Nguyên nhân và cách cải thiện chứng tiểu đêm theo Trung y

Một người đàn ông 50 tuổi bắt đầu thức dậy 5-6 lần mỗi đêm để đi tiểu sau khi bị đột quỵ từ hai năm trước. Để tìm cách cải thiện, ông đã tìm đến Trung y. Sau lần châm cứu đầu tiên nhắm vào các huyệt ở vùng xương cùng, số lần đi tiểu ban đêm của ông giảm xuống còn 2 lần ngay trong đêm đó. Sau ba lần điều trị, tình trạng tiểu đêm ổn định ở mức 1-2 lần. Chất lượng giấc ngủ của ông được cải thiện, cả năng lượng tinh thần lẫn thể chất đều tăng lên.

• Đột quỵ: Vì sao không nên tự ý dùng “An cung ngưu hoàng hoàn”?

Trong Trung y, tiểu đêm được xem là dấu hiệu của sự mất cân bằng trong toàn bộ cơ thể, chứ không phải là vấn đề của một cơ quan riêng lẻ. Bằng cách khôi phục sự cân bằng thông qua các phương pháp như châm cứu, tình trạng bệnh có thể đạt được cải thiện đáng kể.

Châm cứu có thể giúp tiểu đêm như thế nào?

Châm cứu thường được sử dụng trong Trung y để điều hòa chức năng tạng phủ, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ hệ thần kinh. Đối với những người bị tiểu đêm, đặc biệt khi liên quan đến tuổi tác, sự suy yếu hoặc rối loạn sau đột quỵ, có một số huyệt giúp phục hồi khả năng kiểm soát bàng quang và cải thiện điều hòa tiểu tiện.

Trong số các huyệt thường được sử dụng nhất có Bát liêu và Hội dương.

Bát liêu nằm trên các lỗ xương cùng, nơi các dây thần kinh đi qua. Do các huyệt này nằm gần các dây thần kinh liên quan đến kiểm soát bàng quang và sàn chậu, chúng thường được sử dụng trong các rối loạn tiểu tiện, rối loạn chức năng vùng chậu và các vấn đề vùng lưng dưới.

Hội dương nằm gần xương cụt, theo truyền thống được dùng để hỗ trợ chức năng vùng chậu và điều hòa bài tiết.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng điện châm vào huyệt Bát liêu kết hợp với Hội dương có thể giúp điều hòa tình trạng bàng quang tăng hoạt sau đột quỵ, làm giảm cả tần suất đi tiểu hằng ngày và các đợt tiểu không tự chủ.

Điều này khiến các huyệt này đặc biệt phù hợp trong những trường hợp như bệnh nhân ở trên, khi tiểu đêm xuất hiện sau tổn thương thần kinh.

Tiểu đêm thường phản ánh một sự mất cân bằng tiềm ẩn

Trong Trung y, tiểu đêm thường liên quan đến “thận hư”, phản ánh sự suy giảm khả năng điều hòa chuyển hóa dịch, duy trì nhiệt, năng lượng sống và kiểm soát bàng quang của cơ thể.

Thận giúp cơ thể quản lý nước và duy trì khả năng “giữ” nước tiểu. Khi chức năng này suy yếu, việc đi tiểu ban đêm có thể trở nên thường xuyên hơn.

Do chức năng điều hòa này có xu hướng suy giảm theo tuổi tác, tiểu đêm đặc biệt phổ biến ở người trung niên và người cao tuổi.

Các thể bệnh khác nhau trong Trung y có thể góp phần gây tiểu đêm

Trung y đưa ra một số mô hình thận hư khác nhau, mỗi loại có thể góp phần gây tiểu đêm theo cách riêng:

• Thận dương hư: Thường liên quan đến không chịu được lạnh, tay chân lạnh, đau lưng và năng lượng sưởi ấm suy giảm. Trong Trung y, tình trạng này có thể gây tiểu đêm vì cơ thể thiếu nhiệt và sức mạnh để kiểm soát dịch trong đêm.
• Thận âm hư: Thường liên quan đến khô, ra mồ hôi đêm, rụng tóc, dễ kích thích hoặc các triệu chứng mãn kinh. Tình trạng này có thể gây tiểu đêm khi cơ thể thiếu các dịch nuôi dưỡng và làm mát cần thiết để duy trì cân bằng nội tại.
• Thận khí hư: Thường liên quan đến mệt mỏi, giọng yếu, đi tiểu thường xuyên hoặc khó kiểm soát tiểu tiện hoàn toàn. Đây là mô hình liên quan trực tiếp nhất đến sự suy yếu khả năng kiểm soát bàng quang.

Ngoài thận hư, các yếu tố khác cũng có thể góp phần gồm:

• Tiêu hóa kém và rối loạn chuyển hóa dịch
• Các tình trạng viêm hoặc “thấp nhiệt”
• Căng thẳng mạn tính và sự căng thẳng ảnh hưởng đến điều hòa cơ thể

Vì lý do này, điều trị trong Trung y tập trung vào việc khôi phục sự cân bằng tổng thể và điều chỉnh theo thể trạng từng người, thay vì chỉ điều trị riêng triệu chứng tiểu nhiều.

Các chiến lược tự chăm sóc hằng ngày để cải thiện tiểu đêm

Ngoài điều trị châm cứu bởi thầy thuốc Trung y, một số phương pháp tự chăm sóc có thể giúp hỗ trợ chức năng bàng quang và giảm tiểu đêm:

1. Xoa bóp

Xoa bóp các huyệt sau 1-2 lần mỗi ngày, mỗi lần 3-5 phút:

• Thận du (Shen Shu): nằm dưới đốt sống thắt lưng thứ hai, cách cột sống hai khoát ngón tay (khoảng 4cm).
• Bàng quang du (Pang Guang Shu): nằm ở vùng xương cùng, cách cột sống hai khoát ngón tay.
• Tam âm giao (San Yin Jiao): nằm trên mắt cá chân trong bốn khoát ngón tay (khoảng 8cm), phía sau xương chày.

Các huyệt này thường được dùng để hỗ trợ thận khí và ổn định chức năng bàng quang.

2. Cứu ngải

Cứu ngải là phương pháp đốt ngải khô để làm ấm huyệt và thúc đẩy tuần hoàn. Áp dụng cứu ngải tại huyệt Thận du (BL23) và Quan nguyên (Guanyuan, CV4) trong 15 đến 20 phút có thể giúp làm ấm vùng bụng dưới và hỗ trợ chức năng tiểu tiện.

• Thận du (Shen Shu): nằm ở lưng dưới, cách cột sống khoảng hai khoát ngón tay.
• Quan nguyên (Guan Yuan): nằm dưới rốn khoảng bốn khoát ngón tay trên đường giữa bụng dưới.

Các huyệt này thường được sử dụng trong Trung y để hỗ trợ thận dương, làm ấm phần dưới cơ thể và cải thiện chức năng tiểu tiện.

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy cứu ngải tại hai huyệt này có thể cải thiện các phản ứng sinh lý liên quan đến thận dương hư và ảnh hưởng đến điều hòa hormone.

Một tổng quan hệ thống được công bố trên tạp chí Tạp chí Y học Bổ sung và Thay thế dựa trên Bằng chứng cho thấy cứu ngải cũng có thể được sử dụng như liệu pháp bổ trợ cho bệnh thận mạn tính.

3. Chườm ấm vùng bụng dưới

Ngoài cứu ngải, việc chườm ấm vùng bụng dưới trong 10 đến 15 phút trước khi ngủ có thể giúp cải thiện điều hòa dịch và giảm tiểu đêm.

4. Bài tập thở

Trước khi đi ngủ, ngồi thẳng lưng và xoa hai tay cho ấm. Sau đó đặt tay lên lưng dưới và hít thở sâu, chậm 10 lần, tập trung vào vùng bụng dưới. Phương pháp này giúp làm dịu thần kinh và tăng cường năng lượng thận.

5. Giảm uống nước trước khi ngủ

Hạn chế uống nước trong vòng ba giờ trước khi ngủ. Tránh cà phê, trà, rượu và các loại trái cây lạnh như dưa hoặc lê có thể giúp giảm tiểu đêm.

6. Thảo dược

Các bài thuốc Trung y thường được sử dụng cho tiểu đêm gồm:

• Kim quỹ thận khí hoàn: dùng để hỗ trợ thận dương, chuyển hóa dịch và chức năng tiểu tiện
• Hữu quy hoàn: dùng để làm ấm và tăng cường thận dương ở người có biểu hiện lạnh và suy yếu
• Lục vị địa hoàng hoàn: dùng để bổ thận âm và can âm, đặc biệt ở người có biểu hiện khô hoặc triệu chứng liên quan đến nhiệt

Các bài thuốc này thường được bán không cần đơn tại các hiệu thuốc y học cổ truyền và cửa tiệm sản phẩm sức khỏe. Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng vì nếu không phù hợp với thể trạng có thể làm nặng thêm triệu chứng. Cần được đánh giá đúng bởi thầy thuốc Trung y trước khi dùng.

Khi nào cần tìm đến chăm sóc y tế

Mặc dù nhiều trường hợp tiểu đêm có thể kiểm soát được, một số triệu chứng có thể báo hiệu tình trạng nghiêm trọng hơn. Cần đi khám sớm nếu có kèm theo:

• Máu trong nước tiểu
• Tiểu đau
• Sốt
• Sụt cân không rõ nguyên nhân

Những dấu hiệu này có thể cho thấy các bệnh lý liên quan đến thận hoặc bàng quang cần điều trị theo y học hiện đại.

Như trường hợp bệnh nhân sau đột quỵ ở trên, tiểu đêm không chỉ là một phiền toái, nó có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, năng lượng và chức năng sinh hoạt hằng ngày.

Dù nguyên nhân là do tuổi tác, tổn thương thần kinh, căng thẳng hay sự mất cân bằng nội tại rộng hơn, tiểu đêm thường là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang cần được quan tâm.

Với sự kết hợp phù hợp giữa đánh giá y khoa, thay đổi lối sống và các liệu pháp hỗ trợ như châm cứu hoặc chăm sóc theo Trung y, nhiều người bệnh có thể cải thiện một cách đáng kể.

Theo Bác sĩ Ngô Quốc Bân, The Epoch Times