Việt Nam có thể quan sát nguyệt thực toàn phần Trăng máu ngày 3/3

Ngày 3/3 sẽ xảy ra hiện tượng nguyệt thực toàn phần, còn gọi là Trăng máu. Việt Nam là một trong số ít quốc gia có thể quan sát được pha toàn phần của hiện tượng này.

• “Siêu trăng máu” ngày 26/5 báo trước điềm đại hung?

Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), phần bóng tối của Trái Đất che phủ phần lớn Mặt Trăng, với đường kính phần nằm trong vùng bóng tối vượt quá toàn bộ đường kính Mặt Trăng. Toàn bộ Mặt Trăng cũng nằm trong vùng bóng nửa tối của Trái Đất. 

Tại thời điểm cực đại, tâm Mặt Trăng lệch khoảng 0,38 bán kính Trái Đất về phía Nam so với tâm vùng bóng tối. Hiện tượng xảy ra chỉ 6,7 ngày sau thời điểm Trái Đất gần Mặt Trời nhất và 6,9 ngày trước khi Trái Đất ở xa Mặt Trời nhất, nên kích thước biểu kiến của Mặt Trăng trên bầu trời gần bằng mức trung bình.

Theo thống kê của Time and Date, khoảng 5,58 tỷ người trên thế giới (tương đương 69% dân số) có thể quan sát ít nhất một phần pha nửa tối, 2,5 tỷ người (30,8% dân số) quan sát được toàn bộ các pha, và khoảng 176 triệu người (2,2% dân số) quan sát được từ đầu đến cuối hiện tượng. Năm 2026 có hai lần nguyệt thực: một lần toàn phần ngày 3/3 và một lần một phần ngày 28/8. 

Tại Việt Nam, người quan sát chỉ có thể xem được lần toàn phần ngày 3/3, còn lần ngày 28/8 diễn ra khi Mặt Trăng nằm dưới đường chân trời nên không quan sát được.

Mặt Trăng mọc ở hướng 83 độ vào khoảng 17 giờ 58 phút, chỉ 6 phút trước khi pha toàn phần bắt đầu. Do đó, người quan sát gần như chỉ bắt đầu xem được khi pha toàn phần đã khởi diễn. Trước thời điểm đó, Mặt Trăng nằm dưới đường chân trời. 

Khi Mặt Trăng mới mọc, do ảnh hưởng của khí quyển, tầm nhìn xung quanh và độ sáng thấp của Mặt Trăng trong giai đoạn đầu pha toàn phần khiến việc định vị khó khăn hơn.

Chi tiết các pha quan sát như sau:

• 15 giờ 44 phút 25 giây: Nguyệt thực nửa tối bắt đầu (Mặt Trăng còn dưới chân trời).
• 16 giờ 50 phút 07 giây: Nguyệt thực một phần bắt đầu (Mặt Trăng còn dưới chân trời).
• 17 giờ 58 phút: Mặt Trăng bắt đầu mọc.
• 18 giờ 04 phút 34 giây: Nguyệt thực toàn phần bắt đầu.
• 18 giờ 33 phút 46 giây: Nguyệt thực đạt cực đại.
• 19 giờ 02 phút 49 giây: Nguyệt thực toàn phần kết thúc.
• 20 giờ 17 phút 15 giây: Nguyệt thực một phần kết thúc.
• 21 giờ 23 phút 06 giây: Nguyệt thực nửa tối kết thúc.

Người quan sát ở Việt Nam có thể theo dõi nguyệt thực trong khoảng 3 giờ 25 phút, bao gồm pha toàn phần kéo dài 58 phút 15 giây. Nếu tính từ pha một phần bắt đầu đến pha một phần kết thúc, thời lượng là 3 giờ 27 phút 15 giây. Toàn bộ quá trình nguyệt thực kéo dài 5 giờ 38 phút 41 giây.

Trong lần nguyệt thực này, người quan sát có cơ hội chứng kiến hiện tượng selenelion hiếm gặp, khi cùng lúc thấy Mặt Trời và Mặt Trăng. Tại TP.HCM, Mặt Trăng mọc lúc 17 giờ 58 phút và Mặt Trời lặn lúc 18 giờ 03 phút.

Để quan sát hiệu quả, người xem nên chọn nơi thoáng đãng với đường chân trời phía Đông không bị che khuất. Có thể sử dụng ứng dụng như Stellarium hoặc Star Walk 2 để hỗ trợ định vị Mặt Trăng trong pha toàn phần. Nếu bỏ lỡ hiện tượng này, lần nguyệt thực toàn phần tiếp theo tại Việt Nam sẽ diễn ra vào ngày 31/12/2028.