Bài viết “Lòng người hướng ác” đăng trên Caixin lan truyền rộng, bị xóa tức thì

Bài viết “Lòng người hướng ác” đăng trên tờ Caixin của Trung Quốc Đại Lục gần đây đã nhanh chóng bị xóa và gây nhiều chú ý. Bài viết chỉ ra rằng các vụ bạo lực không chọn đối tượng ở nhiều địa phương và các vụ án mạng nghiêm trọng bắt nguồn từ mâu thuẫn của người ở tầng lớp dưới đã tăng “theo cấp số nhân” trong 3 quý qua.

Bài viết còn nhận định “lòng người hướng ác” có lẽ chỉ mới bắt đầu lan rộng.

Hôm 6/10, Caixin đăng bài viết nhan đề “Lòng người hướng ác”. Phần mở đầu của bài mang tiêu đề phụ “Từ bài toán duy trì ổn định đến thế bí ‘lòng người hướng ác’”, trong đó viết:

“Trong phòng họp kín ở tầng 11 của tòa nhà cơ quan, khói thuốc mù mịt. Trên bàn là mấy bản thông báo nội bộ đóng dấu ‘tuyệt mật’, những con số ở cuối trang khiến người đọc giật mình. Các vụ bạo lực không chọn đối tượng xảy ra ở nhiều địa phương và các vụ án mạng nghiêm trọng bắt nguồn từ mâu thuẫn của người ở tầng lớp dưới đã tăng theo cấp số nhân trong 3 quý vừa qua.

Là một trong số rất ít người làm báo được phép dự thính, tôi ngồi ở hàng ghế sau. Nghe các quan chức trên bục dùng thứ ngôn ngữ nghiệp vụ điềm tĩnh, lạnh lùng để báo cáo những chi tiết đẫm máu xảy ra ở tận cùng xã hội, tôi cảm thấy một luồng ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Chúng tôi đang tận mắt chứng kiến một xã hội trượt nhanh từ chỗ ‘tối lửa tắt đèn có nhau’ đến ngưỡng ‘lòng người hướng ác’.”

Bài viết thuật lại lời một đội trưởng đội cảnh sát hình sự ở cơ sở, người từng trò chuyện kỹ với nhiều nghi phạm. Người này cho biết các nghi phạm “lúc nào cũng toát ra nỗi tuyệt vọng đến nghẹt thở”. Phần lớn họ vốn là người bình thường, chất phác, an phận. Nhưng khi họ lâm vào bước đường cùng, làm lụng vất vả mà chẳng được gì, đòi quyền lợi bị đàn áp, lên tiếng bị khóa tài khoản, thì thứ chờ đợi họ không chỉ là sự khước từ lạnh lùng của chế độ. Họ còn phải đối mặt với cảnh chính quyền tùy tiện bắt người, sự thờ ơ của đám đông vô cảm xung quanh, cùng sự thiếu thấu hiểu và giễu cợt của họ hàng, bạn bè.

“Khi chút niềm tin, tình người và chỗ dựa cuối cùng cho cuộc sống bị cắt đứt hoàn toàn, họ đã từ nạn nhân biến thành ác quỷ trong cảnh cô lập, không ai giúp đỡ,” bài viết nhận định.

Một chuyên gia tâm lý học tội phạm dự cuộc họp phát biểu rằng xã hội hiện nay đang đối mặt với hiện tượng “chuyển dịch động cơ phạm tội” cực kỳ nguy hiểm. Trước đây, hầu hết tội phạm nhằm mục đích kiếm lợi rõ ràng, như trộm cắp, lừa đảo. Còn các vụ việc cực đoan hiện nay mang tính “hủy diệt và không chọn đối tượng” rất cao.

“Lời khai của ngày càng nhiều nghi phạm cho thấy xu hướng bùng phát đến tột cùng, kèm nỗi hận thù dữ dội. Ngày đêm, họ chỉ nghĩ cách trả thù, cách gây ra nỗi sợ hãi lớn nhất. Lời khai của một nghi phạm khiến người nghe rùng mình: anh ta thừa nhận lúc nào cũng tính toán làm sao gây thương vong lớn nhất, tạo cú sốc tâm lý lớn nhất.”

Phần thảo luận gay gắt nhất tại cuộc họp xoay quanh thế khó về thể chế trong câu hỏi “phòng ngừa thế nào”, bài viết cho biết. Ở tầm vi mô, mâu thuẫn xã hội đang biến đổi dữ dội theo những cách rất khó nhận ra. Còn ở tầm vĩ mô, mô hình quản trị hiện nay đã rơi vào một vòng luẩn quẩn chết người: tư duy “duy trì ổn định” lấn át “bảo vệ quyền lợi”. Chịu sức ép đánh giá thành tích gắt gao, chính quyền cơ sở thường chọn cách “giải quyết người nêu ra vấn đề”. Chặn đứng các yêu cầu hợp pháp ngay từ gốc như vậy chẳng khác nào hàn chết van an toàn trên một nồi áp suất đang sôi.

Cuối bài, tác giả viết rằng muốn phòng ngừa các vụ “hiến trung” thì tuyệt nhiên không thể trông vào việc tăng thêm cảnh sát và camera giám sát an ninh, cũng không thể trông vào án nặng… “Lòng người hướng ác” có lẽ chỉ mới bắt đầu lan rộng…

Trên X, nhiều người dùng đã để lại bình luận về bài viết.

“Có những bài viết, chỉ riêng việc từng tồn tại đã là một tiếng nói. Có những sự thật bị xóa đi, và chính việc bị xóa lại cho thấy nó đã chạm vào chỗ không muốn bị chạm tới.”

“Chế độ xã hội không trở nên tốt đẹp hơn, nên lòng người chỉ còn con đường hướng ác.”

“ĐCSTQ chính là cái ác lớn nhất, chúng không chịu nổi cảnh người Trung Quốc ‘tối lửa tắt đèn có nhau’.”

“Chỉ khi ĐCSTQ chết đi, người dân mới có thể hạnh phúc!”

Cái tên “hiến trung” lấy từ nhân vật lịch sử Trương Hiến Trung. Theo sử sách, Trương Hiến Trung là một trong những thủ lĩnh quân khởi nghĩa nông dân cuối triều Minh. Sau khi giao chiến ở nhiều nơi, ông dẫn quân vào Tứ Xuyên, lập chính quyền và tự xưng hoàng đế. Trong ngôn ngữ mạng ở Trung Quốc hiện nay, “hiến trung” được dùng theo nghĩa mở rộng để chỉ những hành vi bạo lực cực đoan như giết người không chọn đối tượng, trả thù xã hội.

Vì sao các vụ “hiến trung” xảy ra liên tiếp ở Trung Quốc? Một bài viết đăng trên Nghị Báo ngày 7/11/2024 nêu rằng chính quyền Trung Quốc gọi mọi vụ như vậy là vụ việc ngẫu nhiên. Song nhìn vào các vụ cụ thể, có thể thấy đằng sau chúng ẩn chứa hai nguyên nhân cốt lõi: khó khăn kinh tế sau đại dịch và bất công xã hội kéo dài.

Các vụ “hiến trung” là hình ảnh thu nhỏ của các vấn đề xã hội Trung Quốc và phản ánh những mặt trái của chế độ tập quyền cao độ, bài viết trên Nghị Báo nhận định. Do thể chế Trung Quốc thiếu cơ chế phản hồi hiệu quả, chính quyền thường phớt lờ lợi ích của tầng lớp dưới và đàn áp người bất đồng chính kiến. Kết quả là mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, đẩy đất nước vào cảnh tan rã, hỗn loạn không lối thoát.