Vì sao ca từ trong nửa thế kỷ qua ngày càng trở nên tiêu cực và căng thẳng?

Suốt 50 năm qua, những áp lực và sự tiêu cực ngày một lớn trong xã hội dường như đã phản ánh rõ nét lên ca từ của các bài hát thống trị bảng xếp hạng âm nhạc Mỹ.

• Âm nhạc ở tần số 432 Hz là gì? Tần số này có tốt cho sức khỏe?

Một nghiên cứu được công bố trên tập san Scientific Reports đã ghi nhận trực tiếp sự chuyển biến này. Bằng cách phân tích hơn 20.000 bài hát từ dữ liệu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong khoảng thời gian từ năm 1973 đến 2023, các nhà nghiên cứu đã sử dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên để theo dõi sự tiến triển của ca từ. Họ phát hiện ra sự gia tăng đều đặn của những ngôn từ liên quan đến căng thẳng, cảm xúc tiêu cực, cùng với sự sụt giảm về độ phức tạp của lời bài hát.

“Âm nhạc phản chiếu bầu không khí cảm xúc của xã hội”, Tiến sĩ Maurício Martins, tác giả liên hệ của nghiên cứu, chia sẻ với tờ The Epoch Times. “Sự gia tăng đều đặn của những ngôn từ liên quan đến căng thẳng mà chúng tôi tìm thấy xuyên suốt năm thập kỷ hoàn toàn tương đồng với sự gia tăng về mức độ căng thẳng và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong thế giới thực”. 

Sự thay đổi của âm nhạc

Các nhà nghiên cứu đo lường mức độ căng thẳng và tiêu cực trong ca từ bằng cách đếm tần suất xuất hiện của một số loại từ ngữ nhất định. Để thực hiện điều này, họ đã tạo ra một danh sách gồm 270 từ “liên quan đến căng thẳng”, được lựa chọn bởi những chuyên gia đánh giá đã qua đào tạo, đóng vai trò như tín hiệu của những tình huống gây quá tải hoặc khó đối phó.

Những từ này bao gồm các từ gắn liền với áp lực hoặc mối đe dọa (tấn công, khủng hoảng, hoảng loạn), căng thẳng cảm xúc (lo âu, thất vọng, kiệt sức), các triệu chứng căng thẳng về mặt thể chất (mất ngủ, mệt mỏi, đau đớn), và những ngôn từ mang tính cực đoan hoặc tiêu cực hơn (thảm họa, thất bại, hủy hoại).

Bằng cách theo dõi tần suất xuất hiện của những từ này trong một bài hát, các nhà nghiên cứu có thể ước tính mức độ “căng thẳng” trong ca từ.

“Trong 50 năm qua, những ngôn từ tiêu cực và liên quan đến căng thẳng trong ca từ đã gia tăng một cách rõ rệt”, Tiến sĩ Martins cho biết.

Tuy nhiên, âm nhạc không chỉ phản ánh cảm xúc của con người mà còn định hình cách họ đương đầu với những cảm xúc đó.

Ông Martins chia sẻ thêm: “Mọi người chủ động nghe nhạc để điều chỉnh cảm xúc của chính mình, có thể để bình tĩnh lại, để phấn khích hoặc thậm chí để cảm thấy được an ủi khi thất tình”.

James Anthony, một nghệ sĩ thu âm và nhà sản xuất âm nhạc, bộc bạch với The Epoch Times rằng anh từng viết nhạc chủ yếu như một liệu pháp tâm lý, một lối thoát và một kênh để giải tỏa cảm xúc. Chẳng hạn, trong bài hát “Pressure” (Áp lực), anh viết: “Con đường cô độc mà tôi đang chọn, những trận chiến mà tôi đang thua” – thể hiện áp lực và gánh nặng mà anh phải mang trong những năm tháng đầu đời.

Từ góc độ của một người nghe, Anthony cho biết khi lắng nghe những bài hát phản chiếu đúng tâm trạng của mình, anh cảm thấy bản thân được “nhìn nhận” và “lắng nghe”.

Các nghiên cứu khoa học cũng củng cố cho những cảm nhận này. Theo một nghiên cứu năm 2011 trên Tập san Empirical Musicology Review và một nghiên cứu năm 2015 trên Tập san Frontiers in Human Neuroscience, việc nghe những bài hát buồn đôi khi có thể giúp mọi người suy ngẫm về các sự kiện trong quá khứ, qua đó mang lại những lợi ích tâm lý như điều hòa tâm trạng và xoa dịu cảm xúc. Đôi khi, người ta chỉ đơn thuần là muốn chìm đắm vào vẻ đẹp của những giai điệu buồn để tạm thời gác lại những muộn phiền trong thực tại.

Tuy nhiên, nghe nhạc buồn đôi khi có thể phản tác dụng, đặc biệt là đối với những người có xu hướng trầm tư, suy nghĩ luẩn quẩn – một trạng thái dễ mắc kẹt trong những vòng lặp vô tận của suy nghĩ tiêu cực và có mối liên hệ chặt chẽ với bệnh trầm cảm.

Dù chưa rõ tình trạng báo động về sức khỏe tâm lý đang làm thay đổi thị hiếu âm nhạc, hay chính sự lên ngôi của những giai điệu u ám đang khoét sâu thêm vấn đề này, các chuyên gia vẫn tin rằng giữa chúng có mối liên quan nhất định.

Sandra Garrido, một nghiên cứu viên cao cấp từng đạt giải thưởng tại Trường Tâm lý học thuộc Đại học Sydney, chia sẻ với The Epoch Times rằng những người đang trải qua chứng trầm cảm và lo âu có nhiều khả năng bị thu hút bởi những loại âm nhạc diễn tả đúng những gì họ đang cảm nhận.

Đồng thời, âm nhạc cũng mang tính cá nhân vô cùng sâu sắc.

Alan Harvey, một nhà khoa học thần kinh, nhạc sĩ kiêm giáo sư danh dự tại Đại học Tây Úc, cho biết một lượng lớn các nghiên cứu đã chỉ ra sự chênh lệch giữa những cảm xúc do nhạc sĩ truyền tải và cách người nghe diễn giải. Một người có thể nghe một bản nhạc được viết với chủ đích vui tươi, nhưng thay vào đó lại cảm thấy nó buồn bã, tràn đầy năng lượng hoặc nhàm chán. Điều này cho thấy cảm thụ âm nhạc mang tính chủ quan.

Song song đó, bà Garrido lưu ý: “Những ký ức cảm xúc gắn liền với âm nhạc được in sâu trong não bộ. Đôi khi, những ký ức tổn thương có thể bị đánh thức bởi một giai điệu từng gắn liền với những trải nghiệm tồi tệ. Chúng ta vốn dĩ chẳng thể nào đoán biết được một bài hát cụ thể sẽ vô tình khơi gợi lại câu chuyện hay nỗi niềm gì trong lòng mỗi người”. 

Cùng với sự gia tăng của những ca từ tiêu cực trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong năm thập kỷ qua, lời bài hát cũng trở nên đơn giản hơn.

Bà Garrido cho rằng xu hướng này có thể phản ánh cách người nghe đối phó với một môi trường ngày càng trở nên ngột ngạt và quá tải. Bà nói:

“Trong một thế giới rất ồn ào và hỗn loạn, ngay cả một người thường ngày thích sự phức tạp cũng có thể muốn nghiêng về những thứ đơn giản hơn. Hiện nay, chúng ta đang phải tiếp nhận một lượng thông tin quá tải đến mức hệ thần kinh ở trong trạng thái bị choáng ngợp”. 

Rút ra từ trải nghiệm của chính bản thân, bà cho biết khả năng dung nạp các ca từ phức tạp của mình đã giảm sút, và bà không còn chuộng việc nghe nhạc có lời nữa.

Sự chuyển hướng bất ngờ giữa thời kỳ khủng hoảng

Mọi người tìm đến âm nhạc u tối vì nhiều lý do, và theo lẽ thường, có vẻ như các cuộc khủng hoảng xã hội sẽ càng đẩy chúng ta đi sâu hơn vào con đường đó.

Tuy nhiên, trong khi các nhà nghiên cứu của công trình trên Tập san Scientific Reports kỳ vọng rằng người nghe sẽ hướng tới những bài hát phản ánh mức độ căng thẳng và lo âu dâng cao trong đại dịch COVID-19, thì các bảng xếp hạng lại cho thấy một diễn biến hoàn toàn khác.

Sau khi đại dịch bùng phát, những bài hát với nội dung tích cực hơn và ca từ phức tạp hơn đã thăng hạng trên Billboard Hot 100.

Tiến sĩ Martins lý giải:

“Mọi người sử dụng âm nhạc như một công cụ để tự điều chỉnh cảm xúc hoặc để trốn tránh thực tại, chứ không đơn thuần chỉ là một tấm gương phản chiếu những gì họ đang cảm thấy. Ở cấp độ tập thể, âm nhạc đại chúng dường như hỗ trợ việc đối phó với cảm xúc trong những đợt căng thẳng lớn của toàn xã hội”.

Trong thời kỳ COVID-19, khi đại dịch chưa có hồi kết rõ ràng và dòng chảy tin tức tiêu cực xuất hiện liên tục, nhiều người đã tìm kiếm một góc nhìn tích cực hơn. Anh Anthony cho rằng âm nhạc có thể đã giúp lấp đầy nhu cầu đó, mang đến một sự tương phản với bầu không khí u ám thường nhật.

Hơn nữa, xu hướng này không chỉ được quan sát thấy trong thời kỳ COVID-19. Tiến sĩ Martins lưu ý rằng một nghiên cứu tương tự đã được công bố vào năm ngoái dựa trên ca từ của các bài hát Nhật Bản. 

Ông cho biết: “Mặc dù sử dụng các phương pháp khác nhau, những phát hiện của họ lại tương đồng với kết quả của chúng tôi: Các thảm họa lớn dẫn đến xu hướng ca từ tích cực hơn, điều này cho thấy âm nhạc có thể đóng vai trò như một cơ chế đối phó của tập thể, phản ánh tinh thần đoàn kết xã hội khi đối mặt với nghịch cảnh”. 

Giáo sư Harvey chia sẻ: “Nó khiến mọi người nhận ra rằng họ không đơn độc. Âm nhạc cho phép bạn chia sẻ những trải nghiệm theo một cách vô cùng độc đáo”. 

Đối với những người không mất đi người thân vì dịch bệnh, một trong những tổn thất lớn nhất trong đại dịch COVID-19 chính là sự kết nối xã hội. Bà Garrido cho biết, nhiều người đặc biệt có ý thức trong việc tìm kiếm những thứ không chỉ giúp họ cảm thấy tốt hơn mà còn giúp họ kết nối với những người xung quanh.

Cả ông Harvey và bà Garrido đều nhớ lại những khoảnh khắc mọi người cùng nhau ca hát từ ban công trong thời gian phong tỏa, ở những nơi như Barcelona và khắp nước Ý. Bà Garrido cũng chia sẻ trải nghiệm của mình khi tham gia một dàn hợp xướng trực tuyến: “Thật xúc động khi thấy các đồng nghiệp của tôi chia sẻ những cảm xúc chân thật của họ thông qua bài hát. Việc nhìn thấy tất cả chúng ta cùng xuất hiện trong đoạn video ấy mang lại một cảm giác gắn kết thật đặc biệt, nhất là giữa những lúc mọi người không thể gặp mặt trực tiếp”. 

Một trách nhiệm lớn lao

Âm nhạc không chỉ là một phương tiện để bộc lộ bản thân mà còn đi kèm với trách nhiệm.

Người nghe có thể hưởng lợi từ việc chú tâm đến loại âm nhạc mà họ đang thưởng thức. Cách một người lựa chọn và thậm chí là cách họ gắn kết với âm nhạc có thể tạo ra những thay đổi lớn lao.

Các nghệ sĩ cũng nên cân nhắc về những thông điệp mà họ truyền tải. “Tôi cảm thấy các nhạc sĩ và nghệ sĩ thực sự có trách nhiệm đảm bảo rằng thông điệp của họ sẽ giúp cải thiện sức khỏe tâm thần của mọi người, ngay cả khi chủ đề họ khai thác là một vấn đề khó nhằn”, bà Garrido nhấn mạnh.

Anh Anthony bộc bạch: “Giờ đây tôi đang nỗ lực viết ra những giai điệu tích cực hơn. Với vô vàn những biến động đang xảy ra trên thế giới và quá nhiều năng lượng tiêu cực lan truyền, tôi muốn âm nhạc của mình sẽ là nơi để người nghe trút bỏ những gánh nặng trong lòng”.