DeepSeek gọi vốn 500 tỷ NDT, Bắc Kinh rót 10 tỷ đòi nắm quyền kiểm soát

Công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc DeepSeek vừa hoàn tất vòng gọi vốn đầu tiên với tổng số tiền huy động vượt 50 tỷ nhân dân tệ. Nhà sáng lập Lương Văn Phong sử dụng một cấu trúc tài chính đặc biệt để duy trì quyền kiểm soát công ty, tuy nhiên chính quyền Trung Quốc vẫn nắm quyền biểu quyết thông qua mô hình “cổ phần vàng”.

Ngày 16/6, DeepSeek hoàn tất vòng gọi vốn cổ phần bên ngoài đầu tiên, đưa định giá của công ty có trụ sở tại Hàng Châu vượt 400 tỷ nhân dân tệ, trở thành startup AI có giá trị cao nhất Trung Quốc.

Trước khi chính thức khởi động vòng gọi vốn, ngày 27/4, DeepSeek đã hoàn tất thủ tục thay đổi đăng ký kinh doanh, nâng vốn điều lệ từ 10 triệu nhân dân tệ lên 15 triệu nhân dân tệ. Toàn bộ phần vốn tăng thêm do cá nhân ông Lương Văn Phong đăng ký góp vốn. Nhờ đó, tỷ lệ sở hữu trực tiếp của ông tăng từ 1% lên 34%. Cộng với số cổ phần gián tiếp nắm giữ thông qua các công ty thuộc hệ sinh thái Huanfang, ông Lương Văn Phong kiểm soát khoảng 84% cổ phần có quyền chi phối của DeepSeek và gần như sở hữu 100% quyền biểu quyết.

Theo các nguồn tin, trong vòng gọi vốn này, ông Lương Văn Phong đã tự bỏ ra 20 tỷ nhân dân tệ, trở thành nhà đầu tư đơn lẻ lớn nhất. Trong số các nhà đầu tư tổ chức, Tencent góp 10 tỷ nhân dân tệ, là một trong những nhà đầu tư bên ngoài lớn nhất. CATL đầu tư 5 tỷ nhân dân tệ; trong khi NetEase, JD.com và IDG Capital mỗi bên góp khoảng 3 tỷ nhân dân tệ. Một số tổ chức khác như Monolith Capital cũng nằm trong danh sách nhà đầu tư.

Vòng gọi vốn này được thực hiện theo cấu trúc đặc biệt, trong đó dòng vốn từ các tổ chức được chuyển vào một doanh nghiệp hợp danh hữu hạn do Liang Wenfeng quản lý thay vì đầu tư trực tiếp vào DeepSeek. Các nhà đầu tư không được hưởng quyền biểu quyết tại DeepSeek, đồng thời cổ phần của họ bị khóa trong 5 năm và không được chuyển nhượng trên thị trường thứ cấp hoặc giao dịch riêng trong thời gian này, nhằm ngăn chặn hoạt động đầu cơ ngắn hạn.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Quốc gia Trung Quốc (thường được gọi là “Đại Quỹ”) đã đầu tư 1 tỷ nhân dân tệ trực tiếp vào DeepSeek, đồng thời giữ lại quyền biểu quyết và không bị ràng buộc bởi thời hạn khóa cổ phần 5 năm. Đây là quỹ đầu tư công nghiệp bán dẫn do chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn.

Nhà phân tích chính trị Hạ Ngôn cho rằng hiện nay chính quyền Trung Quốc kiểm soát doanh nghiệp tư nhân theo cách kín đáo hơn. Theo ông, chính quyền thường âm thầm mua một tỷ lệ nhỏ cổ phần trong các công ty tư nhân, còn gọi là “cổ phần vàng”. Dù tỷ lệ sở hữu đôi khi rất nhỏ, chẳng hạn một quỹ thuộc cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc từng mua 1% cổ phần của một công ty con thuộc mảng truyền thông số của Alibaba Group, nhưng những cổ phần này thường đi kèm ghế trong hội đồng quản trị, quyền biểu quyết và ảnh hưởng đáng kể đối với các quyết định chiến lược.

Ông Hạ Ngôn nhận định đây là biểu hiện mới nhất của chiến lược “hợp nhất quân sự – dân sự” của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ. Theo ông, các công ty công nghệ tư nhân có vẻ độc lập nhưng trên thực tế có thể đã trở thành “đội tiên phong” phục vụ cho các mục tiêu địa chính trị và chiến lược của Bắc Kinh.

Trước đó, một số quan chức cấp cao Mỹ từng cáo buộc DeepSeek hỗ trợ quân đội và cơ quan tình báo Trung Quốc chia sẻ dữ liệu người dùng, đồng thời tìm cách thông qua các công ty bình phong ở Đông Nam Á để tiếp cận các loại chip tiên tiến mà Mỹ cấm xuất khẩu sang Trung Quốc.

Một bài bình luận đăng ngày 17/6 trên Wall Street Journal cho rằng DeepSeek đã gây tiếng vang tại Thung lũng Silicon và Phố Wall nhờ mô hình ngôn ngữ lớn có hiệu năng cao nhưng chi phí thấp. Công ty này được xem là một trong những đơn vị dẫn đầu của Trung Quốc trong cuộc đua AI với Mỹ. DeepSeek cũng phù hợp với mục tiêu tự chủ công nghệ của Bắc Kinh và đã hỗ trợ các hãng chip Trung Quốc, bao gồm Huawei, nâng cao khả năng vận hành các mô hình AI tiên tiến.

Trong khi đó, startup AI Mỹ Anthropic cho biết trong báo cáo công bố ngày 23/2 rằng các công ty AI Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax đã sử dụng khoảng 24.000 tài khoản giả để thực hiện “các cuộc tấn công chưng cất quy mô công nghiệp” nhằm vào mô hình ngôn ngữ Claude của hãng, với tổng số lần truy vấn lên tới 16 triệu.

Công nghệ chưng cất (distillation) là phương pháp sử dụng một mô hình AI mạnh và trưởng thành hơn để đánh giá chất lượng đầu ra của một mô hình mới, qua đó giúp sao chép và chuyển giao năng lực công nghệ một cách nhanh chóng.