnh, vai trò của nước này trong phe liên quan cũng sẽ không thay đổi.