TQ: Rộ tin kênh truyền đạt quân lệnh cấp cao bị tê liệt
Bắc Kinh, Trung Quốc - Ngày 27 tháng 3 năm 2013: Các binh sĩ Trung Quốc trên quảng trường Thiên An Môn ở thành phố Bắc Kinh. (Ảnh: Fotokon/Shutterstock)
Sau khi Tập Cận Bình, lãnh đạo tối cao của Trung Quốc, tiến hành bắt giữ chớp nhoáng Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, bề ngoài tưởng như chiếm thế thượng phong, nhưng lại kéo theo những rắc rối ngoài dự liệu. Có tin đồn cho rằng kênh truyền đạt quân lệnh ở cấp cao của Trung Quốc đã rơi vào tình trạng tê liệt. Nguyên nhân là Văn phòng Quân ủy Trung ương đã gửi ít nhất hai văn bản xuống các đơn vị quân đội các cấp, nhưng nhiều quân khu địa phương không tiến hành cái gọi là “học tập và bày tỏ lập trường”. Hơn nữa, Quân ủy Trung ương hiện chỉ còn lại hai người là Tập Cận Bình và Trương Thăng Dân. Truyền thông nước ngoài nhận định rằng quân đội Trung Quốc đang rơi vào trạng thái “khoảng trống lãnh đạo khổng lồ”.Bắc Kinh, Trung Quốc – Ngày 27 tháng 3 năm 2013: Các binh sĩ Trung Quốc trên quảng trường Thiên An Môn ở thành phố Bắc Kinh. (Ảnh: Fotokon/Shutterstock)
Kênh truyền đạt quân lệnh cấp cao tê liệt, cấp cơ sở kháng lệnh
Theo tiết lộ của người am hiểu nội tình với truyền thông Hoa ngữ hải ngoại, ngày 24/1/2026, Quân ủy Trung ương Trung Quốc thông qua thông cáo của Bộ Quốc phòng và xã luận của báo Giải phóng quân, chính thức công bố việc Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và Tổng tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Lưu Chấn Lập bị “lập án điều tra”. Trong xã luận, báo Giải phóng quân cáo buộc Trương và Lưu “nghiêm trọng giẫm đạp, phá hoại chế độ chịu trách nhiệm của Chủ tịch Quân ủy” và “nghiêm trọng gây tổn hại nền tảng cầm quyền của Trung Quốc”, v.v.
Thông tin mang tính bùng nổ này nhanh chóng lan truyền trong quân đội, gây ra phản ứng mạnh mẽ ở các binh chủng. Nhiều sĩ quan, binh sĩ riêng tư bày tỏ nghi vấn: Trung ương Trung Quốc chưa công bố bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào, nhưng đã bắt giữ và điều tra hai tướng lĩnh cao cấp được xem là “lão thủ trưởng” có uy tín trong quân đội.
Ông Nguyễn (ẩn danh), người hiểu rõ hệ thống quân – chính Trung Quốc, nói với truyền thông hải ngoại rằng, hành động của Tập Cận Bình bị đông đảo quân nhân diễn giải là một cuộc thanh trừng chính trị, chứ không đơn thuần là chống tham nhũng. Điều này giáng đòn nặng nề vào nền tảng niềm tin của quân đội đối với các quyết sách từ tầng cao nhất của Trung Quốc.
Theo tiết lộ của ông Nguyễn, ngày 24/1, Văn phòng Quân ủy Trung ương đã gửi ít nhất hai văn bản tới các đơn vị quân đội các cấp, yêu cầu các đơn vị “giữ nhất trí với Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương”, đồng thời phối hợp tiến hành học tập và bày tỏ lập trường. Tuy nhiên, kết quả vượt ngoài dự liệu của Tập Cận Bình: tại nhiều quân khu, yêu cầu này không nhận được hồi đáp; một số đơn vị từ chối công khai bày tỏ lập trường, cũng không tổ chức cái gọi là học tập nội bộ.
Ngày 25/1, Văn phòng Quân ủy Trung ương tiếp tục ban hành một văn bản có nội dung tương tự, nhằm cưỡng ép dập tắt làn sóng phản kháng trong quân đội, nhưng không mang lại thay đổi nào; các quân khu vẫn đối phó tiêu cực với chỉ thị từ Quân ủy Trung ương.
Một nguồn tin thân cận với quân đội Trung Quốc nói thẳng một thực tế khiến Tập Cận Bình “đau nhói”: “Hiện nay, kênh truyền đạt quân lệnh từ cấp cao đã hoàn toàn tê liệt, không có ai hưởng ứng. Từ chỉ huy đến binh sĩ bình thường, sự bất mãn và đối kháng với Quân ủy Trung ương đang lan rộng. Lệnh ban xuống rồi, nhưng chẳng ai coi là chuyện nghiêm túc”.
Ông Hồ, tốt nghiệp học viện quân sự Trung Quốc, chỉ ra tính cực kỳ hiếm gặp của hiện tượng này: “Thời kỳ Tứ nhân bang từng xảy ra một cuộc chính biến, quân đội khi đó chỉ là phối hợp với Hoa Quốc Phong. Nhưng lần này, sự kháng cự từ dưới lên có thể nói là chưa từng có tiền lệ”.
Ông cho biết, trước đây, mỗi khi Quân ủy Trung ương ra lệnh, các chiến khu đều nhanh chóng lên tiếng bày tỏ lập trường, và mệnh lệnh được truyền đạt từng tầng từng lớp. Còn hiện nay, “sự im lặng tập thể” đồng loạt xuất hiện trong quân đội Trung Quốc được nội bộ quân đội nhìn nhận là sự phủ định trực diện đối với quyền uy cá nhân của Tập Cận Bình.
Ông Hồ cảnh báo: “Nếu không kịp thời dừng lại bên bờ vực, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng. Dù họ đã chuẩn bị từ sớm cho việc bắt người, nhưng đã đánh giá thấp phản kháng từ bên trong quân đội”.
Ông Hồ cũng dẫn lại cảnh báo từ những người trong nội bộ quân đội Trung Quốc rằng, nếu tầng lớp lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc tiếp tục xử lý vụ việc liên quan đến Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập mà không có bất kỳ điều chỉnh thực chất nào, thì Quân ủy Trung ương sẽ phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát hiệu quả đối với hệ thống quân đội. Hệ quả kéo theo là cái giá về chính trị và an ninh mà chính quyền Trung Quốc phải gánh chịu sẽ lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ bắt giữ vài nhân vật như Trương Hựu Hiệp.
Nhà bình luận chính trị đang sinh sống tại Mỹ, ông Chương Thiên Lượng, trong chương trình truyền thông cá nhân “Thiên Lượng luận chính”, phân tích rằng so với những phản ứng theo thông lệ trước đây mỗi khi có lãnh đạo cấp cao quân đội Trung Quốc “ngã ngựa”, thì sau vụ bắt giữ Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập lần này, “sự im lặng của toàn quân đặc biệt gây chú ý”.
Ông chỉ ra rằng, trong các tình huống tương tự, các đại chiến khu và các binh chủng chủ lực của Trung Quốc thường sẽ nhanh chóng công khai bày tỏ lập trường hoặc đăng xã luận thể hiện sự trung thành với ban lãnh đạo tối cao. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, ngoài xã luận thống nhất của Quân Giải phóng Nhân dân Báo, vẫn chưa thấy làn sóng tuyên bố dày đặc nào từ năm đại chiến khu hay các quân chủng chủ yếu.
Theo phân tích của Chương Thiên Lượng, sự im lặng hiếm thấy này của quân đội có thể phản ánh ba khả năng: Thứ nhất, giới lãnh đạo cấp cao trong quân đội Trung Quốc đang chọn cách quan sát, chờ tình hình rõ ràng hơn; Thứ hai, hoạt động của một bộ phận hệ thống chỉ huy quân sự đã bị ảnh hưởng; Thứ ba, việc vận hành quyền lực trong quân đội Trung Quốc đang rơi vào trạng thái “treo lơ lửng” tạm thời.
Quân ủy Trung ương chỉ còn hai người, quân đội xuất hiện “khoảng trống lãnh đạo”
Cơ quan chỉ huy quân sự cao nhất của Trung Quốc là “Quân ủy Trung ương” vốn gồm bảy thành viên. Tuy nhiên, sau các đợt thanh trừng những nhân vật bị coi là không cùng phe trong quân đội do Tập Cận Bình tiến hành, hiện nay Quân ủy Trung ương Trung Quốc chỉ còn lại hai người là Chủ tịch Quân ủy Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Trương Thăng Dân. Trong bối cảnh này, việc hai người có thể chỉ huy hiệu quả một đội quân khổng lồ như Quân đội Trung Quốc hay không đang khiến nhiều người nghi ngờ.
Về vấn đề này, học giả quân sự họ Viên cho rằng, cơ cấu Quân ủy Trung ương chỉ còn hai người hiện nay thực sự rất khó để chỉ huy hiệu quả hệ thống tác chiến của quân đội. Quân đội Trung Quốc từ lâu tồn tại song song hai hệ thống rạch ròi là hệ thống võ quan và văn quan, trong đó võ quan giữ vai trò chủ đạo. Trong khi đó, tân Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Thăng Dân trong thời gian dài chủ yếu làm công tác hành chính, dân sự, thiếu kinh nghiệm tác chiến thực tế.
Đáng chú ý là cả Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập đều từng tham chiến trong cuộc chiến tranh Việt Nam, và là hai thượng tướng hiếm hoi của Trung Quốc có kinh nghiệm chiến đấu thực tế. Việc họ “ngã ngựa” đã gây tác động rất lớn đối với quân đội Trung Quốc.
Ông Viên chỉ ra rằng, việc hệ thống võ quan trong quân đội Trung Quốc — mà Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập là những đại diện tiêu biểu — bị Tập Cận Bình tập trung đánh mạnh, đã bị giới quân sự nhìn nhận là sự phá vỡ thế cân bằng vốn có trong nội bộ quân đội, đồng thời trở thành nguyên nhân quan trọng khiến tâm lý chống đối trong quân đội nhanh chóng lan rộng.
Tình trạng hiếm thấy khi Quân ủy Trung ương Trung Quốc chỉ còn lại hai người cũng đã thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.
Theo BBC, ông Lyle Morris, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu Chính sách Hiệp hội châu Á (Asia Society Policy Institute), công khai nhận định rằng việc Quân ủy Trung ương Trung Quốc hiện chỉ còn Tập Cận Bình và một vị tướng khác là tình huống chưa từng có tiền lệ.
Ông Morris cho rằng quân đội Trung Quốc hiện “đang rơi vào hỗn loạn”, đồng thời tồn tại một “khoảng trống lãnh đạo rất lớn”. Ông chỉ ra rằng vụ việc của Trương Hựu Hiệp cũng đặt ra cho Tập Cận Bình những thách thức lâu dài, bởi trong vài năm tới, nội bộ quân đội Trung Quốc sẽ phải đối mặt với những biến động lớn, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến Tập Cận Bình và ê-kíp lãnh đạo của ông.
Tờ Wall Street Journal dẫn lời một số nhà phân tích cho rằng việc nhiều nhân vật cấp cao liên tiếp bị loại bỏ, tạo ra khoảng trống lãnh đạo, có thể làm suy giảm năng lực tác chiến đối ngoại của Trung Quốc.
Bài báo cũng dẫn lời ông M. Taylor Fravel, Giám đốc Chương trình Nghiên cứu An ninh tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), cho rằng: “Xét đến quy mô và mức độ phức tạp của một tổ chức quân sự đồ sộ như vậy, tình trạng khoảng trống ở tầng lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc là điều khó có thể duy trì lâu dài”. Ông Fravel nhận định điều này chắc chắn sẽ “tác động đến trạng thái sẵn sàng chiến đấu hiện nay của quân đội Trung Quốc trong việc thực thi các chiến dịch quân sự lớn và phức tạp trong ngắn hạn, thậm chí cả trung hạn”.
