Các tỷ phú Mỹ này đều có tuổi thơ tương đồng

Nhiều tỷ phú hoặc CEO của các công ty Mỹ đã có những trải nghiệm thời thơ ấu tương tự trước khi họ thành công—dành thời thơ ấu của mình ở các nhà hàng, cửa hàng thức ăn nhanh hoặc giao báo.

Ví dụ nổi tiếng nhất là Warren Buffett, người từng giao báo cho tờ Washington Post khi còn trẻ. Ngoài ra, nhiều người có thể không biết rằng CEO của Apple, Tim Cook, cũng từng giao báo khi còn học tiểu học, thậm chí dậy lúc 3 giờ sáng!

Những trải nghiệm này đã dạy cho những triệu phú tương lai và các giám đốc điều hành cấp cao một số giá trị và nguyên tắc kinh doanh cơ bản, và những giá trị và nguyên tắc này đã đồng hành cùng họ trên con đường thăng tiến đến những vị trí cao hơn và sự giàu có hơn.

Thực tế, từ lâu đã có văn hóa thanh niên đi làm trong xã hội Mỹ. Nhiều doanh nhân và CEO đã từng làm người giao báo, rửa bát, chủ nhà hàng thức ăn nhanh, bán lẻ hoặc cắt cỏ khi còn trẻ. Kinh nghiệm này không đảm bảo thành công, nhưng nó giúp trẻ em làm quen với trách nhiệm, tiền bạc, khách hàng, quản lý thời gian và thực tế của xã hội ngay từ nhỏ.

Dưới đây là một số nhân vật nổi tiếng hơn trong số họ:

Warren Buffett

Theo cuốn tiểu sử về Warren Buffett của Alice Schroeder, *The Snowball: Warren Buffett and His Career*, Buffett bắt đầu giao báo *The Washington Post* và *The Washington Star* khi mới 13 tuổi. Đến năm 14 tuổi, ông đã có nhiều tuyến giao báo, kiếm được 175 đô la một tháng—nhiều hơn cả một số giáo viên của ông.

Warren Buffett từng nói: “Việc giao báo có thể dạy bạn rất nhiều điều về bản chất con người. Đầu tiên, bạn sẽ nhận ra rằng bạn phải trả tiền mỗi tháng. Cho dù khách hàng có trả tiền hay không, bạn vẫn phải thu tiền”.

Tim Cook

Tim Cook, CEO sắp mãn nhiệm của Apple, có công việc đầu tiên khi mới 11 hoặc 12 tuổi, giao báo Mobile Press Register ở Robertsdale, Alabama.

Trong một cuộc phỏng vấn với tờ Wall Street Journal, ông Cook, 65 tuổi, đã chia sẻ về việc là người đầu tiên trong gia đình theo học đại học, nói rằng: “Kinh nghiệm giao báo đã mở ra cánh cửa cho việc học đại học của tôi”.

Trong một cuộc phỏng vấn với podcast “Table Manners”, Cook cho biết sau khi giao báo, ông làm việc tại một nhà hàng thức ăn nhanh Tastee Freeze địa phương, kiếm được 1,10 đô la một giờ. Theo Forbes, giá trị tài sản ròng của Cook ước tính khoảng 3 tỷ đô la.

Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân)

Năm 15 tuổi, Huang làm việc tại Denny’s (một chuỗi nhà hàng gia đình của Mỹ) ở Portland, với các công việc như rửa bát, dọn bàn và phục vụ bàn. Huang từng nói đùa rằng không ai cầm cốc cà phê giỏi hơn anh ấy.

Những công việc này rất cơ bản: rửa bát nhanh chóng, dọn bàn cẩn thận, nhân viên phục vụ phải đối mặt với khách hàng, theo dõi đơn đặt hàng và xử lý áp lực giờ cao điểm. Đối với một thiếu niên, đây thực chất là việc học “quản lý tại chỗ”: dọn dẹp ngay lập tức, xử lý các khách hàng chờ đợi quá lâu… toàn bộ quy trình là một hệ thống liên kết chặt chẽ.

Điều thú vị là, Denny’s sau này không chỉ trở thành biểu tượng cho công việc đầu tiên của ông, mà còn là biểu tượng nền tảng của NVIDIA. NVIDIA chính thức tuyên bố rằng vào năm 1993, Jensen Huang, Chris Malachowsky và Curtis Priem đã thảo luận về việc thành lập NVIDIA tại một nhà hàng Denny’s ở San Jose, California, với mục tiêu tạo ra các chip cho phép máy tính cá nhân hiển thị đồ họa 3D chân thực.

Về sau, Jensen Huang thường liên hệ thành công với nỗi đau, thất bại và sự kiên cường. Ông từng phát biểu tại một sự kiện ở Stanford rằng chỉ trí thông minh thôi là chưa đủ; sự vĩ đại thực sự đến từ phẩm chất được tôi luyện qua gian khổ. Ông cũng nói rằng những người có kỳ vọng cao thường có khả năng phục hồi thấp hơn. Điều này trùng khớp với những trải nghiệm thời trẻ của ông khi còn là một người nhập cư, một người dọn dẹp và một nhân viên nhà hàng.

Chính Jensen Huang từng nói rằng ngành công nghiệp nhà hàng dạy cho người ta sự khiêm tốn, siêng năng và lòng hiếu khách—tức là khả năng đối đãi với khách hàng, phục vụ và quan tâm đến mọi người. Những phẩm chất này thường không được đánh giá cao trong ngành công nghệ vì các doanh nhân công nghệ thường chỉ nói về sản phẩm và công nghệ. Nhưng để thực sự xây dựng một công ty lớn, bạn cần hiểu khách hàng, nhà phát triển, hệ sinh thái, chuỗi cung ứng và đối tác.

Jeff Bezos

Năm 16 tuổi, Bezos làm việc bán thời gian tại McDonald’s, phụ trách bếp chiên khoai tây, nướng bánh mì kẹp thịt, chiên trứng và chuẩn bị các đơn đặt hàng bữa sáng. Một bài báo trên Wired People năm 1999 mô tả cách ông phản ứng với các tiếng bíp khác nhau của máy móc: khi nào cần chiên trứng, lật bánh mì kẹp thịt và lấy khoai tây chiên ra khỏi chảo, đồng thời quan sát các quy trình tự động của McDonald’s.

Sau này, anh nhớ lại một tình huống rất khó xử trong tuần đầu tiên làm việc: bình đựng tương cà gắn tường dung tích 5 gallon trong bếp bị kẹt, khiến tương cà đổ tung tóe khắp nơi. Vì là nhân viên mới, người giám sát đã đưa cho anh dụng cụ lau dọn và bảo anh dọn dẹp.

Bezos cho biết điều khó khăn nhất là giữ cho mọi thứ vận hành đúng nhịp độ trong giờ cao điểm khách hàng. Các nhà hàng thức ăn nhanh không hoạt động theo quy trình chậm rãi, cẩn trọng; thay vào đó, họ có các quy trình tiêu chuẩn hóa, áp lực về thời gian và sự phân công lao động rõ ràng. Nếu bất kỳ bước nào bị chậm lại, nó sẽ ảnh hưởng đến việc gọi món, chuẩn bị thức ăn và thời gian chờ đợi của khách hàng.

Điều này tương tự như trường hợp của Amazon sau này: Amazon không chỉ thành công nhờ “bán sách”, mà còn nhờ kết nối các quy trình như hậu cần, kho bãi, hệ thống, giao hàng, quản lý hàng tồn kho và trải nghiệm trên trang web. McDonald’s đã giúp ông tiếp xúc với một hệ thống dịch vụ hiệu quả và được tiêu chuẩn hóa cao ngay từ rất sớm.

Có rất nhiều ví dụ tương tự như vậy, đặc biệt là ở Mỹ, nơi văn hóa khởi nghiệp và tính tự lập được khuyến khích, cha mẹ thường ủng hộ con cái đi làm. Nhưng tại sao những cá nhân giàu có và các CEO này lại thành công đến vậy, dù tất cả họ đều bắt đầu từ vị trí thấp nhất? Có lẽ có thể nói rằng điểm chung giữa các CEO này không phải là họ coi thường những công việc ban đầu, mà là họ không xem những công việc thấp kém đó là vô nghĩa.