AI Trung Quốc tăng tốc mạnh, nhưng liệu đã thực sự bắt kịp Mỹ?

Mỹ vẫn có lợi thế về cơ sở hạ tầng AI, mặc dù Trung Quốc đang nỗ lực tự sản xuất chip và xây dựng các trung tâm dữ liệu của riêng mình, một chuyên gia công nghệ Mỹ–Trung cho biết.

Trung Quốc đã tạo ra “cú sốc AI” thứ hai trong vòng 18 tháng với việc Moonshot AI ra mắt mô hình trí tuệ nhân tạo mới cạnh tranh với các hệ thống AI tiên phong của Mỹ.

Việc Moonshot AI ra mắt mô hình Kimi K3 vào tháng 7 đã gây chấn động thị trường, gợi nhớ những gì xảy ra khi DeepSeek của Trung Quốc được công bố vào tháng 1/2025.

Kể từ khi được phát hành ngày 16/7, Chỉ số Philadelphia Semiconductor Sector, gồm 30 cổ phiếu chip lớn nhất được giao dịch tại Mỹ, đã giảm hơn 10% vào cuối tháng 7 và vẫn chưa hoàn toàn phục hồi.

Các nhà phân tích gọi đây là “Khoảnh khắc DeepSeek 2.0”.

Tuy nhiên, Ethan Tu, nhà sáng lập Taiwan AI Labs, có cách nhìn khác về sự kiện này. Theo ông, đây giống một lần tái diễn “kịch bản DeepSeek” hơn.

Ông chỉ ra mô hình sau: Mỗi lần, các mô hình Trung Quốc đều đạt điểm số cao trong các bài kiểm tra chuẩn hóa, sau đó Bắc Kinh tận dụng điều này để đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, qua đó làm dấy lên nghi ngờ về vị thế dẫn đầu AI của Mỹ.

“Kịch bản DeepSeek”

Không lâu sau “Khoảnh khắc DeepSeek 1.0”, lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình đã tổ chức một cuộc gặp với các doanh nhân AI Trung Quốc và dành cho nhà sáng lập DeepSeek Lương Văn Phong một vị trí ở hàng ghế đầu. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh ông Tập thúc đẩy AI như một “lực lượng sản xuất chất lượng mới” nhằm phục vụ phát triển kinh tế Trung Quốc.

Lần này, sau khi Kimi K3 được phát hành, ông Tập công khai kêu gọi thế giới sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc. Phát biểu tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới ở Thượng Hải ngày 17/7, ông nói Trung Quốc cam kết cung cấp các dịch vụ AI cho phần còn lại của thế giới.

Ông trực tiếp thách thức Mỹ vì thị phần AI toàn cầu là thước đo quan trọng mà chính quyền Trump sử dụng để đánh giá vị thế dẫn đầu của Mỹ.

Lập luận giá trị của ông Tập đối với các mô hình AI Trung Quốc là chúng đủ tốt, có tính mở và có mức giá thấp hơn nhiều. Tuy nhiên, sau khi phòng thí nghiệm của mình thử nghiệm Kimi K3, ông Tu đưa ra đánh giá khác.

“Khả năng của một mô hình AI hoàn toàn không chỉ nằm ở điểm số trong các bài kiểm tra”, ông nói với The Epoch Times.

Chẳng hạn, một mô hình được xây dựng để đạt điểm cao trong các bài kiểm tra có thể kém xa một mô hình có khả năng giải quyết những vấn đề mới.

Các bài kiểm tra mà ông đề cập là những tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất, tức các bài toán và kết quả kỳ vọng thường được xác định bởi các mô hình AI tiên tiến hàng đầu. Do đó, việc sử dụng đầu ra của chúng để huấn luyện một mô hình khác, còn gọi là chắt lọc (distillation), có thể dễ dàng tạo ra điểm số cao.

Ngày 22/7, Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Mỹ, cho biết văn phòng của ông có lý do để tin rằng Moonshot AI đã “chắt lọc Fable của Anthropic để phát triển mô hình K3”.

Ông Tu xác nhận điều này. Ông cho biết Kimi K3 đôi khi tự nhận mình là “Claude”, tên của dòng mô hình AI của Anthropic, trong đó có Fable. Năm ngoái, DeepSeek R1 cũng từng tự nhận là ChatGPT.

Giá cả là một lĩnh vực khác mà lợi thế của Kimi K3 có vẻ không lớn như thoạt nhìn.

Theo Artificial Analysis, một trang đánh giá chuẩn hóa độc lập của bên thứ ba, Moonshot AI định giá mô hình mới nhất của mình chỉ bằng một nửa Claude Opus 4.8, một mô hình có hiệu suất thấp hơn trong các bài kiểm tra chuẩn hóa.

Trong các thử nghiệm tại phòng thí nghiệm của mình, ông Tu nhận thấy Kimi K3 cần sử dụng số lượng token gấp đôi để hoàn thành một tác vụ, nhưng tốc độ không phải là một tiêu chí trong các bài kiểm tra. Vì vậy, hiệu suất thấp hơn không làm giảm điểm số của Kimi K3. Tuy nhiên, với một mô hình chỉ hiệu quả bằng một nửa, việc giảm một nửa giá thành dường như chỉ là sự bù đắp, thay vì một lợi thế cạnh tranh.

Một yếu tố khác mà Moonshot không công bố là tỷ lệ “ảo giác” của Kimi K3, tức tình trạng mô hình tự tin đưa ra câu trả lời sai. Artificial Analysis đánh giá tỷ lệ này ở mức 51%.

Cuộc đua AI Mỹ–Trung: Cơ sở hạ tầng và phần mềm

Theo ông Tu, cục diện cạnh tranh AI Mỹ–Trung chưa thay đổi nhiều kể từ “Khoảnh khắc DeepSeek” vào tháng 1/2025. Trung Quốc vẫn đứng sau, mặc dù khoảng cách khác nhau giữa cơ sở hạ tầng AI và phần mềm.

James Lewis, một cựu nhà ngoại giao có nhiều kinh nghiệm trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ–Trung, cũng đồng tình. Hiện ông là nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu và cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, đều là các tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington.

Ông cho biết Mỹ vẫn có lợi thế về cơ sở hạ tầng AI, mặc dù Trung Quốc đang nỗ lực tự sản xuất chip và xây dựng các trung tâm dữ liệu, đồng thời nói rằng Trung Quốc là một “đối thủ cạnh tranh thực sự” trong lĩnh vực phần mềm AI.

“Nếu Mỹ có thể tránh những bước đi sai lầm, nước này vẫn có thể trở thành nơi xây dựng chuỗi công nghệ AI cho thế giới, nhưng hệ thống đó sẽ không chỉ chạy bằng phần mềm của Mỹ”, ông nói với The Epoch Times.

Ông Lewis lưu ý rằng một số công ty bị thu hút bởi mức giá thấp của các mô hình Trung Quốc đang sử dụng kết hợp phần mềm AI của Mỹ và Trung Quốc: phần mềm Trung Quốc cho các tác vụ cơ bản và phần mềm Mỹ cho các tác vụ cao cấp hơn.

Theo ông, Trung Quốc có xu hướng thu hút những khách hàng ở phân khúc giá trị thấp hơn. Ông ước tính thị phần AI toàn cầu của Trung Quốc trong lĩnh vực lập trình, tính theo doanh thu, ở mức 15% đến 20%.

Theo ông, việc Trung Quốc phổ thông hóa các dịch vụ AI sẽ không gây chấn động nền kinh tế Mỹ, bởi AI không phải là lĩnh vực mà bên thắng sẽ chiếm toàn bộ thị trường. Tuy nhiên, ông cho rằng các mô hình AI giá rẻ của Trung Quốc có thể là một cú sốc lớn đối với Anthropic và OpenAI, lần lượt là các công ty sở hữu Claude và ChatGPT.

“Khoảnh khắc DeepSeek” tập trung vào các mô hình AI có khả năng suy luận và vận hành, nhưng ông Tu cho rằng “Khoảnh khắc Kimi K3” tập trung vào lập trình và an ninh mạng, những lĩnh vực tiên phong mới nơi các mô hình AI cạnh tranh.

Ông cũng cho rằng Bắc Kinh bị hạn chế không phải bởi nhân tài hay năng lực phần mềm, mà bởi sức mạnh tính toán.

Nhà sáng lập DeepSeek cũng có quan điểm tương tự.

Trong những ghi chú bị rò rỉ từ cuộc họp hồi tháng 5 giữa ông Lương và các nhà đầu tư, ông cho biết Trung Quốc chủ yếu bị hạn chế bởi chip. Ông cũng nói Trung Quốc đang chậm hơn Mỹ từ một đến hai năm về AI nói chung và chậm hơn hai năm về phần cứng.

Hiện tại, Trung Quốc chỉ có thể mua chip H200 của Nvidia, vốn được cho là đi sau dòng Blackwell tiên tiến nhất khoảng 2 năm về thế hệ công nghệ.

“Phiên bản Jack Ma của AI”

Trong cuộc họp tháng 5, ông Lương cũng cho biết sẽ sử dụng vòng gọi vốn tiếp theo để mua càng nhiều chip Nvidia càng tốt. Kế hoạch này đi ngược trực tiếp với mong muốn của ông Tập rằng các công ty Trung Quốc ngừng sử dụng chip Mỹ.

Vài ngày sau khi những ghi chú cuộc họp bị rò rỉ, ông Lương đã đình chỉ vòng gọi vốn.

Ông Lewis cho rằng ông Lương làm vậy vì “không muốn trở thành phiên bản Jack Ma của AI”.

Jack Ma từng công khai chất vấn hệ thống quản lý tài chính của Trung Quốc, gọi đó là “cơ chế quản lý lỗi thời”. Vài ngày sau, vào tháng 11/2020, Bắc Kinh đã đình chỉ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của Ant Group. Cuối cùng, ông mất phần lớn quyền sở hữu tại tập đoàn do mình sáng lập.

Đó có thể là hạn chế sâu xa hơn của Trung Quốc. Bắc Kinh cần khu vực công nghệ tư nhân của mình đổi mới vượt Mỹ, nhưng đồng thời những công ty này phải tránh bất cứ điều gì có thể bị xem là vượt qua lằn ranh đỏ về chính trị.

“Không còn nghi ngờ gì rằng các công ty Trung Quốc rất giỏi”, ông Lewis nói. “Nhưng họ phải đối phó với hai chính phủ, trong khi các công ty Mỹ chỉ phải đối phó với một”.