Đề xuất ưu đãi thuế với tàu thuyền không người lái, miễn thuế 5 năm cho dự án hàng hải xanh

Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) đề xuất nhiều chính sách ưu đãi thuế, phí và đầu tư nhằm phát triển đội tàu hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi xanh và ứng dụng công nghệ mới.

• Quân đội Mỹ: Tiêm kích bắn đuôi tàu hàng cờ Panama cố vượt phong tỏa Iran

• Tàu Ấn Độ bị vật thể bay đánh trúng ngoài khơi Oman, 1 thủy thủ thiệt mạng

Hợp nhất hai luật thành một bộ luật

Sáng 11/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Dự thảo được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004. Văn bản mới gồm 21 chương, 318 điều, giảm khoảng 30% tổng số điều so với hai luật hiện hành.

Một trong những mục tiêu chính là thống nhất khung pháp lý về quản lý, đầu tư, khai thác kết cấu hạ tầng, vận tải và dịch vụ hàng hải, đường thủy nội địa. Các quy định về phân loại tàu thuyền, đăng ký, đăng kiểm và trách nhiệm của thuyền viên cũng được sửa đổi theo hướng đồng bộ hơn.

Dự thảo đề xuất thay khái niệm “phương tiện thủy nội địa” bằng “tàu sông”, đồng thời tăng cường xã hội hóa hoạt động đăng kiểm thông qua các tổ chức được công nhận.

Về cải cách thủ tục, khi bộ luật và các văn bản hướng dẫn được ban hành, dự kiến có 54 thủ tục hành chính được bãi bỏ, các thủ tục còn lại được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa. Dự thảo cũng đề xuất cắt giảm 7 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Đề xuất ưu đãi thuế cho tàu thuyền không người lái

Điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là chính sách ưu đãi đối với tổ chức, cá nhân đầu tư đóng mới hoặc hoán cải tàu sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo, công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tàu thuyền không người lái.

Các đối tượng này được đề xuất hưởng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng. Mức ưu đãi, thời hạn áp dụng sẽ do Chính phủ quy định căn cứ vào loại tàu, mức độ ưu tiên và khả năng cân đối nguồn lực Nhà nước.

Theo định nghĩa trong dự thảo, tàu thuyền không người lái là phương tiện vận hành bằng hệ thống điều khiển từ xa hoặc tự động, không có hoặc chỉ có một phần thuyền viên trên tàu.

Đối với các dự án chuyển đổi xanh trong lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, Chính phủ đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm kể từ khi dự án hoàn thành và đi vào hoạt động.

Những dự án này còn được đề xuất miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, linh kiện, vật tư và phương tiện chuyên dùng mà trong nước chưa sản xuất được, phục vụ hình thành tài sản cố định hoặc trực tiếp cho hoạt động của dự án.

Tàu sử dụng năng lượng sạch được đề xuất miễn nhiều loại phí

Bên cạnh ưu đãi thuế, dự thảo đưa ra chính sách hỗ trợ đối với tàu sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo hoặc công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải.

Cụ thể, các phương tiện này được đề xuất miễn phí đăng ký, lệ phí trước bạ khi đăng ký lần đầu và phí trọng tải trong 5 năm kể từ ngày đăng ký.

Đối với lĩnh vực đào tạo nhân lực, Chính phủ đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 10 năm đối với thu nhập từ hoạt động đào tạo, huấn luyện và sát hạch thuyền viên, tính từ thời điểm cơ sở được cấp phép.

Các tổ chức đào tạo cũng được đề xuất ưu tiên tiếp cận tín dụng để đầu tư, nâng cấp trang thiết bị và hưởng ưu đãi thuế khi mua sắm thiết bị phục vụ đào tạo.

Những chính sách này hướng tới khuyến khích doanh nghiệp đổi mới đội tàu, giảm tiêu hao năng lượng, hạn chế phát thải và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hàng hải.

Đề xuất miễn tiền thuê đất cho nhà đầu tư cảng chiến lược

Dự thảo còn bổ sung cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược vào các dự án cảng biển, cảng thủy nội địa và hạ tầng logistics quy mô lớn.

Những dự án được ưu tiên gồm bến cảng quan trọng trong hệ thống cảng biển quốc gia, đầu mối vận tải và logistics, cảng thủy nội địa đầu mối vùng, khu liên hợp và trung tâm công nghiệp tàu thủy quy mô lớn.

Các cảng cạn, trung tâm logistics và dự án hạ tầng có yêu cầu cao về công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng hoặc phát triển xanh cũng thuộc nhóm được xem xét ưu tiên.

Để thu hút nguồn lực, Chính phủ đề xuất miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước và tiền sử dụng khu vực biển đối với nhà đầu tư chiến lược thực hiện các dự án thuộc danh mục ưu tiên.

Ngoài ra, doanh nghiệp đầu tư xây dựng, kinh doanh cảng thủy nội địa; cơ sở đóng mới, hoán cải, nâng cấp, sửa chữa tàu thuyền và một số cơ sở đào tạo nhân lực được đề xuất miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước trong 10 năm.

Dự thảo đồng thời bổ sung tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, quy định điều kiện, nghĩa vụ và cơ chế giám sát quá trình thực hiện dự án.

Hướng tới phát triển công nghiệp tàu thủy và hạ tầng xanh

Không chỉ tập trung vào ưu đãi thuế, dự thảo còn định hướng phát triển công nghiệp hàng hải theo chuỗi giá trị. Trong đó, công nghiệp tàu thủy giữ vai trò trọng tâm, công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp công nghệ hàng hải là những cấu phần bổ trợ.

Mục tiêu là hình thành chuỗi cung ứng trong nước từ thiết kế, sản xuất, đóng mới đến sửa chữa, bảo dưỡng tàu thuyền; đồng thời phát triển vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghệ phục vụ ngành.

Các cơ chế thí điểm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kỹ thuật mới cũng được đề xuất, tạo điều kiện thử nghiệm giải pháp hiện đại trước khi triển khai rộng rãi.

Về quy hoạch, dự thảo bổ sung tầm nhìn dài hạn 100 năm đối với kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn. Đây là định hướng chiến lược, không thay thế thời kỳ quy hoạch 10 năm và tầm nhìn 30 năm theo pháp luật về quy hoạch.

Chính sách ưu đãi vẫn cần được đánh giá tác động

Tại báo cáo thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành sự cần thiết hợp nhất hai luật thành một bộ luật, đồng thời ủng hộ việc bổ sung các chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển hàng hải và đường thủy nội địa.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý các cơ chế ưu đãi mới có thể tác động đáng kể đến nguồn thu ngân sách Nhà nước. Chính phủ cần báo cáo cấp có thẩm quyền, đánh giá đầy đủ tác động tài chính và khả năng huy động nguồn lực trước khi quyết định.

Theo đề nghị của Chính phủ, Quốc hội sẽ cho ý kiến về dự án Bộ luật tại Kỳ họp thứ hai và dự kiến xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ ba vào tháng 5/2027.

Như vậy, các chính sách miễn, giảm thuế đối với tàu không người lái, tàu sử dụng năng lượng sạch và dự án hàng hải xanh hiện vẫn là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đã được áp dụng. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy hiện đại hóa đội tàu và phát triển hạ tầng giao thông thủy trong thời gian tới.