Cạnh tranh AI Mỹ–Trung tại châu Phi: Rwanda trở thành điểm nóng mới

Sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) tại châu Phi ngày càng gay gắt. Ngày 17/2, tại Hội nghị Thượng đỉnh Tác động AI ở New Delhi, bà Paula Ingabire – Bộ trưởng Thông tin, Truyền thông và Đổi mới của Rwanda, tiết lộ Rwanda đã ký biên bản ghi nhớ với Anthropic, công ty AI của Mỹ, về thỏa thuận hợp tác kéo dài 3 năm.

Theo Nikkei Asia, bà Ingabire cho biết động thái này nhằm đưa công nghệ AI vào các hệ thống y tế, giáo dục và các lĩnh vực công khác, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Rwanda, hỗ trợ giáo viên lập kế hoạch giảng dạy, đồng thời giúp nông dân tăng sản lượng thông qua việc lựa chọn hạt giống và phân bón chất lượng cao.

Rwanda là “bãi thử nghiệm” cho các quốc gia châu Phi khác?

Tháng 11/2025, công ty Anthropic và chính phủ Rwanda đã khởi động một dự án giáo dục Chidi AI dựa trên mô hình Claude. Trong một tuyên bố, Anthropic cho biết thỏa thuận mới nhất này được xây dựng trên nền tảng quan hệ hợp tác đã công bố năm ngoái và là thỏa thuận hợp tác liên bộ với chính phủ đầu tiên mà công ty chính thức đạt được tại châu Phi.

Bà Elizabeth Kelly, người phụ trách triển khai vì lợi ích công của Anthropic, cho biết công ty đang đầu tư vào đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực nhằm mở rộng phạm vi ứng dụng AI, giúp giáo viên, nhân viên y tế và công chức trên khắp Rwanda có thể sử dụng AI một cách an toàn và độc lập.

Bà Ingabire cho biết, trước đây Rwanda cũng đã có những hợp tác tương tự trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe với OpenAI và Quỹ Gates. Tháng Một năm nay, OpenAI và Quỹ Gates đã công bố một dự án thí điểm trị giá 50 triệu USD về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe cơ sở tại các quốc gia châu Phi, trong đó Rwanda là quốc gia thí điểm đầu tiên.

Khi được hỏi liệu việc ứng dụng AI của Rwanda có thể làm hình mẫu cho các quốc gia châu Phi khác hay không, bà Ingabire cho biết mọi người đều đang đối mặt với những thách thức tương tự và hy vọng Rwanda có thể trở thành “bãi thử nghiệm” cho các quốc gia khác ở châu Phi.

Rwanda cũng đã thu hút thành công một số công ty AI khác. Bà Barbara-Chiara Ubaldi, Giám đốc cấp cao phụ trách đổi mới chính phủ và AI của “Viện Tony Blair vì Thay đổi Toàn cầu”, cho biết viện này đã làm việc tại Rwanda hơn 10 năm và hiện đang hợp tác với Rwanda trong các dự án nông nghiệp, nhằm khám phá việc sử dụng AI để hỗ trợ thực thi chính sách nông nghiệp, giải quyết các vấn đề cụ thể liên quan đến cây trồng, sản xuất lương thực, tạo thu nhập và việc làm.

Mỹ–Trung cạnh tranh AI tại châu Phi

Sau Microsoft, Google và IBM, Anthropic là công ty AI mới nhất của Mỹ đánh giá nhu cầu thị trường châu Phi. Hiện nay, các công ty Trung Quốc như Huawei và Alibaba đang cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ Mỹ tại châu Phi.

Một báo cáo gần đây của Đại học Georgetown chỉ ra rằng các doanh nghiệp tư nhân Mỹ trong phát triển AI chủ yếu dựa vào lao động và nguồn lực châu Phi, trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) sử dụng các công cụ cấp nhà nước như những dự án cơ sở hạ tầng thuộc sáng kiến “Vành đai và Con đường” để mở rộng dịch vụ tại châu Phi.

Một báo cáo của Microsoft vào tháng Một năm nay cho biết, một yếu tố then chốt khác trong sự phát triển của các doanh nghiệp Trung Quốc tại châu Phi là các nền tảng AI mã nguồn mở. Tính mở và chi phí thấp giúp các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc như DeepSeek chiếm lĩnh những thị trường như châu Phi, nơi các nền tảng AI phương Tây chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu dịch vụ.

Theo ước tính, mức độ sử dụng DeepSeek tại châu Phi cao gấp 2–4 lần so với các khu vực khác.

Từ lâu Trung Quốc đã là quốc gia lớn nhất trên thị trường toàn cầu về khoáng sản và kim loại quan trọng. Trung Quốc có trữ lượng đáng kể trong nước và khả năng tiếp cận nguồn cung từ nước ngoài nhờ đầu tư lớn vào các hoạt động khai thác mỏ ở nước ngoài – đặc biệt là ở châu Phi.

Điều này càng làm tăng thêm tính cấp bách cho các động thái của Mỹ nhằm tăng cường khả năng tiếp cận các khoáng sản và kim loại quan trọng, trong đó trữ lượng của châu Phi được coi là chìa khóa cho sứ mệnh đó.

Châu Phi rất giàu khoáng sản và kim loại quan trọng – như lithium, đất hiếm, coban và vonfram – những nguyên tố thiết yếu cho việc sản xuất và vận hành thiết bị công nghệ cá nhân.

Những vật liệu này cũng rất cần thiết cho mọi thứ, từ xe điện, đến trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống vũ khí.