Giảm đau gối bắt đầu từ khuỷu tay: Một cách tiếp cận toàn thân của Đông y

Một huyệt bất ngờ ở khuỷu tay, vận động nhẹ nhàng, chườm ấm, chế độ ăn và thói quen hàng ngày hợp thành chiến lược toàn thân giúp xoa dịu cơn đau gối và bảo vệ khớp.

Khi cơn đau gối khiến mỗi bước đi trở nên khó chịu, phản xạ đầu tiên của hầu hết mọi người là xoa bóp ngay vùng gối. Đông y thì đôi khi bắt đầu điều trị ở một nơi tưởng chừng không liên quan: khuỷu tay bên đối diện.

Huyệt đó là Khúc Trì (LI11), minh họa cho một nguyên tắc cốt lõi của Đông y: đau ở vùng này có thể được điều trị bằng cách tác động lên một vùng khác của cơ thể. Cách tiếp cận toàn thân này còn quan tâm đến vận động, nhiệt độ, ăn uống và những thói quen thường ngày có ảnh hưởng đến khớp gối.

Huyệt ở khuỷu tay tác động lên gối bên đối diện

Khúc Trì rất dễ xác định. Gập cánh tay lại, lòng bàn tay hướng vào người, huyệt nằm ở đầu ngoài nếp gấp khuỷu tay.

Trong kỹ thuật của Đông y gọi là điều trị đối bên, huyệt được chọn nằm ở phía đối diện với gối đau:

• Đau gối phải, day huyệt Khúc Trì ở tay trái.
• Đau gối trái, day huyệt Khúc Trì ở tay phải.

Dùng ngón cái ấn mạnh vừa phải, ở mức vẫn dễ chịu, trong khoảng 10 giây. Vừa ấn vừa co duỗi gối đau nhẹ nhàng trong biên độ không gây khó chịu. Nếu thấy có tác dụng, có thể lặp lại sau một quãng nghỉ ngắn. Hãy dừng lại nếu động tác làm cơn đau tăng lên.

Một số người có thể thấy đau giảm hoặc cử động dễ hơn trong thời gian ngắn, số khác gần như không thấy khác biệt. Bấm huyệt chỉ nên được coi là một phương pháp tự chăm sóc bổ trợ, không phải cách điều trị nguyên nhân gây đau gối.

Vì sao lại trị gối từ khuỷu tay?

Đông y thường chọn huyệt nằm xa vùng đau. Một nguyên tắc cổ truyền là trị bệnh ở phần dưới cơ thể bằng huyệt ở phần trên, trị triệu chứng bên trái bằng huyệt bên phải và ngược lại.

Theo cách tiếp cận này, day huyệt Khúc Trì ở tay đối bên với gối đau được cho là giúp điều hòa khí huyết lưu thông qua các đường kinh mạch liên hệ với nhau, giải tỏa tình trạng ứ trệ gắn với cơn đau.

Dưới góc nhìn y học hiện đại, các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng kích thích huyệt ở xa có thể hoạt hóa các đường dẫn truyền điều hòa đau của hệ thần kinh.

Những phát hiện từ nghiên cứu

Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô thí điểm công bố năm 2023 tuyển 108 người trưởng thành từ 50 đến 70 tuổi bị thoái hóa khớp gối. Người tham gia được châm cứu tại các huyệt tại chỗ quanh gối, hoặc châm huyệt Khúc Trì ở tay đối bên với gối đau, hoặc kết hợp cả hai.

Liệu trình kéo dài bốn tuần, châm sáu ngày mỗi tuần, mỗi lần lưu kim 30 phút.

Cả ba nhóm đều ghi nhận đau giảm và chức năng khớp gối cải thiện sau điều trị. Ở thời điểm bốn tuần, tỷ lệ đáp ứng đạt khoảng 71% ở nhóm châm Khúc Trì, 51% ở nhóm châm huyệt tại chỗ và 85% ở nhóm kết hợp.

Đây là thử nghiệm có quy mô nhỏ nên vẫn cần những nghiên cứu lớn hơn. Dù vậy, kết quả này phản ánh một bài học rộng hơn: một huyệt ở xa có thể hữu ích, nhưng để nâng đỡ khớp gối đang đau thường cần tác động từ nhiều hướng.

Bài tập 10 giây dành cho cẳng chân

Người bị đau gối thường ngại vận động. Lâu dần, ít vận động làm yếu các cơ đùi và cơ vùng hông vốn nâng đỡ và giữ vững khớp gối, khiến việc đi lại, lên cầu thang hay đứng dậy khỏi ghế càng thêm khó khăn.

Bài tập nhẹ nhàng dưới đây giúp cổ chân và cẳng chân vận động mà không dồn nhiều trọng lượng lên gối.

Bước 1: Ngồi trên ghế vững, nhấc chân phải lên.

Bước 2: Dùng hai tay đỡ bắp chân để giữ cẳng chân ổn định.

Bước 3: Cử động các ngón chân lên xuống rồi sang hai bên.

Bước 4: Lặp lại với chân trái.

Mỗi lần tập 10 giây, mỗi chân 10 lần mỗi ngày.

Theo Đông y, vận động nhẹ nhàng giúp khí huyết không bị ứ trệ. Về mặt cơ học, bài tập giúp giữ độ linh hoạt của cổ chân và cẳng chân trong giai đoạn cơn đau đã làm giảm vận động.

Chườm nóng hay chườm lạnh: chọn theo kiểu đau

Đông y cho rằng lạnh làm khí huyết khó lưu thông, còn ấm thì thúc đẩy lưu thông, ý này thường được tóm gọn thành “ấm thì thông, thông thì không đau”. Vì vậy, chườm ấm thường được dùng cho gối cứng mạn tính, gối sợ lạnh và những cơn đau âm ỉ dịu đi khi được ủ ấm.

Tuy nhiên, chườm nóng và chườm lạnh phục vụ hai mục đích khác nhau trên thực tế. Chườm lạnh có thể tạm thời giảm đau và giảm sưng sau chấn thương mới hoặc trong đợt viêm cấp. Chườm nóng giúp các cơ xung quanh giãn ra và làm dịu tình trạng cứng khớp mạn tính, nhất là khi giai đoạn sưng cấp đã qua.

Dù chườm nóng hay lạnh, hãy lót một lớp khăn giữa da và nguồn nhiệt, mỗi lần chườm khoảng 10 đến 20 phút. Người có tuần hoàn kém hoặc giảm cảm giác da nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi áp dụng.

Nuôi dưỡng gân và xương

Đông y quan niệm “can chủ cân, thận chủ cốt”, tức gan nuôi dưỡng gân còn thận nuôi dưỡng xương. Khi hai tạng này được nuôi dưỡng đầy đủ, gân, xương và khớp cũng sẽ được hỗ trợ tốt hơn.

Các thực phẩm màu sẫm như đậu nành đen, mè đen cùng với hạt dẻ theo truyền thống được dùng để bổ thận, nuôi dưỡng gân xương. Dưới góc nhìn Đông y, những món này đặc biệt phù hợp với người hay thấy gối yếu, khó lên cầu thang hoặc đau mỏi sau khi đi bộ lâu.

Các thực phẩm này cũng cung cấp chất đạm, chất béo lành mạnh, khoáng chất và nhiều dưỡng chất khác có lợi cho cơ và xương nói chung, dù không thể xem là thuốc điều trị viêm khớp.

Cá thu, cá hồi và cá mòi có thể đóng vai trò bổ sung. Những loại cá này cung cấp acid béo omega-3, giúp cơ thể duy trì đáp ứng viêm cân bằng. Tác dụng trên đau gối thay đổi tùy từng người, nhưng đây vẫn là một phần của thực đơn ăn lành mạnh nói chung.

Kiện tỳ, trừ thấp

Đông y gắn tỳ và vị với chức năng tiêu hóa và điều hòa thủy dịch trong cơ thể. Khi chức năng tỳ suy yếu, dịch được cho là đọng lại thành “thấp”, biểu hiện bằng cảm giác nặng nề, phù nhẹ hoặc sưng.

Bí đỏ theo truyền thống được coi là món ăn lành, nâng đỡ tỳ vị. Bí đỏ cũng cung cấp kali, carotenoid và một lượng nhỏ nhiều khoáng chất cần cho sức khỏe nói chung. Thay vì nói bí đỏ trực tiếp rút dịch khỏi khớp gối, hợp lý hơn là xem đây như một phần của thực đơn ăn hỗ trợ tiêu hóa và cân bằng dịch.

Anh đào và các loại quả mọng cung cấp anthocyanin cùng nhiều hợp chất thực vật có đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm. Đông y thường khuyên ăn trái cây ở nhiệt độ phòng thay vì ăn lạnh, nhất là với người dễ nhiễm lạnh hoặc hay khó chịu đường tiêu hóa.

Cũng dưới góc nhìn Đông y, thường xuyên uống nước đá, ăn đồ sống hoặc quá lạnh, đồ ngọt và các món nhiều dầu mỡ có thể làm tỳ yếu đi hoặc sinh hàn thấp. Thay vì bỏ hẳn những món này, người hay thấy gối nặng, sưng hoặc sợ lạnh có thể giảm bớt và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Hai thói quen âm thầm gây hại cho khớp gối

Dù chăm sóc kỹ đến đâu, hiệu quả vẫn giảm nếu thói quen hàng ngày liên tục làm khớp gối thêm nặng.

Ngồi lâu: Ngồi liên tục nhiều giờ sẽ dần dần làm yếu cơ tứ đầu đùi và cơ mông, những cơ giúp nâng đỡ và kiểm soát khớp gối. Vì vậy hãy đứng dậy vận động đều, co duỗi chân nhẹ nhàng và tránh giữ nguyên một tư thế quá lâu.

Quỳ lâu hoặc ngồi xổm sâu: Lau dọn, làm vườn và những việc phải làm sát mặt sàn có thể làm cơn đau gối nặng thêm. Hãy dùng ghế thấp hoặc kê cao mặt phẳng làm việc, và dùng lực từ hông và đùi khi đứng lên thay vì dồn hết vào gối.

Ngồi xổm không phải lúc nào cũng có hại. Các bài tập squat có điều chỉnh phù hợp và bài tập đứng lên ngồi xuống có thể làm mạnh các cơ nâng đỡ khớp gối, nếu thực hiện đúng kỹ thuật và trong ngưỡng dễ chịu.

Khi nào cần đi khám?

Hãy đi khám ngay nếu gối sưng đột ngột hoặc sưng nhiều, biến dạng, không chịu được trọng lượng, bị kẹt khớp, liên tục khuỵu xuống, hoặc sưng nóng đỏ, nhất là khi kèm sốt. Đau nhiều sau chấn thương cũng cần được thăm khám

Huyệt Khúc Trì có thể là phần bất ngờ nhất trong cách tiếp cận, nhưng huyệt này cho thấy quan niệm tổng thể hơn của Đông y: chăm sóc khớp gối không dừng lại ở việc điều trị khớp đang đau. Bấm huyệt, vận động, giữ ấm đúng cách, thực phẩm bồi bổ và thói quen sinh hoạt lành mạnh có thể phối hợp với nhau trong một kế hoạch chăm sóc toàn diện.

Theo The Epoch Times