700.000 xe ô tô vào Nga giữa lệnh trừng phạt, Trung Quốc là điểm trung chuyển chính

Theo dữ liệu đăng ký mà Reuters đã xem xét cùng các cuộc phỏng vấn với 5 chuyên gia trong ngành, hàng chục nghìn chiếc ô tô đang được xuất khẩu từ Trung Quốc sang Nga thông qua các kênh “thị trường xám”. Các kênh này thường nhằm mục đích né tránh các lệnh trừng phạt từ chính phủ các nước phương Tây và châu Á, cũng như tránh cam kết rút khỏi thị trường Nga của các nhà sản xuất ô tô.

Kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột Nga – Ukraine vào năm 2022, Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc đã lần lượt áp đặt lệnh cấm xuất khẩu ô tô sang Nga. Các lệnh cấm này thường nhắm vào các dòng xe hạng sang, xe phân khối lớn, cũng như các loại xe điện và xe hybrid có giá vượt quá một ngưỡng nhất định (ví dụ trên 50.000 euro). Tuy nhiên, hoạt động buôn bán các thương hiệu vốn bị hạn chế trước đây, từ Toyota, Mazda cho đến các dòng xe sang của Đức vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ tại Nga.

Theo dữ liệu từ cơ quan nghiên cứu Autostat của Nga, một phần nguyên nhân là do các mạng lưới không chính thức cho phép các đại lý Nga đặt hàng xe thông qua các bên trung gian tại Trung Quốc.

Dữ liệu và các nguồn tin chỉ ra rằng, phần lớn các xe này được sản xuất tại Trung Quốc (nhiều thương hiệu quốc tế có liên doanh với các đối tác địa phương tại đây), hoặc được sản xuất ở nơi khác rồi chuyển vận qua Trung Quốc. Trong số đó, ngày càng có nhiều “xe cũ” với số km bằng không — tức là các đại lý tại Trung Quốc đăng ký xe mới như đã bán, sau đó hủy đăng ký và phân loại lại thành xe đã qua sử dụng để xuất khẩu.

Cách làm này cho phép các hãng xe và đại lý khai khống doanh số bán hàng, nhận các khoản trợ cấp và xuất khẩu lượng xe tồn kho. Trương Ái Quân, một nhà xuất khẩu từng làm việc tại một công ty thương mại ô tô ở Tứ Xuyên, cho biết việc phân loại xe mới xuất sang Nga thành “xe cũ” có thể giúp lược bỏ những rắc rối khi phải xin sự chấp thuận từ các nhà sản xuất ô tô, “giúp việc xuất khẩu sẽ dễ dàng hơn”.

Tại Trung Quốc, những chiếc “xe cũ” với số km bằng không thường được giảm giá rất mạnh, nhưng tại Nga, chúng được bán với giá tương đương với những chiếc xe mới chưa đăng ký. Dmitry Zazulin, Giám đốc bán hàng của đại lý Panavto-Zapad tại Moskva, cho biết nhiều khách hàng vẫn kiên quyết chọn mua các thương hiệu phương Tây, “tuy nhiên hiện tại, chúng tôi chỉ có thể nhập hàng thông qua các kênh song song (tức nhập khẩu song song — con đường thương mại thông qua bên thứ ba, không qua ủy quyền chính thức của thương hiệu)”.

Các hãng xe chịu ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt như Mercedes-Benz, BMW và Volkswagen đều tuyên bố nghiêm cấm bán hàng sang Nga và đang nỗ lực hết sức để ngăn chặn việc xuất khẩu trái phép. Tuy nhiên, trong một tuyên bố, Mercedes-Benz thừa nhận rằng việc điều tra này “tốn thời gian và phức tạp”, đòi hỏi sự hỗ trợ từ bên thứ ba. Trong khi đó, BMW cho biết đã yêu cầu bộ phận bán lẻ tại Trung Quốc của mình “kiên quyết phản đối bất kỳ hoạt động xuất khẩu tiềm năng nào sang Nga”, và nếu xe vẫn được đưa vào Nga thì đó là việc “nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng tôi và rõ ràng đi ngược lại ý nguyện của chúng tôi”.

Một đại lý tại Vladivostok chỉ tiết lộ tên là Vladimir đã nói với Reuters rằng, cửa hàng của ông không có sẵn các dòng xe nước ngoài bị hạn chế, mà thay vào đó là mua từ các thương nhân Trung Quốc theo từng đơn đặt hàng của khách: “Có rất nhiều người trung gian, người này quen biết người kia, và cuối cùng thì có thể liên hệ được với đại lý bán hàng.”

Lượng xe thuộc diện bị trừng phạt được đưa vào Nga thông qua Trung Quốc ngày càng tăng

Dữ liệu từ Autostat cho thấy các dòng xe nhập khẩu từ Trung Quốc đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong số các loại xe mang thương hiệu phương Tây hoặc Nhật Bản được đăng ký tại Nga.

Số liệu chỉ ra rằng, kể từ năm 2023, số lượng xe thuộc loại này được sản xuất tại Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi. Trong số gần 130.000 xe thuộc các thương hiệu từ các quốc gia áp đặt lệnh trừng phạt (tức các hãng có trụ sở tại các nước cấm xuất khẩu xe sang Nga như Đức, Nhật, Hàn) được bán ra tại Nga vào năm 2025, có khoảng một nửa được sản xuất tại Trung Quốc. Kể từ khi xung đột nổ vào năm 2022, đã có tổng cộng hơn 700.000 chiếc xe thuộc các thương hiệu nước ngoài như vậy được bán ra tại Nga.

Dữ liệu của Autostat cũng cho thấy, năm ngoái, số lượng xe Toyota mà người Nga mua nhiều hơn bất kỳ thương hiệu nước ngoài nào khác (ngoại trừ các thương hiệu Trung Quốc). Tuy nhiên, Toyota tuyên bố rằng công ty đã ngừng vận chuyển xe mới sang Nga từ năm 2022. Mazda cũng cho biết bất kỳ chiếc xe mới nào bán tại Nga đều được chuyển nhượng thông qua bên thứ ba mà Mazda không thể kiểm soát.

Dòng xe SUV hạng sang của Đức đang bị buôn lậu qua các kênh thị trường xám

Hãng xe hơi Đức cũng nhận được sự ưu ái tương tự. Dữ liệu từ Autostat cho thấy, năm ngoái Nga đã đăng ký gần 47.000 chiếc xe mới thuộc các tập đoàn BMW, Mercedes-Benz và Volkswagen, bao gồm cả Audi, Porsche và Skoda. Trong số đó, hơn 20.000 chiếc được sản xuất tại Trung Quốc, số còn lại sản xuất tại châu Âu. Tuy nhiên, các nhà phân tích chỉ ra rằng nhiều xe sản xuất tại châu Âu khả năng cao cũng được đưa vào Nga thông qua Trung Quốc.

Dòng Mercedes G-Class (thường gọi là “Big G”), vốn cực kỳ được ưa chuộng trong giới thượng lưu Nga, có giá khoảng 120.000 euro (tương đương khoảng 142.700 USD) và chỉ được sản xuất tại Áo. Hàng chục bộ chứng từ vận chuyển mà Reuters đã xem xét cho thấy các dòng SUV hạng sang của Đức, bao gồm Mercedes GLC 300 và BMW X1, đang được nhập khẩu đều đặn từ Trung Quốc vào Nga.

Felipe Munoz, chuyên gia phân tích ngành công nghiệp ô tô, nhận định: “Với sự tăng trưởng đáng kể trong thương mại ô tô giữa Nga và Trung Quốc những năm gần đây, rõ ràng là nhiều chiếc xe nhập khẩu từ Đức vào Trung Quốc cuối cùng đã sang Nga.”

Hiện tại, Bộ Thương mại Trung Quốc cũng như Bộ Công nghiệp và Thương mại Nga đều chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ Reuters. Trước đó, cả hai bên đều tuyên bố phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương.