Những quan tham nhà Hán ở Giao Chỉ bị trừng phạt thế nào?

Thời thuộc Hán, Giao Chỉ được xem là vùng đất có nhiều sản vật quý hiếm như ngọc trai, ngà voi, sừng tê giác, đồi mồi, hương liệu và gỗ quý. Chính sự giàu có ấy đã khiến không ít quan lại được triều đình nhà Hán cử đến cai trị nổi lòng tham, tìm cách vơ vét của cải, khiến đời sống dân chúng khốn khổ, xã hội bất ổn. Có những viên quan bị triều đình phát hiện, bắt giữ và xử tội; cũng có những người bị dân chúng nổi dậy đánh đuổi, thậm chí mất mạng.

Thái thú Tô Định

Tô Định được cử làm Thái thú quận Giao Chỉ dưới thời Đông Hán. Viên quan này được nhắc đến với sự hà khắc trong việc cai trị, khiến dân chúng oán giận.

Năm 40 SCN, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ, được đông đảo cư dân và các thủ lĩnh địa phương hưởng ứng. Nghĩa quân nhanh chóng chiếm được nhiều thành trì, khiến bộ máy cai trị của nhà Hán tại Giao Chỉ và các quận lân cận bị lung lay. Tô Định không chống đỡ nổi, phải bỏ chạy.

Sau này, nhà Hán cử Mã Viện đem quân sang đàn áp cuộc khởi nghĩa. Điều đáng chú ý là ngay cả vị tướng được triều đình phái đến này cũng không đánh giá cao Tô Định. Cuốn “Đông Quán Hán ký” ghi chép rằng sau khi bình định Giao Chỉ, Mã Viện dâng tấu về triều đình chê trách Tô Định: “Thấy tiền thì mở to mắt, gặp giặc thì nhắm mắt, khi chiến đấu lại khiếp sợ.”

Sau đó, Tô Định bị triều đình nhà Hán tống giam.

Thái thú Trương Khôi

Thời bấy giờ vì Giao Chỉ nhiều sản vật quý hiếm, nên quan lại ở đây thường lợi dụng chức quyền để thu gom sản vật, nhận của đút lót hoặc chiếm đoạt tài sản của dân chúng.

Đơn cử như ngọc trai ở Giao Chỉ được đánh giá là rất tốt, nhưng để thu hoạch ngọc trai dân chúng phải lặn xuống biển sâu rất cực khổ, lại nguy hiểm đến tính mạng. Thế nhưng các quan tham bất chấp bắt dân chúng ngày ngày phải mò xuống biển tìm ngọc trai, khiến nhiều người bỏ mạng vì đuối nước.

Các quan cũng tự ý tăng thuế để bỏ vào túi riêng, ép các thủ lĩnh địa phương phải nộp lễ vật, thu gom hương liệu, gỗ quý, vàng bạc trong dân gian làm của riêng. Thông qua đó, các quan lại được cử đến Giao Chỉ thường tham ô được một lượng tài sản lớn. Việc cai trị tồi tệ khiến hoạt động khai thác và buôn bán sa sút, dân chúng mất kế sinh nhai, thậm chí có người chết đói.

Thời Hán Minh Đế (57-75 SCN), Trương Khôi giữ chức Thái thú quận Giao Chỉ. Trương Khôi đã tham ô số của cải rất lớn, đến mức triều đình nhà Hán phải triệu ông về kinh để xử lý. Cuốn “Hậu Hán thư”, phần “Chung Ly Ý truyện”, ghi chép: “Bấy giờ Thái thú Giao Chỉ Trương Khôi phạm tội tham ô nghìn vàng, bị triệu về chịu phép nước, tài sản được lập sổ giao vào Đại tư nông.”

Sau đó, Hán Minh Đế đem một phần tài sản tịch thu được từ Trương Khôi chia cho các quan đại thần. Các quan đều vui vẻ nhận lễ ban, duy chỉ có quan Thượng thư là Chung Ly Ý không nhận. Khi được ban cho châu ngọc, ông đã vứt xuống đất.

Hán Minh Đế lấy làm lạ, bèn hỏi nguyên do. Chung Ly Ý đáp rằng: “Thần nghe Khổng Tử nhịn khát không uống nước suối Đạo Tuyền; Tăng Sâm quay xe không vào ngõ Thắng Mẫu, vì ghét cái tên bất nghĩa của nó. Đây là của báu từ nguồn ô uế, thần thực không dám nhận.” Hán Minh Đế nghe xong liền cho lấy 30 vạn tiền trong kho ban thưởng cho Chung Ly Ý.

Thứ sử Chu Phù

Đến cuối thời Đông Hán, tình hình tại Giao Chỉ và các quận phía Nam lại trở nên bất ổn.

Khoảng cuối thế kỷ II, Chu Phù được cử làm Thứ sử bộ Giao Chỉ. Thay vì chăm lo cai trị, Chu Phù lại bổ nhiệm những người đồng hương và thân tín, trong đó có Ngu Bao và Lưu Ngạn, vào các chức vụ quan trọng.

Những người này dựa vào quyền thế để ức hiếp dân chúng, đặt ra các khoản thu nặng nề, khiến đời sống người dân ngày càng khốn khổ.

Cuốn “Tam quốc chí”, phần “Tiết Tông truyện”, ghi lại rằng thuộc hạ của Chu Phù tham lam, bóc lột dân chúng đến mức có việc thu một hộc thóc đối với một con cá. Những khoản thu vô lý ấy khiến dân chúng oán giận, cuối cùng nổi dậy chống lại chính quyền. Chu Phù không thể kiểm soát được tình hình, phải tìm đường chạy trốn.

Theo các ghi chép lịch sử, Chu Phù cuối cùng bị giết trong biến loạn. Một số sử liệu chép ông bỏ chạy ra đường biển nhưng vẫn không thoát khỏi cái chết.

Những người được Chu Phù dung túng và bổ nhiệm cũng bị cuốn vào tình trạng hỗn loạn, phải tìm cách chạy trốn.

Quan lại thanh liêm và sự ổn định ở Giao Chỉ

Không phải tất cả quan lại được triều đình nhà Hán cử đến Giao Chỉ đều tham lam, hà khắc. Cuốn “Hậu Hán thư” còn ghi lại trường hợp Giả Tông, một viên quan được cử đến bộ Giao Chỉ năm 184, khi nơi đây đang xảy ra biến loạn. Giả Tông giảm bớt các khoản lao dịch, lựa chọn người có năng lực làm quan, chỉnh đốn lại việc cai trị. Nhờ vậy, tình hình dần ổn định, dân chúng có điều kiện khôi phục sản xuất và sinh sống.

Về cuối thời Đông Hán, Giao Chỉ còn có Sĩ Nhiếp, người giữ chức Thái thú trong nhiều năm. Giữa thời kỳ chiến tranh và chia cắt ở Trung Hoa, Sĩ Nhiếp được sử sách ghi nhận là người có công duy trì trật tự tại Giao Chỉ, thu hút nhiều sĩ nhân từ phương Bắc đến lánh nạn.

Nhìn lại những trường hợp được sử sách ghi chép, có thể thấy vùng đất Giao Chỉ thời thuộc Hán vừa giàu sản vật, vừa phải chịu nhiều sức ép từ bộ máy cai trị phương Bắc. Có những quan lại lợi dụng chức quyền để vơ vét của cải, khiến dân chúng khốn khổ và nổi dậy. Có người bị triều đình xử tội, có người bị dân chúng đánh đuổi hoặc giết chết. Nhưng cũng còn một số viên quan được ghi nhận vì giảm thuế khóa, chỉnh đốn bộ máy cai trị và giúp đời sống dân chúng ổn định hơn.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Tích Quang, Nhâm Diên: Hai vị Thái thú được người Giao Chỉ, Cửu Chân ghi nhớ
• Lý Tiến: Người mở đường cho nhân tài Giao Chỉ
• Chuyện Sĩ Nhiếp giúp Giao Châu bình yên sung túc, tránh nạn Tam Quốc

Mời xem video: