Blog: 4 cách đáp khéo của ông Trump về vấn đề Đài Loan

Cuộc gặp Trump-Tập đã khép lại. Trong danh sách kết quả mà Mỹ và Trung Quốc công bố riêng, không bên nào nhắc đến vấn đề Đài Loan.

Trong khi đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cho rằng Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ-Trung. Xử lý tốt thì quan hệ hai nước nhìn chung giữ được ổn định. Xử lý không tốt thì hai nước sẽ va chạm, thậm chí xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ Mỹ-Trung vào tình thế hết sức nguy hiểm.

Vậy vì sao danh sách kết quả cuộc gặp lần này không có một chữ nào về Đài Loan, điều mà ĐCSTQ coi là “vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ-Trung”?

Lý do rất đơn giản. Tại cuộc gặp lần này, ông Tập Cận Bình lại nhắc đến vấn đề Đài Loan, yêu cầu rõ Mỹ cùng ĐCSTQ “phản đối Đài Loan độc lập”. Song Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không đáp lời. Nói cách khác, ông Tập muốn kéo ông Trump “lên thuyền giặc” trong vấn đề Đài Loan, nhưng ông Trump không lên.

Không những không “lên thuyền giặc”, ông Trump còn đáp lại yêu cầu của ông Tập bằng 4 cách khéo léo.

Thứ nhất, cho chơi tại quốc yến ca khúc kinh điển “Ánh trăng nói hộ lòng tôi” mà ca sĩ Đài Loan nổi tiếng  Đặng Lệ Quân thể hiện

Quốc yến ông Trump chiêu đãi ông Tập diễn ra tối thứ Năm (24/9) theo giờ miền Đông nước Mỹ, tức sáng 25/9 ở Trung Quốc Đại Lục, đúng ngày Tết Trung thu truyền thống của Trung Quốc.

Trung thu là ngày trăng tròn. Ông Trump đã chọn riêng bài “Ánh trăng nói hộ lòng tôi”, ca khúc làm nên tên tuổi của Đặng Lệ Quân, làm “nhạc đón khách” khi ông Tập bước vào phòng quốc yến. Lựa chọn này quả thực rất có dụng ý.

Đặng Lệ Quân là ca sĩ Đài Loan nổi tiếng nhất trên trường quốc tế. Những bài hát của bà vang khắp Trung Quốc Đại Lục, nhưng bà chưa từng về Đại Lục.

Tại một buổi diễn, khi người dẫn chương trình hỏi bà có nhận lời sang Đại Lục biểu diễn không, bà đáp: “Ngày tôi sang Đại Lục hát sẽ là ngày chủ nghĩa Tam Dân của chúng tôi được thực hiện ở Đại Lục”.

Ngày 27/5/1989, ít hôm trước vụ thảm sát ngày 4/6 (Lục Tứ), Đặng Lệ Quân khi đó đang ở Hồng Kông đã tham gia chương trình “Tiếng hát dân chủ dâng Trung Hoa” để ủng hộ sinh viên trên Quảng trường Thiên An Môn. Chương trình do giới nghệ sĩ Hồng Kông tổ chức tại trường đua ngựa, có 300 nghìn người tham dự. Bà buộc dải vải trắng ghi “Dân chủ muôn năm” trên đầu, đeo trước ngực tấm biển tự tay viết “Phản đối thiết quân luật” và hát bài “Nhà tôi ở bên kia núi” để bày tỏ ủng hộ sinh viên Bắc Kinh.

Vài ngày sau, vụ thảm sát Thiên An Môn giáng một đòn rất nặng vào Đặng Lệ Quân, cả về thể xác lẫn tinh thần.

Cùng năm đó, tại một buổi biểu diễn ở Nhật Bản, bà nói:

“Tôi là người Trung Quốc. Dù đi đến đâu, sống ở đâu trên thế giới, tôi vẫn là người Trung Quốc. Vì vậy, những gì xảy ra ở Trung Quốc năm nay khiến tôi rất đau lòng. Tương lai của Trung Quốc rốt cuộc ở đâu? Tôi vô cùng lo lắng. Tôi khao khát tự do, và mọi người đều nên được hưởng tự do. Nếu tự do bị đe dọa thì đó là điều đáng buồn biết bao.”

Năm 1990, tại lễ tưởng niệm một năm sự kiện Lục Tứ tổ chức ở Paris, Đặng Lệ Quân bật khóc nghẹn lời, phải ngừng giữa chừng khi đang hát bài “Vết thương lịch sử”. Sau đó, bà cầm micro, giọng còn nức nở nhưng kiên quyết nói: “Đừng thỏa hiệp với chuyên chế, đừng khuất phục trước bạo chính!” Tiếng hát và lời nói của bà khiến mọi người có mặt đều xúc động.

Đặng Lệ Quân là một nữ ca sĩ đã chạm đến trái tim vô số người bằng giọng hát ngọt ngào, nhẹ nhàng, êm dịu và sâu lắng. Bà còn là người đề cao các giá trị phổ quát như tự do, dân chủ, nhân quyền, pháp quyền. Trái tim bà đồng điệu với tất cả những ai công nhận các giá trị phổ quát, dù là người Trung Quốc hay người nước ngoài, ở trong hay ngoài nước. Bà lại hoàn toàn xa lạ với ĐCSTQ, một đảng chống lại giá trị phổ quát, đề cao triết lý đấu tranh, ra sức thi hành chuyên chế, độc tài và toàn trị.

Ông Trump chọn ca khúc kinh điển “Ánh trăng nói hộ lòng tôi” của Đặng Lệ Quân để đón ông Tập. Đó hẳn là một cách khéo léo đáp lại “vấn đề Đài Loan” mà ông Tập luôn canh cánh trong lòng.

Thứ hai, mời 2 nhân vật hàng đầu ngành AI sinh ra tại Đài Loan ngồi bàn chính

Ông Trump mời hơn 30 doanh nhân hàng đầu của Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ, công thương, tài chính dự quốc yến chiêu đãi ông Tập.

Tại bàn chính, nơi vợ chồng ông Trump và vợ chồng ông Tập ngồi, ông Trump mời Elon Musk, nhà sáng lập kiêm CEO Tesla và SpaceX; CEO Nvidia Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân) cùng phu nhân; CEO AMD Lisa Su (Tô Tư Phong) cùng chồng; và Chủ tịch điều hành Hội đồng quản trị Apple Tim Cook.

Ông Tạ Kim Hà, Chủ tịch Hội đồng quản trị Truyền thông Tài Tín (Caixin) của Đài Loan, nhận xét:

“Trong nhóm những người khổng lồ công nghệ ngồi bàn chính, Jensen Huang đại diện cho Nvidia trị giá 5,5 nghìn tỷ USD, Tim Cook đại diện cho Apple gần 5 nghìn tỷ USD, Tesla cộng SpaceX của Musk là 3,5 nghìn tỷ USD, AMD của Lisa Su gần đây cũng chạm mốc 1 nghìn tỷ USD. 4 nhân vật lớn này đại diện cho các doanh nghiệp có tổng giá trị vốn hóa 15 nghìn tỷ USD, xấp xỉ tổng giá trị hai sàn chứng khoán Thâm Quyến và Thượng Hải của cả Trung Quốc.”

Trong số đó, Jensen Huang và Lisa Su đều là những nhân vật hàng đầu của ngành AI Mỹ, và cả hai đều sinh ra tại Đài Loan.

Jensen Huang sinh ra ở Đài Bắc, thời thơ ấu theo gia đình chuyển đến Đài Nam. Năm ông 9 tuổi, cha mẹ gửi ông sang Mỹ. Ông lấy bằng cử nhân kỹ thuật điện tại Đại học Bang Oregon, sau đó nhận bằng thạc sĩ kỹ thuật điện tại Đại học Stanford. Năm 1993, ông sáng lập Nvidia.

Ngày nay, Nvidia đã trở thành công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới, cũng là công ty bán dẫn, chip có giá trị vốn hóa cao nhất toàn cầu. Nhờ đó, Jensen Huang trở thành người giàu thứ 7 thế giới, với tài sản hơn 199,6 tỷ USD. Ông nổi tiếng về năng lực lãnh đạo và đổi mới công nghệ, là một trong những nhân vật dẫn đầu giới bán dẫn và công nghệ toàn cầu.

Nvidia của Jensen Huang có quan hệ rất mật thiết với Đài Loan.

Hầu hết bộ xử lý đồ họa (GPU) cao cấp và chip AI của Nvidia đều do TSMC (Đài Loan) gia công độc quyền hoặc gia công chính. Các đối tác của Nvidia tại Đài Loan còn có Foxconn, Quanta, Wistron, ASUS, MSI, Gigabyte.

Ngày 27/5, phát biểu tại lễ phát động “Kế hoạch trụ sở mới” ở Đài Bắc, Jensen Huang cho biết Đài Loan không chỉ là trung tâm AI, mà còn sẽ tiếp tục là trung tâm sản xuất công nghệ cao của thế giới trong thời gian dài. Ông tuyên bố Nvidia sẽ nâng mức đầu tư vào Đài Loan lên 150 tỷ USD mỗi năm.

Lisa Su sinh ra ở Đài Nam, năm 3 tuổi theo cha mẹ di cư sang Mỹ. Bà lần lượt lấy bằng thạc sĩ và tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Tháng 1/2012, bà trở thành phó chủ tịch cấp cao kiêm tổng giám đốc của AMD. Từ ngày 8/10/2014 đến nay, bà giữ chức CEO AMD.

Trong năm tài chính 2025, AMD đạt doanh thu 34,6 tỷ USD. Tính đến cuối năm tài chính này, công ty có khoảng 31 nghìn nhân viên và nắm giữ khoảng 7.200 bằng sáng chế tại Mỹ.

Cũng như Nvidia, AMD phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn và điện tử của Đài Loan, và có quan hệ đối tác chiến lược lâu dài với chuỗi này. Đài Loan là hệ sinh thái cốt lõi để AMD triển khai điện toán hiệu năng cao và hạ tầng AI.

Tấm wafer cho các sản phẩm điện toán hiệu năng cao, FPGA và SoC thích ứng của AMD chủ yếu do TSMC sản xuất. Các đối tác của AMD tại Đài Loan còn có ASE, SPIL, Powertech, Unimicron, Kinsus, Wistron, Wiwynn, Inventec, Delta Electronics, AIC…

Hôm 21/5, Lisa Su tuyên bố AMD sẽ đầu tư hơn 10 tỷ USD vào ngành AI của Đài Loan.

Ông Trump mời hai doanh nhân hàng đầu ngành AI Mỹ sinh ra tại Đài Loan ngồi bàn chính tại quốc yến. Cách sắp xếp này cho thấy hết sức rõ ràng: quan hệ Mỹ-Đài Loan là quan hệ đan cài, “trong anh có tôi, trong tôi có anh”, phụ thuộc lẫn nhau và gắn kết sâu sắc.

Đặc biệt, Đài Loan là mắt xích then chốt trong “chuỗi cung ứng phi đỏ” loại trừ ĐCSTQ mà Mỹ đang xây dựng trên toàn cầu, nhất là chuỗi cung ứng chip.

Thứ ba, nhắc lại thời Mỹ và Trung Quốc sát cánh chiến đấu trong Thế chiến II

Phát biểu tại quốc yến, ông Trump nói rằng xuyên suốt lịch sử, lợi ích chung mà hai bên cùng theo đuổi đã gắn kết nhân dân Mỹ và Trung Quốc, vượt qua những đại dương bao la, khoảng cách rất xa và nhiều khác biệt, “thậm chí đã đưa chúng ta trở thành đồng minh trong Thế chiến II”. Ông cũng nhắc đến đội Phi Hổ dũng cảm đã tình nguyện sang Trung Quốc, chiến đấu vì sự tồn vong của Trung Quốc.

Những sự kiện lịch sử ông Trump nêu không sai. Trong Thế chiến II, Mỹ quả thực đã kết đồng minh với Trung Quốc, sát cánh chiến đấu và giành chiến thắng.

Có điều, Trung Quốc khi đó mang tên “Trung Hoa Dân Quốc”, và lãnh đạo Trung Hoa Dân Quốc lúc ấy là Tưởng Giới Thạch. Ông Tưởng không chỉ là tổng tư lệnh quân đội Trung Hoa Dân Quốc, mà còn là “Tổng tư lệnh Chiến khu Trung Quốc của phe Đồng minh”.

Năm 1945, khi Thế chiến II kết thúc, Tướng Douglas MacArthur, Tổng tư lệnh tối cao lực lượng Đồng minh, ủy quyền cho Tưởng Giới Thạch đại diện phe Đồng minh tiếp nhận sự đầu hàng của quân Nhật tại Trung Quốc Đại Lục (trừ vùng Đông Bắc do quân đội Liên Xô tiếp nhận), Đài Loan và vùng phía bắc vĩ tuyến 16 của Việt Nam.

Tên đầy đủ của “đội Phi Hổ” là “Đội Tình nguyện Mỹ thuộc Không quân Trung Hoa Dân Quốc”. Các phi công của đội do Claire Chennault tuyển mộ tại Mỹ theo ủy thác của Tưởng Giới Thạch. Ông Chennault là đại úy phi công đã nghỉ hưu của Không đoàn Lục quân Mỹ, khi đó giữ chức “cố vấn Không quân Trung Hoa Dân Quốc”.

Ngày 15/4/1941, Mỹ và Trung Hoa Dân Quốc đạt một thỏa thuận bí mật. Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt ký sắc lệnh hành pháp cho phép quân nhân dự bị và Không đoàn Lục quân Mỹ, cùng “nhân viên đã giải ngũ” của Hải quân và Thủy quân Lục chiến, sang Trung Quốc tham chiến. Mỹ cũng đồng ý cho Trung Quốc dùng tiền vay theo Đạo luật Cho thuê – Cho mượn để mua máy bay chiến đấu của Mỹ.

Cuối cùng, với sự ủng hộ của cả Tổng thống Roosevelt và lãnh đạo Trung Hoa Dân Quốc Tưởng Giới Thạch, “đội Phi Hổ” ra đời và đóng vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Nhật của Trung Quốc.

Sau Thế chiến II, Mỹ ủng hộ Trung Hoa Dân Quốc trở thành thành viên sáng lập Liên Hợp Quốc và là một trong 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an.

Ông Trump không nói sai. Có điều, “Trung Quốc” mà ông nhắc đến không phải “Trung Quốc cộng sản”, mà là “Trung Hoa Dân Quốc” do Tưởng Giới Thạch lãnh đạo.

Mỹ lập quan hệ ngoại giao với Trung Hoa Dân Quốc năm 1913. Trong Thế chiến II, hai nước đều thuộc phe “Đồng minh”, là chiến hữu sát cánh bên nhau. Năm 1949, ĐCSTQ lật đổ Trung Hoa Dân Quốc, chính quyền hợp pháp của Trung Quốc, tại Đại Lục. Trung Hoa Dân Quốc không vì thế mà diệt vong, mà chuyển sang Đài Loan.

Sau khi chính quyền này chuyển sang Đài Loan, Chính phủ Mỹ vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với Trung Hoa Dân Quốc cho đến năm 1979, tổng cộng 66 năm. ĐCSTQ lập quan hệ ngoại giao với Mỹ năm 1979, đến nay mới 47 năm.

Tại quốc yến chào đón ông Tập, ông Trump không tiện nói thẳng ra “Trung Hoa Dân Quốc”, nhưng lời phát biểu của ông cho thấy Mỹ và Trung Hoa Dân Quốc có mối quan hệ lâu dài, sâu sắc và rất mật thiết. Đó là sự khẳng định đối với lịch sử Trung Hoa Dân Quốc.

Trước khi “Trung Quốc cộng sản” xuất hiện, “Trung Hoa Dân Quốc” đã có từ lâu. Sau khi “Trung Quốc cộng sản” xuất hiện, “Trung Hoa Dân Quốc” vẫn luôn tồn tại. Đó là sự thật khách quan mà không ai có thể xóa bỏ.

Thứ tư, đồng thuận không thu phí trên tuyến đường thủy quốc tế, điều quan trọng với “tự do đi lại” qua eo biển Đài Loan

Danh sách kết quả cuộc gặp do phía Mỹ liệt kê ghi rằng hai bên đồng ý Iran “tuyệt đối không được sở hữu vũ khí hạt nhân” và không được thu phí đi lại trên tuyến đường thủy quốc tế (eo biển Hormuz). Phía Trung Quốc diễn đạt điều này là: “Iran nên thực hiện cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, không quốc gia hay tổ chức nào được thu phí đi lại trên tuyến đường thủy quốc tế”.

Bề ngoài, điều này nói về Iran và eo biển Hormuz, nhưng thực chất lại liên quan đến eo biển Đài Loan.

Ngày 13/3/2024, tại cuộc họp báo của Văn phòng Vấn đề Đài Loan ĐCSTQ, người phát ngôn Trần Bân Hoa tuyên bố hai bờ eo biển đều là lãnh thổ Trung Quốc, Trung Quốc có chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với eo biển Đài Loan. Ông viện dẫn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển cùng luật trong nước của Trung Quốc, cho rằng vùng nước eo biển Đài Loan lần lượt là nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của Trung Quốc, không tồn tại cái gọi là “vùng biển quốc tế”.

Tuyên bố này của ĐCSTQ bị gọi là “nội hải hóa eo biển Đài Loan”.

Tuy nhiên, Đài Loan, Mỹ, Anh, Nhật Bản và nhiều nước khác kiên quyết phản đối lập luận này của ĐCSTQ. Các nước khẳng định eo biển Đài Loan có vùng biển quốc tế, tàu thuyền và máy bay các nước được hưởng quyền tự do hàng hải và hàng không theo luật.

Đây cũng là lý do đến nay tàu chiến của nhiều nước, gồm Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Úc, New Zealand, Canada, Nhật Bản, Việt Nam…, đã đi qua eo biển Đài Loan.

Hiện nay, cuộc chiến Mỹ-Iran khiến vấn đề eo biển Hormuz trở nên nổi cộm.

Iran nhiều lần đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz, cũng nhiều lần đề xuất thu phí tàu thuyền đi qua. Những động thái này đã tác động tiêu cực lớn đến tự do hàng hải trên eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới.

Mai này, nếu chiến tranh nổ ra ở eo biển Đài Loan, vấn đề eo biển Đài Loan cũng sẽ trở nên nổi cộm.

Khi đó, nếu ĐCSTQ đe dọa phong tỏa eo biển Đài Loan hay đề xuất thu phí tàu nước ngoài đi qua, đồng thuận tại cuộc gặp Trump-Tập lần này, rằng “không quốc gia hay tổ chức nào được thu phí đi lại trên tuyến đường thủy quốc tế”, sẽ trở thành công cụ để đáp trả ĐCSTQ.

Đây cũng là lời cảnh báo ĐCSTQ: đừng mưu toan phong tỏa eo biển Đài Loan, cũng đừng học theo Iran đặt trạm thu phí trên eo biển Đài Loan.

Lời kết

Mỗi lần gặp ông Trump, ông Tập đều nhắc đến vấn đề Đài Loan. Lần ông Trump thăm Bắc Kinh hồi tháng 5 năm nay, ông Tập còn nói mãi không dứt về vấn đề này, khiến ông Trump rất phản cảm.

Ông Trump là tổng thống theo đuổi hòa bình bằng sức mạnh, không mấy thích nhắc đi nhắc lại những lời vô ích. Trong vấn đề kênh đào Panama, trong việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, “người bạn tốt” của ĐCSTQ ở Mỹ Latinh, và trong việc “chặt đầu” Lãnh tụ Tối cao Iran Khamenei, “người bạn tốt” của ĐCSTQ ở Trung Đông, ông Trump đã thể hiện đầy đủ sức mạnh của nước Mỹ. Tại quốc yến chào đón ông Tập lần này, ông mời hơn 30 doanh nhân hàng đầu nước Mỹ tham dự, cũng là để phô bày đầy đủ sức mạnh kinh tế và công nghệ của Mỹ.

Ông Trump từng nói ông Tập đã cam kết với ông rằng sẽ không đánh Đài Loan khi ông Trump còn tại nhiệm. Ông Trump cũng từng tuyên bố nếu ông Tập đánh Đài Loan, ông sẽ ném bom Bắc Kinh.

Hiện nay, Quân ủy Trung ương, cơ quan chỉ huy tối cao của quân đội ĐCSTQ, không có một người chỉ huy nào tinh thông quân sự. Trong 7 thành viên Quân ủy Trung ương, 5 người đã bị hạ bệ. Hai người còn lại là Chủ tịch Quân ủy Tập Cận Bình, người không phải quân nhân chuyên nghiệp, chưa từng cầm quân đánh trận, và Phó Chủ tịch Quân ủy Trương Thăng Dân, một cán bộ chính trị.

Cả 4 tư lệnh Lực lượng Tên lửa do ông Tập bổ nhiệm đều là những kẻ tham nhũng nghiêm trọng. Từ 4 quân chủng hải quân, lục quân, không quân, Lực lượng Tên lửa đến 5 chiến khu Đông, Tây, Nam, Bắc, Trung, phần lớn đều chưa có đủ tư lệnh, chính ủy. Quân đội ĐCSTQ vẫn đang thanh trừng mạnh tay những người bị coi là “kẻ hai lòng”, khiến tướng lĩnh cấp cao ai nấy đều lo sợ cho bản thân.

Quân đội ĐCSTQ hiện hoàn toàn không đủ năng lực phát động một cuộc chiến ở eo biển Đài Loan mà có hy vọng giành chiến thắng. Ông Tập cứ lải nhải mãi về vấn đề Đài Loan, còn ông Trump thì không muốn nói thêm một lời nào.

Đó chính là lý do vì sao, khi phóng viên hỏi sau cuộc gặp lần này rằng ông Tập có bàn về vấn đề Đài Loan với ông hay không, ông Trump đáp rằng ông Tập “rất hiểu cảm nghĩ của tôi”.