Trí tuệ cổ nhân: Tâm người vốn vì dục vọng mà bất an

Giữa vòng xoáy của danh lợi nơi thế gian, con người dễ rơi vào trạng thái bất an, mệt mỏi mà không rõ căn nguyên. Cổ nhân đã quan sát sâu sắc mối liên hệ giữa tâm tính con người và những tác động bên ngoài, để lại những lời cảnh tỉnh mang giá trị vượt thời gian.

Trong Hoài Nam Tử, một tác phẩm kết tinh trí tuệ của nhiều học giả thời Tây Hán, dung hòa các tư tưởng lớn của bách gia chư tử, đã đề cập nhiều lần đến thiên tính của con người và nguồn gốc của những bất an.

Trong thiên “Thục Thực” viết rằng: “Nước vốn dĩ trong suốt và tinh khiết, nhưng bị bùn đất làm cho trở nên đục, thiên tính của con người vốn là thanh tịnh, an tĩnh, nhưng bị dục vọng làm cho xáo trộn và trở nên bất an.”

Thiên “Tề Tục” cũng viết: “Bản chất con người mong muốn được bình an, nhưng ham muốn của con người lại làm hại chính họ.”

Thiên “Tinh Thần” lập luận rằng: “Ham muốn làm tiêu hao năng lượng, thích và ghét làm mệt mỏi tâm trí, nếu không nhanh chóng loại bỏ, ý chí và năng lượng sẽ cạn kiệt từng ngày.”

Trong xã hội thế tục, con người thường để tâm lực dồn hết vào danh lợi, tiền tài, khiến thân bị ràng buộc, tâm bị phân tán. Khi dục vọng trở thành trung tâm của đời sống, tinh thần không còn chỗ nương tựa, sự mệt mỏi và suy nhược là điều khó tránh. Hoài Nam Tử cho rằng, chính sự truy cầu không ngừng ấy đã khiến con người ngày càng xa rời bản tính thuần tịnh ban đầu.

Sự bất an không phải là trạng thái tự nhiên vốn có của con người, mà là kết quả của dục vọng. Dục vọng khiến tinh thần bị tiêu hao, cảm xúc yêu ghét làm tâm trí mệt mỏi, lâu dần khiến ý chí suy kiệt. Khi con người không ngừng chạy theo sự thỏa mãn bên ngoài, tinh thần sẽ ngày một phân tán, không còn khả năng an trú trong trạng thái tĩnh tại vốn có.

Sự tiêu hao tinh thần ấy không chỉ dừng lại ở phương diện tâm lý, mà còn biểu hiện trực tiếp nơi thân thể. Khi tâm trí bị quấy nhiễu lâu ngày, khí huyết mất điều hòa, cơ thể sẽ phát sinh những trạng thái mất cân bằng. Từ đó có nhiều bệnh là phản ánh của sự rối loạn bên trong tinh thần.

Bậc thánh hiền thời cổ tu dưỡng để đưa tâm tính trở về trạng thái chất phác ban đầu, cho phép tâm thần tự do ngao du trong cõi hư vô, kết nối tâm tính với sự bao la của vũ trụ, thức tỉnh trong sự yên tĩnh, đạm mạc. Vì vậy bậc thánh hiền siêu thoát khỏi thế gian mà không chiếm hữu vật chất. Họ thấu hiểu mối liên hệ giữa sự tồn tại và không tồn tại của vạn vật. Vì vậy, dù được người trong khắp thiên hạ tán dương thì họ cũng không động tâm và cũng không để lời chỉ trích của thiên hạ làm nản lòng. Họ sẽ đối diện với sinh tử bằng sự bình thản, và đối mặt với vinh nhục bằng sự thấu hiểu.

Bởi vậy có thể nói tinh thần là nguồn gốc của trí tuệ. Khi nguồn gốc thanh tịnh thì trí tuệ sáng suốt. Trí tuệ ngược lại cũng là sức mạnh nội tại của tâm linh. Khi trí tuệ công chính thì tâm linh sẽ tìm thấy sự bình yên. Giống như dòng nước chảy xiết, sủi bọt không thể dùng để soi mình, chỉ có mặt hồ tĩnh lặng trong veo mới có thể phản chiếu hình ảnh của thế giới.

Tâm người như nước, vì dục vọng mà vẩn đục. Phép ẩn dụ sinh động này đã làm sáng tỏ sâu sắc trạng thái tâm tình của người. Nó nhắc nhở chúng ta rằng bản chất con người vốn dĩ tốt đẹp và bình thản, nhưng trong cuộc sống thực tại, những ham muốn khác nhau có thể dễ dàng khiến con người đánh mất chính mình, đánh mất sự bình an và thuần khiết vốn có.

Theo Vision Times tiếng Trung
An Hòa biên tập

Xem thêm:

• Trí tuệ cổ nhân: Khi nghèo khó thì tu đức, khi giàu thì làm lợi cho thiên hạ
• Trí tuệ cổ nhân: Khó nhọc là phúc, an nhàn là họa

Mời xem video: