Mỹ và Armenia ký thỏa thuận hợp tác năng lượng hạt nhân gửi đi tín hiệu gì?

Mỹ và Armenia đã đạt được thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân dân sự vào thứ Hai (ngày 9/2). Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người đang thăm Armenia, đã ký một tuyên bố chung về thỏa thuận hợp tác năng lượng hạt nhân vào ngày hôm đó. Điều này cho thấy Hoa Kỳ đang tích cực xây dựng ảnh hưởng ở khu vực Nam Caucasus, được coi là một phần trong phạm vi ảnh hưởng của Nga.

Ông Vance đã đến Armenia vào thứ Hai, là phó tổng thống đương nhiệm đầu tiên của Mỹ đến thăm nước này. Ông tuyên bố rằng Mỹ sẵn sàng xuất khẩu chip máy tính tiên tiến và máy bay không người lái giám sát sang Armenia và đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng của nước này.

Ông Pashinyan tuyên bố rằng chuyến thăm của ông Vance thực sự mang tính lịch sử và biểu tượng, phản ánh chiều sâu của mối quan hệ đối tác chiến lược mạnh mẽ giữa Mỹ và Armenia.

Ông cảm ơn Tổng thống Trump và Phó Tổng thống Vance, đồng thời cho biết ông đã nhận lời mời tham dự cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Hòa bình Trump tại Washington vào ngày 19/2. Ủy ban này chịu trách nhiệm giám sát kế hoạch ngừng bắn ở Gaza.

Theo Reuters, Mỹ và Armenia tuyên bố rằng họ đã hoàn tất đàm phán về một thỏa thuận có tên gọi “Thỏa thuận 123”. Thỏa thuận này cho phép Mỹ cấp phép hợp pháp việc sử dụng công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các quốc gia khác.

Ông Vance tuyên bố rằng thỏa thuận này sẽ cho phép Mỹ ban đầu xuất khẩu các sản phẩm trị giá lên tới 5 tỷ đô la sang Armenia. Ngoài ra, thỏa thuận còn bao gồm các hợp đồng nhiên liệu và bảo trì trong tương lai trị giá thêm 4 tỷ đô la.

Tại cuộc họp báo chung với ông Vance, ông Pashinyan tuyên bố: “Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc tăng cường hợp tác năng lượng giữa Armenia và Hoa Kỳ”.

Armenia, quốc gia từ lâu phụ thuộc nhiều vào nguồn cung năng lượng từ Nga và Iran, hiện đang xem xét các đề xuất từ ​​các công ty của Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới thay thế nhà máy điện hạt nhân Metsamor cũ kỹ do Nga sản xuất.

Mặc dù Armenia vẫn chưa đưa ra lựa chọn cuối cùng, nhưng thông báo hôm thứ Hai đã mở đường cho việc lựa chọn một dự án của Hoa Kỳ. Đây là một đòn giáng mạnh vào Nga, quốc gia từ lâu coi Nam Caucasus là khu vực ảnh hưởng của mình, nhưng ảnh hưởng của nước này trong khu vực đã suy yếu do cuộc tấn công vào Ukraine.

Theo Reuters, Narek Sukiasyan, một nhà khoa học chính trị ở Yerevan, Armenia, cho biết: “Với sự phụ thuộc đa chiều của Armenia vào Nga, việc mở rộng quan hệ đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị đối với đất nước”.

“Hiện tại, Hoa Kỳ dường như là lựa chọn được ưu tiên,” ông Sukiasyan nói.

Chuyến đi của ông Vance cũng nhằm mục đích thúc đẩy Sáng kiến ​​Con đường Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế Trump (TRIPP). Đây là một hành lang dài 43 km dự kiến ​​sẽ đi qua miền nam Armenia, cung cấp cho Azerbaijan một tuyến đường trực tiếp đến vùng lãnh thổ Nakhchivan và do đó, đến đồng minh thân cận của họ là Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuyến đường này sẽ kết nối tốt hơn giữa châu Á và châu Âu. Điều quan trọng đối với Hoa Kỳ là nó sẽ tránh được Nga và Iran. Điều này đặc biệt quan trọng vào thời điểm các quốc gia phương Tây đang tích cực tìm cách đa dạng hóa các tuyến đường năng lượng và thương mại của họ và giảm sự phụ thuộc vào Nga do cuộc xung đột ở Ukraine.

Kế hoạch hành lang TRIP, bao gồm việc xây dựng hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng đường sắt, đường ống dẫn dầu khí và cáp quang, sẽ làm thay đổi căn bản khu vực Nam Caucasus, một khu vực từ lâu đã bị ảnh hưởng bởi biên giới khép kín và các xung đột sắc tộc lịch sử.

“Chúng tôi không chỉ mang lại hòa bình cho Armenia,” ông Vance nói. “Chúng tôi cũng đang cùng nhau tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho Armenia và Hoa Kỳ.”

Ông Vance cũng ủng hộ chiến dịch tái tranh cử của Thủ tướng Armenia. Ông nhấn mạnh rằng Armenia là một trong những quốc gia Kitô giáo lâu đời nhất (Kitô giáo được vua Tiridates III tuyên bố là quốc giáo vào năm 301 sau Công nguyên).

Theo Nhà Trắng, sau khi hoàn thành chuyến thăm Armenia, ông Vance sẽ thăm Azerbaijan vào thứ Tư và thứ Năm.

Chỉ 6 tháng trước, với sự trung gian của Mỹ, Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan đã ký một thỏa thuận hòa bình tại Nhà Trắng. Thỏa thuận này hứa hẹn sẽ chấm dứt gần 40 năm xung đột và mở đường cho việc mở lại hành lang giao thông quan trọng ở khu vực Nam Caucasus, vốn đã bị đóng cửa từ đầu những năm 1990, cho phép vận chuyển hàng hóa và cuối cùng là sự di chuyển của người dân.