AI của ĐCSTQ dựa vào chưng cất thì chỉ có thể chạy theo sau Mỹ

AI của doanh nghiệp Trung Quốc tưởng chừng như tiến nhanh, nhưng chủ yếu là nhờ vào “chưng cất” mô hình hàng đầu của Mỹ. Như người lướt ván bám sóng ca nô, họ có lúc nhanh hơn ca nô nhưng không bao giờ vượt lên được.

Ở một mức độ nào đó, việc chưng cất này có thể coi là đánh cắp công nghệ tiên tiến của Mỹ.

Giống người lướt ván dựa vào ca nô, các phòng thí nghiệm Trung Quốc tiến được xa là nhờ các đối thủ Mỹ không ngừng đẩy giới hạn công nghệ lên. Mỹ đi nhanh thì Trung Quốc có thể nhanh theo. Mỹ chậm lại thì Trung Quốc cũng chậm lại, mãi chỉ bước theo sau.

Chưng cất mô hình là dùng kết quả đầu ra của một mô hình AI khác để huấn luyện mô hình mới, thay vì huấn luyện từ đầu như các công ty Mỹ. Người dùng phải trả phí cho các mô hình tốn kém của doanh nghiệp Mỹ, còn Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) chỉ dùng hàng nhái giá rẻ.

ĐCSTQ chưng cất AI của Mỹ

Một bài phân tích mới của tạp chí The Economist nhận định rằng dù xét tác hại đối với Mỹ hay lợi ích cho ĐCSTQ, việc ĐCSTQ chưng cất trên quy mô lớn các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ có lẽ không đáng sợ như vẻ bề ngoài.

Nguyên lý chưng cất khá đơn giản. Ở giai đoạn đầu huấn luyện, mô hình ngôn ngữ lớn học văn bản trên Internet để bắt chước cách dùng ngôn ngữ. Chưng cất là bắt chước một mô hình ngôn ngữ lớn khác. Những đoạn văn do mô hình Mỹ viết ra thể hiện kỹ năng và khả năng suy luận của chúng, nên mô hình Trung Quốc lấy chính các đoạn văn đó làm tài liệu huấn luyện.

Hiện dữ liệu văn bản trên Internet gần như đã được dùng hết, trong khi các công ty AI Mỹ cũng không có nhiều mô hình tiên tiến hơn để chưng cất. Giờ đây, các công ty Mỹ ngày càng dựa vào học tăng cường, tức là đặt mục tiêu cho mô hình, chẳng hạn để mô hình tự mày mò giải những bài toán phức tạp.

Cách này kém hiệu quả hơn. Các doanh nghiệp Mỹ hiện dành hơn một nửa năng lực tính toán cho học tăng cường, trong khi đầu năm 2024 tỷ lệ này mới là một phần hai mươi.

Còn các doanh nghiệp Trung Quốc thì chưng cất lại những năng lực mô hình Mỹ có được nhờ học tăng cường. Nghĩa là mô hình Mỹ tự mày mò tìm đường, còn mô hình Trung Quốc bắt chước theo.

Một nghiên cứu đăng hồi tháng 7 trên tập san Findings of the Association for Computational Linguistics cho thấy, một mô hình nhỏ do phòng thí nghiệm AI DeepSeek của Trung Quốc huấn luyện đã nâng điểm trong một bài kiểm tra toán được dùng rộng rãi từ 14,6% lên 45,8%.

Muốn đạt năng lực của các mô hình hàng đầu Mỹ, phòng thí nghiệm Trung Quốc cần thêm nhiều dữ liệu huấn luyện, nên họ liên tục chưng cất trên quy mô lớn. Báo cáo mà công ty AI Anthropic của Mỹ công bố hồi tháng 9 cho thấy 5 doanh nghiệp Trung Quốc đã thu thập hơn 180 triệu tin nhắn từ mô hình của Anthropic trong 5 tháng.

Vì quá giống mô hình Mỹ, AI Trung Quốc đôi khi còn tự nhận mình là Claude hay ChatGPT.

Các công ty Mỹ bắt đầu dựng rào chặn ĐCSTQ chưng cất

Bài viết của The Economist cũng chỉ ra rằng nhiều tiến bộ AI của Trung Quốc đến từ nghiên cứu trong nước. Số liệu từ các bài báo khoa học công bố tại NeurIPS, hội nghị AI lớn của thế giới, cho thấy hơn một nửa số nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới là người gốc Hoa.

Tuy nhiên, lợi thế nhân tài cũng có giới hạn. Động lực chính của AI hiện nay là chip tính toán tiên tiến, và mỗi tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đều sở hữu lượng chip tiên tiến nhiều hơn tổng số của mọi đối thủ Trung Quốc cộng lại. Vì thế, ĐCSTQ chỉ còn cách dựa vào chưng cất để đuổi theo.

Các nhà nghiên cứu ước tính mô hình AI Trung Quốc chậm hơn mô hình tiên tiến nhất của Mỹ khoảng 3 đến 6 tháng. Theo giới chuyên gia, nếu không có chưng cất, khoảng cách này có thể tăng lên gần gấp đôi.

Để không bị ĐCSTQ chưng cất, cả Anthropic lẫn OpenAI đang tìm cách chặn các doanh nghiệp Trung Quốc lấy năng lực từ mô hình của mình. Hai công ty đều đã bắt tay vá một lỗ hổng phát hiện hồi tháng 8 và theo dõi chặt hơn các hoạt động chưng cất.

Anthropic còn bắt đầu thu phí mọi yêu cầu gửi tới mô hình Claude, kể cả khi mô hình nhận ra ý đồ của bên gửi và từ chối trả lời, khiến bên chưng cất mất cả chì lẫn chài.

Công ty cho biết về lâu dài biện pháp này chưa chắc hiệu quả. Dù vậy, đến nay lượng dữ liệu bị chưng cất đã giảm 90% đến 99%, đổi lại Anthropic mất 5% đến 7% doanh thu.

Các công ty Trung Quốc tung ra mô hình gần ngang tầm mô hình hàng đầu của Mỹ mà không cài giới hạn an toàn chống lạm dụng, điều này có thể tạo ra rủi ro an ninh quốc gia, Anthropic nhận định.

Chỉ chưng cất thì mãi đi sau

Bài phân tích cho rằng chính các mô hình hàng đầu của Mỹ cũng được huấn luyện bằng dữ liệu Internet lấy miễn phí, nên gần như không ai thấy việc công ty Trung Quốc dùng mô hình Mỹ để huấn luyện có gì không ổn. Nếu cắt hẳn đường truy cập của các công ty Trung Quốc, các công ty Mỹ có thể sẽ hối tiếc về sau.

Mặt khác, chính các công ty Trung Quốc cũng nhận ra rằng nếu quá dựa vào chưng cất, họ chỉ có thể chạy theo sau Mỹ. Ngoài ra, nếu sau này xuất hiện khả năng tự cải thiện đệ quy, tức mô hình AI tự phát triển thế hệ mô hình kế tiếp, thì việc đó có thể đòi hỏi hạ tầng phức tạp mà những doanh nghiệp chỉ biết chưng cất chưa chắc có được.

Ông Trương Nhất Minh, nhà sáng lập ByteDance, cho biết công ty từ nay sẽ không dùng chưng cất để nâng cao đáng kể năng lực mô hình của mình, theo bài phân tích. Ông cho rằng chưng cất cùng lắm chỉ giúp thu hẹp dần khoảng cách với công nghệ hàng đầu, khó thật sự vượt lên.

Tuy nhiên, ông Trương thừa nhận khi không dựa vào các mô hình hàng đầu của Mỹ, ByteDance lại bắt đầu tụt hậu.

Xem thêm: