Số phận các công thần của khởi nghĩa Lam Sơn (P2)

Sau khi nhà Lê thành lập, Lê Thái Tổ luận công ban thưởng cho 93 người có công lớn nhất, chia làm 5 hạng. 4 người có công lớn nhất lần lượt làm quan đầu Triều chỉ dưới Vua, nhưng có đến 3 người bị xử trảm. Ngoài ra còn nhiều công thần khác cũng bị xử trảm hoặc giam tù.

• Tiếp theo phần 1

Lê Ngân

Lê Ngân lập rất nhiều công lớn trong hàng ngũ nghĩa quân Lam Sơn, từ trận đánh hạ thành Nghệ An, bao vây Đông Quan, đến tiêu diệt viện binh nhà Minh. Sau khi khởi nghĩa thành công, luận công ban thưởng ông được xếp là Á Thượng hầu.

Năm 1433, Lê Thái Tổ mất. Năm sau thì Lê Ngân được thăng làm Đại Tư khấu, chức quan cao thứ hai chỉ sau Đại Tư đồ Lê Sát.

Lê Sát chuyên quyền lấn át Vua. Tháng 7/1437, vua Lê Thái Tông diệt trừ Lê Sát, phong cho Lê Ngân chức quan cao nhất, chỉ đứng sau Vua. Ông được Vua ban cho làm Nhập nội đại đô đốc, phiêu kỵ thượng tướng quân ở trấn Quy Hóa, đặc tiến khai phủ nghi đồng tam ty, Thượng trụ quốc Quốc huyện thượng hầu.

Vua ban cho con gái Lê Ngân là Lê Nhật Lệ làm Huệ phi.

Tháng 11/1437, có người nói với Vua rằng Lê Ngân để Phật Quan Âm trong nhà để con gái được Vua yêu, vua Thái Tông cho người đến lục soát và thấy có thờ tượng Phật.

Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư Lê Ngân phải vào cung tâu với Vua lý do để tượng thờ Phật trong nhà:

Trước kia thần theo khởi nghĩa ở Lam Kinh, nay thần cũng nhiều bệnh, thầy bói bảo là trong chỗ nhà thần ở, trước đây có miếu thờ Phật, vì để ô uế, nên xảy ra tai họa. Cho nên thần làm lại để thờ cúng. Nhưng vì người vợ lẽ đã bị bỏ của thần là Nguyễn thị và người vợ lẽ của Lê Sát là Trần thị đã ban cho thần, cả hai đứa đều thù oán thần, cùng với đứa gia nô điêu ngoa của thần thêu dệt bày đặt cho ra chuyện đó. Tiên đế biết rõ lòng thần, thường vẫn ưu ái bao dung. Nay gân sức của thần đã mỏi mệt lắm rồi, xin cho được về quê để sống hết tuổi tàn còn lại. Nếu nghe những người xung quanh mà tra tấn người nhà của thần, khi bị đánh đau quá, nhất định chúng sẽ khai khác đi, thì thân thần sợ không giữ được, xin bệ hạ nghĩ lại cho.

Nhưng vua Thái Tông cho rằng ông dùng tà thuật hại mình, giáng con gái ông từ Huệ phi xuống hàng Tư dung (bậc thấp nhất trong các phi tần của Vua), tịch thu hết tài sản và bắt ông phải tự sát ở nhà.

Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi từ nhỏ đã được ông ngoại Trần Nguyên Đán dạy dỗ. Trong cuốn sách “Đông A di sự” có ghi chép rõ rằng Trần Nguyên Đán xem lá số tử vi thì biết Nguyễn Trãi sau này sẽ là anh hùng, nhân cách còn được lưu danh muôn thưở, nhưng ông cũng không khỏi lo lắng khi biết rằng sẽ bị di họa chết cả 3 họ.

Vì thế Trần Nguyên Đán dặn kỹ Nguyễn Trãi rằng “chiếm thành thì lui binh”, Nguyễn Trãi ghi nhớ lời dặn dò của ông ngoại.

Khi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra, ban đầu rất khó phát triển mạnh, thường phải rút lui về căn cứ khi bị quân Minh truy đuổi. Nguyễn Trãi về với nghĩa quân Lam Sơn đã dâng lên cuốn sách “Bình Ngô” với chiến lược rõ ràng, quân Lam Sơn cũng giành được nhiều chiến thắng, giành lại được độc lập cho Giang Sơn Xã Tắc.

Lúc này nhớ lời dạy của ông ngoại “chiếm thành thì lui binh”, Nguyễn Trãi liền từ quan về Côn Sơn ở ẩn, vui thú điền viên với cảnh sông núi.

Thế nhưng số mệnh khó tránh, khi vua Lê Thái Tổ mất, vua Lê Thái Tông lên ngôi lại rất trọng dụng và mời bằng được Nguyễn Trãi phải ra làm quan. Nguyễn Trãi khó từ chối nên đã nghe theo lời Vua trở lại.

Ngày 27 tháng 7 âm lịch năm 1442, vua Thái Tông đi tuần về miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh. Nguyễn Trãi mời vua ngự ở chùa Côn Sơn. Đến ngày 4 tháng 8 âm lịch vua đi chơi ở Lệ Chi viên (vườn Vải), xã Đại Lại, ven sông Thiên Đức thì bất ngờ băng hà.

Nguyễn Trãi cùng vợ là Nguyễn Thị Lộ bị bắt vì nghi mưu sát vua, bị tru di tam tộc, ứng với lời tiên đoán của Trần Nguyên Đán.

Trịnh Khả

Trịnh Khả là một trong 18 người tham gia hội thề Lũng Nhai, trở thành tướng trụ cột của nghĩa quân Lam Sơn.

Quân số ban đầu của nghĩa quân Lam Sơn chỉ có khoảng 2.000 người. Theo “Lam Sơn thực lục”, Lê Lợi đã chú ý xây dựng một đội quân tinh nhuệ gọi là quân Thiết Kỵ với 200 người. Chỉ huy đội quân Thiết Kỵ là Thứ thủ Lê Thạch, con người anh cả của Lê Lợi (Theo “Đại Việt thông sử”).

Cuối năm 1421, Lan Xang (Lào ngày nay) đưa 3 vạn quân đánh úp vào lều trại giữa đêm khuya, trong cơn nguy cấp chính đội quân tinh nhuệ Thiết Kỵ đã giúp xoay chuyển cục diện đánh bại Lan Xang. Tuy nhiên chỉ huy quân Thiết Kỵ là Lê Thạch vì ham đuổi theo quân Lan Xang nên bị trúng tên tử trận.

Trịnh Khả được tin tưởng giao cho chỉ huy đội quân tinh nhuệ Thiết Kỵ. Sau này đội quân đông lên, được đổi tên thành Thiết Đột quân. Trịnh Khả trở thành vị tướng tinh nhuệ bậc nhất trong hàng ngũ nghĩa quân, tham gia những trận đánh then chốt như Tốt Động – Chúc Động, ải Lê Hoa. Ông trở thành danh tướng thời nhà Lê.

Vung gươm ở Nhân Mục và Tam Giang
Khiến Vương Thông muốn vỡ mật
Tung hoành ở Lê Hoa và Lãnh Thủy
Khiến Mộc Thạnh phải hoảng hồn.

(Chế văn của vua Lê Thái Tổ dẫn lại trong “Lịch triều Hiến chương loại chí”)

Đến đời vua Lê Nhân Tông, vua Chiêm Thành là Bí Cai hai lần đưa quân đến vây Hóa châu (nay là Thừa Thiên Huế). Trịnh Khả cùng Lê Thụ được cử đi đánh Chiêm. Quân Đại Việt đánh tan quân Chiêm rồi tiến đến tận kinh thành, bắt được vua Bí Cai giải về Thăng Long.

Sau chiến công này, Trịnh Khả được phong làm thượng trụ quốc, ban kim phù, Quốc thượng hầu.

Làm quan, Trịnh Khả rất ghét bọn xu nịnh xách nhiễu dân chúng. Sách “Đại Việt thông sử” viết rằng:

Viên Chủ bạ Nam Đạo là Đàm Thảo Lư ẩn lậu 4 quan tiền thuế, theo luật không đến nỗi xử tử, nhưng y đã từng vu hãm Nguyễn Thiên Tích nên ông ghét lắm, bèn quyết định ghép vào tội chết.

Viên Chuyển vận phó sứ huyện Văn Bàn là Trương Tông Ký ăn hối lộ, việc phát giác, án làm xong sắp đem chém thì tả hữu xin tha, ông nói: “Ăn trộm của một nhà còn không tha được huống hồ ăn trộm của một huyện sao tha được”.

Trịnh Khả cùng Lê Thụ trở thành những đại thần đầu triều. Ông là người thẳng thắn nên đám gian thần trong triều ghen ghét bèn gièm pha hai cha con ông làm phản. Lúc này vua Nhân Tông còn nhỏ, Thái hậu Nguyễn Thị Anh nhiếp chính, nghe lời gian thần cho xử tử cả hai cha con ông.

Phải đến khi vua Lê Thánh Tông lên ngôi Vua, nhiều vị công thần mới được minh oan và được ban tước. Lê Thánh Tông cũng được xem là vị minh quân, xây dựng một thời kỳ Hồng Đức thịnh trị bậc nhất trong lịch sử.

(Hết)

Trần Hưng

Xem thêm:

• Hai lần nhận được tiên tri, Nguyễn Trãi vẫn bị tru di tam tộc
• Trần Nguyên Hãn: Vị tướng tài của nghĩa quân Lam Sơn

Mời xem video: