Thuốc mới mở ra triển vọng chữa khỏi bệnh viêm gan B mãn tính

Viêm gan B là căn bệnh cướp đi sinh mạng của hơn một triệu người mỗi năm và hiện vẫn chưa có biện pháp chữa khỏi hoàn toàn. Giờ đây, một loại thuốc mới có thể đã đưa các nhà nghiên cứu tiến bước gần hơn đến việc thay đổi thực trạng này.

Loại thuốc mang tên bepirovirsen này đã loại bỏ hoàn toàn virus viêm gan B ở khoảng 1/5 số bệnh nhân mắc viêm gan B mãn tính. Đối với gần 240 triệu người đang sống chung với căn bệnh này trên toàn thế giới, đây là niềm hy vọng thực tế đầu tiên về một liệu trình điều trị có thời hạn xác định, thay vì phải uống thuốc cả đời.

Chữa khỏi về mặt chức năng

Các thử nghiệm lâm sàng được công bố vào tháng 5 trên tập san Y học New England (New England Journal of Medicine) được thực hiện trên 1.834 người trưởng thành bị viêm gan B mãn tính và chưa bị xơ gan. Nghiên cứu được triển khai tại 29 quốc gia thuộc châu Âu, khu vực châu Á – Thái Bình Dương và châu Mỹ. Những người tham gia được phân nhóm ngẫu nhiên để tiêm bepirovirsen hàng tuần hoặc dùng giả dược trong vòng 24 tuần. Tất cả bệnh nhân đều đang sử dụng thuốc kháng virus đường uống tiêu chuẩn để ức chế virus.

Khoảng 20% bệnh nhân được điều trị bằng bepirovirsen đã đạt được điều mà các nhà nghiên cứu gọi là “chữa khỏi về mặt chức năng” (functional cure) — nghĩa là không còn tìm thấy virus trong cơ thể ngay cả khi đã ngừng hoàn toàn các liệu pháp điều trị.

Việc chữa khỏi về mặt chức năng cũng đồng nghĩa với việc chấm dứt nhu cầu điều trị bằng thuốc kháng virus kéo dài, từ đó loại bỏ nguy cơ kháng thuốc, tình trạng quên liều, cũng như các biến chứng dài hạn do các liệu pháp hiện tại gây ra. Trên thực tế, một số loại thuốc điều trị viêm gan B mãn tính hiện nay có thể gây tổn thương thận và loãng xương khi sử dụng trong dài hạn. Các phản ứng hiếm gặp khác bao gồm nhiễm toan lactic và nhiễm độc gan.

Ngược lại, không có bệnh nhân nào trong nhóm dùng giả dược đạt được kết quả này tính đến tuần thứ 72. Đối với những bệnh nhân có nồng độ kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) ở mức thấp hơn tại thời điểm bắt đầu điều trị, tỷ lệ chữa khỏi thậm chí còn cao hơn, dao động từ 25% đến 28%.

Khoảng 24% bệnh nhân dùng bepirovirsen cũng có thể ngừng hoàn toàn các loại thuốc uống trước đó của họ vào tuần thứ 48, trong khi tỷ lệ này ở nhóm dùng giả dược là 0%. Trong số những người đã ngừng thuốc nhưng chưa đạt được mức chữa khỏi hoàn toàn, không có trường hợp nào gặp phải đợt virus bùng phát trở lại ở mức nguy hiểm.

Cơ chế hoạt động của Bepirovirsen

Loại thuốc này hoạt động bằng cách nhận diện và kích hoạt quá trình tiêu hủy các thành phần di truyền của virus viêm gan B.

Khác với các phương pháp điều trị hiện nay vốn chỉ có tác dụng ức chế virus, bepirovirsen tấn công trực tiếp bằng cách bẻ gãy vật chất di truyền của virus, ngăn chặn khả năng nhân bản, đồng thời thúc đẩy phản ứng miễn dịch để giúp cơ thể đào thải virus ra ngoài.

Trao đổi với tờ The Epoch Times, Tiến sĩ Melissa Osborn Jenkins — Giám đốc khoa Bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế MetroHealth kiêm Giáo sư tại Trường Y thuộc Đại học Case Western Reserve (người không tham gia vào nghiên cứu này) — giải thích rằng khi virus viêm gan B xâm nhập vào các tế bào gan, chúng có thể rơi vào trạng thái ngủ đông. Đây chính là rào cản khiến các phương pháp điều trị hiện tại không thể chữa khỏi bệnh tận gốc.

Virus này lẩn trốn bên trong tế bào gan dưới dạng một phân tử DNA vòng, có cấu trúc bền vững gọi là cccDNA (DNA vòng khép kín liên kết cộng hóa trị). Phân tử này hoạt động như một nhiễm sắc thể thu nhỏ và khiến cho tình trạng nhiễm virus tiếp diễn dai dẳng. Các loại thuốc hiện tại không thể phá hủy kho dự trữ bí mật này, đó là lý do vì sao người bệnh thường phải uống thuốc suốt đời.

“Loại thuốc mới nhất này, bepirovirsen, thực sự có khả năng ức chế sự nhân bản của virus, đồng thời kích thích hệ thống miễn dịch để tăng cường đào thải virus”, Tiến sĩ Sharon Nachman, Trưởng khoa Bệnh truyền nhiễm Nhi khoa tại Bệnh viện Nhi Stony Brook cho biết.

Mặc dù bepirovirsen không trực tiếp phá hủy cccDNA, nhưng nó chặn đứng các RNA của virus được tạo ra từ chính cccDNA đó. Vì chuỗi RNA này được sinh ra từ cccDNA, việc nhắm mục tiêu vào nó sẽ giúp ngăn chặn virus nhân bản và lây lan rộng hơn.

Bằng cách liên kết với RNA, thuốc sẽ kích hoạt các enzyme tự nhiên của tế bào để cắt nhỏ và tiêu hủy chuỗi RNA của virus. Quá trình phá hủy RNA này sẽ khiến virus không thể tạo ra các protein cần thiết, chẳng hạn như kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg).

Bác sĩ Nachman (người cũng không tham gia vào các thử nghiệm) lưu ý thêm rằng bepirovirsen hoạt động như một chất đồng vận TLR-8. Điều này có nghĩa là thuốc sẽ kích hoạt các protein điều hòa phản ứng viêm, từ đó “đánh thức” hệ thống miễn dịch một cách hiệu quả để chống lại tình trạng nhiễm trùng một cách mạnh mẽ hơn.

Tại sao phát hiện này lại quan trọng?

Tác động của nghiên cứu này vượt xa cả việc giúp người bệnh thoát khỏi cảnh uống thuốc mỗi ngày. Viêm gan B mãn tính là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan, suy gan và ung thư biểu mô tế bào gan (dạng ung thư gan phổ biến nhất). Việc loại bỏ được virus có thể giảm thiểu đáng kể các nguy cơ đe dọa tính mạng kể trên.

Đối với nhóm bệnh nhân phù hợp, Tiến sĩ Jenkins khẳng định phương pháp tiếp cận điều trị thường quy hiện nay chắc chắn sẽ thay đổi.

Tuy nhiên, bà cũng đưa ra lời cảnh báo: “Không phải ai cũng là ứng cử viên phù hợp để sử dụng bepirovirsen, và ngay cả những người phù hợp cũng chưa chắc đạt được kết quả chữa khỏi về mặt chức năng. Dù vậy, các kết quả từ bepirovirsen đã cung cấp những nền tảng kiến thức quan trọng về mặt chiến lược để từ đó phát triển các phương pháp chữa khỏi chức năng còn hiệu quả hơn nữa trong tương lai”.

Một bài bình luận đi kèm nghiên cứu cũng lưu ý rằng, dù kết quả rất hứa hẹn nhưng chúng có thể không áp dụng được cho tất cả các nhóm bệnh nhân, chẳng hạn như những người đã bị xơ gan, người đồng nhiễm HIV, hoặc những người có nồng độ kháng nguyên bề mặt viêm gan B ở mức quá cao ngay từ thời điểm bắt đầu.

Bác sĩ Nachman chia sẻ rằng ý tưởng có thể xóa sổ được loại virus này là “vô cùng tuyệt vời”. Sau khi điều trị thành công, bệnh nhân không chỉ không còn khả năng lây truyền bệnh cho người khác, mà bản thân họ cũng rũ bỏ được mối lo ngại về nguy cơ tiến triển thành bệnh gan mãn tính, ung thư gan hay phải ghép gan.

Rủi ro và những điểm cần lưu ý

Các phản ứng bất lợi xuất hiện khá phổ biến trong nghiên cứu, với 91% bệnh nhân dùng bepirovirsen gặp phải các tác dụng phụ, so với tỷ lệ 73% ở nhóm dùng giả dược. Tình trạng được ghi nhận nhiều nhất là phản ứng tại vị trí tiêm, với 53% bệnh nhân ở nhóm thử nghiệm gặp phải hiện tượng mẩn đỏ hoặc đau nhức.

Khoảng 16% bệnh nhân sử dụng thuốc gặp phải các tác dụng phụ nghiêm trọng (từ Độ 3 trở lên), trong khi con số này ở nhóm dùng giả dược chỉ là 3%.

Tác dụng phụ nghiêm trọng phổ biến nhất là tình trạng tăng men gan tạm thời. Tuy nhiên, một điều thú vị là các bác sĩ nhận thấy những bệnh nhân xuất hiện các đợt tăng men gan tạm thời này thực chất lại có khả năng đào thải sạch virus cao hơn đáng kể. Ngoài ra, có 3% bệnh nhân dùng thuốc đã phải ngừng điều trị vĩnh viễn do các tác dụng phụ.

Tiến sĩ Anna Lok thuộc Đại học Michigan, tác giả của bài bình luận đi kèm nghiên cứu, nhấn mạnh nhu cầu cần có các nghiên cứu theo dõi dài hạn hơn để xác nhận tính bền vững của phương pháp chữa trị này theo thời gian.

Tiến sĩ Lok nhận định: “Các thử nghiệm B-Well đánh dấu một bước tiến lớn hướng tới mục tiêu chữa khỏi hoàn toàn về mặt chức năng cho người nhiễm HBV, và bepirovirsen là một lựa chọn đầy hấp dẫn cho nhóm bệnh nhân được chọn lọc kỹ lưỡng”.

Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã chấp thuận Hồ sơ đăng ký thuốc mới (NDA) và đưa bepirovirsen vào quy trình xem xét ưu tiên để điều trị cho người trưởng thành bị viêm gan B mãn tính. Cơ quan này cũng đã ấn định thời hạn đưa ra phán quyết cuối cùng đối với hồ sơ xét duyệt thuốc theo Đạo luật PDUFA là ngày 26 tháng 10 năm 2026. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là loại thuốc đầu tiên có khả năng chữa khỏi về mặt chức năng cho căn bệnh viêm gan B mãn tính.

Dù vậy, bác sĩ Nachman vẫn đặc biệt nhấn mạnh rằng, mặc dù các kết quả thử nghiệm là một bước phát triển rất tích cực, “Tiêm phòng đầy đủ các mũi vaccine viêm gan B vẫn là cách ngăn ngừa triệt để tình trạng nhiễm trùng cũng như các tổn thương gan suốt đời. Do đó, tiêm chủng vẫn luôn là hàng rào phòng ngự tiên quyết và quan trọng nhất của chúng ta”.

Theo The Epoch Times