Tại sao chúng ta cần ăn nhiều hơn thực phẩm có vị đắng?

Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử đã nói rằng: “Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng”. Khoa học hiện đại ngày càng xác nhận trí tuệ cổ xưa của Trung y, vốn nhấn mạnh đến lợi ích sức khỏe của thực phẩm có vị đắng. Các nghiên cứu gần đây cho thấy vị đắng trong khẩu phần ăn đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa, góp phần phòng ngừa béo phì, giảm tình trạng viêm, đồng thời cải thiện chức năng tiêu hóa và quá trình thải độc.

• Khổ qua: Thuốc đắng dã nhiều tật nhưng dùng sao cho đúng?

Chế độ ăn hiện đại, chủ yếu bao gồm thực phẩm ngọt và thực phẩm chế biến sẵn, có thể đã vô tình loại bỏ nhóm hợp chất này. Việc khôi phục vị đắng từ thực phẩm có thể giúp tái kích hoạt các đường tín hiệu sinh học, qua đó hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính liên quan.

Vị đắng được ‘cảm nhận’ khắp hệ tiêu hóa

Sự tương đồng trong triết lý Nho giáo về lợi ích của những vị “đắng” – cả trong thực phẩm lẫn trong sự thật – không chỉ mang tính ẩn dụ mà còn phản ánh một hiểu biết tinh tế về cơ thể. Đây là điều mà khoa học hiện đại hiện đang từng bước làm sáng tỏ.

“Trong Trung y, vị đắng được liên hệ với hành Hỏa”, bác sĩ Trung y Reuben, chuyên gia về tuổi thọ và là Giám đốc Y khoa của công ty Sunrider International cho biết. Theo Trung y, thực phẩm có vị đắng có tác dụng kích thích ruột và tim.

“Nó giúp thanh nhiệt dư thừa, dẫn khí [năng lượng] đi xuống, loại bỏ ứ dịch và độc tố nhằm khôi phục cân bằng giữa các hệ cơ quan cũng như kích thích dòng năng lượng lưu thông trơn tru”, ông nói.

Khoa học hiện đại hiện đang làm sáng tỏ cơ sở phân tử của các tác dụng này. Tại Hội nghị chuyên đề Chăm sóc Sức khỏe Tích hợp gần đây, ông Jeffrey Bland, người thường được gọi là cha đẻ của y học chức năng, đã trình bày bằng chứng cho thấy các hợp chất vị đắng có trong các thực phẩm như hoa bia, mướp đắng, rau diếp xoăn và bồ công anh, có thể hoạt hóa các vị trí thụ thể đặc hiệu trong cơ thể, được gọi là thụ thể vị đắng hay thụ thể vị giác loại hai.

Các thụ thể này không chỉ giới hạn ở lưỡi. Chúng cũng hiện diện khắp đường tiêu hóa, đóng vai trò như các cảm biến kích hoạt phản ứng nội tiết, giải phóng các hormone điều hòa tình trạng viêm, độ nhạy insulin và cảm giác thèm ăn.

Tác dụng chống béo phì tự nhiên của thực phẩm có vị đắng

Một trong những hormone chính chịu ảnh hưởng bởi các hợp chất vị đắng là peptide giống glucagon-1, cũng chính là hormone mà các thuốc giảm cân như Ozempic nhắm đến.

Theo ông Bland, vị đắng hoạt hóa các thụ thể vị giác, từ đó kích thích giải phóng peptide giống glucagon-1. Tác dụng này không chỉ giúp kiểm soát cảm giác đói mà còn gia tăng tiêu hao năng lượng và giảm tích trữ mỡ. 

Theo bà Sharon Sherman – chuyên gia được chứng nhận trong y học phương Đông, bác sĩ châm cứu được cấp phép và chuyên gia bào chế thảo dược Trung Hoa, thực phẩm và thảo dược vị đắng chứa hàm lượng lớn alkaloid. 

Bà chia sẻ với The Epoch Times: “Điều này cho thấy rằng trong cơ thể, các thực phẩm này giúp giảm tính axit, giảm nhiệt và giảm viêm”.

Ngoài ra, thực phẩm vị đắng còn kích thích tiết mật. “Mật chứa cholesterol, đóng vai trò như chất tẩy rửa trong cơ thể, giúp phân giải và nhũ hóa chất béo, đồng thời loại bỏ chất béo qua đường ruột,” bà cho biết, đồng thời lưu ý rằng đặc tính vị đắng cũng có thể có tác dụng nhuận tràng.

“Dưới góc nhìn phương Tây, điều này có thể được xem là thực phẩm hoặc thảo dược có tác dụng giải độc”.

Vai trò của hoa bia

Trong số các thực phẩm có vị đắng, ông Bland đặc biệt tập trung vào hoa bia. 

Nghiên cứu cho thấy hoa bia chứa một hệ thống phức tạp các hợp chất thực vật có vị đắng, mỗi loại có tác động riêng biệt lên sinh học tế bào và chuyển hóa. Các hợp chất này có thể điều hòa biểu hiện gen liên quan đến viêm và thải độc, đồng thời có thể giúp điều chỉnh các hormone liên quan đến cảm giác no và cân bằng năng lượng.

Hơn nữa, trong các nghiên cứu lâm sàng cụ thể, chiết xuất hoa bia đã cho thấy khả năng thúc đẩy giảm mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng trong khi vẫn bảo tồn khối cơ.

Tầm quan trọng của sự cân bằng

Các thực phẩm có vị đắng phổ biến bao gồm rau đắng, mướp đắng, các loại rau lá xanh như cải rocket, cải bắp, rau diếp xoăn đỏ, cải bó xôi, rau diếp xoăn và cải xoong. 

“Mướp đắng, một thực phẩm thường được sử dụng trong ẩm thực Trung Hoa, đã được chứng minh là có khả năng làm giảm đường huyết”, bà Sherman cho biết.

Bà khuyến nghị nên kết hợp các loại thực phẩm có vị đắng với các hương vị khác để giảm bớt độ gắt, đồng thời chế biến chín các loại rau có vị đắng để làm dịu hương vị.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh quá mức cũng tiềm ẩn rủi ro riêng. Mặc dù thực phẩm vị đắng có thể giúp đảo ngược tình trạng mất cân bằng cấp tính, nhưng việc tiêu thụ quá mức theo thời gian sẽ tạo ra một sự mất cân bằng mới. “Điều quan trọng là phải giải quyết dứt điểm tình trạng mất cân bằng hiện tại, sau đó chuyển sang chế độ ăn cân bằng với đầy đủ các vị và tính chất nhiệt [trong thực phẩm]”, bà nói.

Theo bác sĩ Chen, vị đắng đóng vai trò bổ trợ quan trọng đối với sức khỏe như giúp thanh nhiệt dư thừa, hỗ trợ chức năng tim mạch và thải độc, nhưng cần được phối hợp hài hòa với 4 vị còn lại, bao gồm: ngọt để bổ dưỡng, chua để điều hòa, cay để phát tán và mặn để làm mềm. Điều này sẽ giúp tránh mất cân bằng và tăng cường sức khỏe toàn diện. Ông nói: 

“Việc bổ sung ở mức độ vừa phải sẽ giúp duy trì sức sống lâu dài thay vì đi đến cực đoan”. 

Khánh Nam, theo The Epoch Times